In deze rubriek komt het onderzoek van de vier binnenplaneten (Mercurius, Venus, aarde en Mars) en hun eventuele manen aan bod.

20 augustus 2010
De maan wordt steeds kleiner. Dat blijkt uit nieuwe foto's van de Amerikaanse maanverkenner Lunar Reconnaissance Orbiter. In de afgelopen één miljard jaar is de middellijn van de maan met ongeveer tweehonderd meter afgenomen. De oorzaak: het inwendige van de maan koelt nog steeds langzaam af. Dat de maan een héél klein beetje kleiner wordt, blijkt uit de ontdekking van 'stuwwallen', verdeeld over het maanoppervlak. In totaal zijn er veertien gevonden; de grootste heeft een lengte van een kilometer of tien. Ze zijn vergelijkbaar met de rimpels die ontstaan op het oppervlak van een uitdrogend appeltje. De maanrimpels zijn geologisch jonge structuren - hooguit een paar honderd miljoen jaar oud, maar misschien zelfs nog véél jonger. Dat zou erop kunnen wijzen dat de maan ook nu nog tektonische activiteit vertoont. De ontdekking wordt deze week beschreven in het weekblad Science.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Lunar Reconnaissance Orbiter
Nieuwsbericht over de ontdekking (space.com)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl;

5 augustus 2010
De afgelopen jaren maakten diverse onderzoeksteams bekend dat zij water hadden aangetroffen in maangesteenten. Nieuw onderzoek door wetenschappers van vier Amerikaanse instituten roept echter twijfel op over deze resultaten (Science Express, 5 augustus). Dat er water is op de maan staat zo goed als vast. Door inslagen van kometen is ijs op de maan terechtgekomen, dat in donkere, diepe kraters lang houdbaar is. Maar hoe zit het met het eigenlijke maangesteente? Om daar achter te komen, onderzochten de Amerikaanse onderzoekers een aantal maanmonsters van de Apollo-missies met een uiterst gevoelige gasmassaspectrometer. Daarbij werd gekeken naar de aanwezigheid van twee isotopen van het element chloor: chloor-35 en het zwaardere chloor-37. En daarbij bleek dat het maangesteente relatief rijk is aan de zwaardere variant. Dat is opmerkelijk omdat deze zich gemakkelijk met de waterstofatomen in water verbindt en vervolgens als gas ontsnapt. Als het maangesteente redelijke hoeveelheden water bevat, zou er juist relatief veel chloor-35 in moeten zijn achtergebleven. Uit de chloormetingen volgt dat het inwendige van de maan altijd extreem droog is geweest. Het bevat tienduizend tot honderdduizend keer zo weinig water als het inwendige van de aarde.
Meer informatie:
UNM Researchers Find No Water In Moon's Mantle
Chlorine study suggests moon is dry after all

2 augustus 2010
Het Europese ruimteagentschap ESA en zijn Amerikaanse tegenhanger NASA hebben vijf wetenschappelijke instrumenten geselecteerd voor hun eerste gezamenlijke missie naar de planeet Mars. Bij deze missie, die ExoMars Trace Gas Orbiter heet en voor 2016 op het programma staat, zal onder meer de chemische samenstelling van de Marsatmosfeer worden bestudeerd. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar het gas methaan, dat op het bestaan van leven kan wijzen. De ExoMars Trace Gas Orbiter is de eerste in een reeks Europees-Amerikaanse missies, die er uiteindelijk toe moet leiden dat er een bodemmonster van Mars naar de aarde wordt gebracht. Ter voorbereiding van die doelstelling zal de ExoMars Trace Gas Orbiter een kleine landingsmodule naar het Marsoppervlak laten afdalen. De volgende ExoMars-missie, die voor 2018 gepland staat, zal bestaan uit twee mobiele Marslanders: een Europese en een Amerikaanse. De ene zal boormonsters nemen, de andere verzamelt bodemmonsters voor een latere terugkeermissie naar de aarde.
Meer informatie:
Instruments selected for Mars
Robotic exploration of Mars

30 juli 2010
De extreme druk en temperatuur op Venus bemoeilijken te interpretatie van de meetgegevens die ruimtesondes van deze planeet verzamelen. Om de bestaande gaten in onze kennis te dichten, worden de omstandigheden op Venus nagebootst inlaboratoria in Berlijn en Rome. Als wetenschappers iets te weten willen komen over de atmosfeer en het oppervlak van een planeet, bestuderen zij de samenstelling van het licht dat daar vanaf komt. Onder aardse omstandigheden worden deze zogeheten spectra goed begrepen, maar omdat de omstandigheden op Venus zo anders zijn, laten de aldaar verzamelde gegevens zich veel minder makkelijk interpreteren. Om daar verandering in te brengen, worden in het Planetary Emissivity Laboratory in Berlijn allerlei soorten gesteenten en stofmonsters onderworpen aan temperaturen tot 500 graden. Het licht dat deze materialen onder hoge temperatuur uitzenden, wordt vergeleken met de spectra die door de Europese ruimtesonde Venus Express zijn opgenomen. Op die manier hopen de onderzoekers meer inzicht te krijgen in de mineralogische samenstelling van het Venusoppervlak. Wetenschappers in Rome houden zich ondertussen bezig met de spectrale eigenschappen van het in de Venusatmosfeer rijkelijk aanwezige kooldioxidegas. Want ook dat bemoeilijkt het onderzoek van onze buurplaneet.
Meer informatie:
Recreating Venus in the lab

30 juli 2010
De vluchtleiding van het Amerikaanse ruimteagentschap NASA heeft al sinds 22 maart niets meer gehoord van het Marswagentje Spirit. Helemaal onverwacht komt die zenderstilte niet, want in verband met de winterse omstandigheden op Mars waren zijn systemen op een laag pitje gezet. Tijdens die winterslaap wordt alle beschikbare (zonne)energie gebruikt om de accu's op te laden en cruciale interne systemen te verwarmen. Maar zo langzamerhand zou Spirit weer eens een teken van leven kunnen geven. Sinds een paar dagen probeert NASA het contact te herstellen - tot nog toe tevergeefs. De hoop bestaat dat het Marswagentje de komende maanden alsnog zal antwoorden, maar helemaal gerust zijn de vluchtleiders daar niet op. Spirit heeft het namelijk ongekend koud. Tijdens de drie voorgaande winters stond hij geparkeerd op een zonnige helling, maar omdat hij vorig jaar vast kwam te zitten in het zand, is dat ditmaal niet gelukt. De winter op het zuidelijk halfrond van Mars duurt nog tot en met november. De verwachting is dat als Spirit niet vóór maart 2011 iets van zich laat horen, hij als verloren moet worden beschouwd.
Meer informatie:
NASA's Hibernating Mars Rover May Not Call Home

23 juli 2010
Met behulp van een camera aan boord van de Amerikaanse ruimtesonde Mars Odyssey is de tot nog toe meest nauwkeurige kaart van de planeet Mars gemaakt. De kaart kan via verschillende websites worden bekeken. De nieuwe Marskaart is opgebouwd uit 21.000 afzonderlijke opnamen, die de afgelopen acht jaar zijn verzameld. Deze opnamen zijn bewerkt tot een reusachtig mozaïek dat details tot ongeveer honderd meter toont. Weliswaar zijn kleine stukjes Mars nog gedetailleerder gefotografeerd, maar dit is het meest detailrijke complete overzicht van de planeet. Iedereen kan trouwens meehelpen aan de verbetering van de Marskaart door de afzonderlijke opnamen nog nauwkeuriger aan elkaar te 'plakken'. Instructies zijn te vinden op de NASA-website ''Be a Martian'.
Meer informatie:
NASA Spacecraft Camera Yields Most Accurate Mars Map
ASU Mars camera yields best Red Planet map ever
THEMIS 100 meter global daytime mosaic
Deelkaarten in hoge resolutie

15 juli 2010
Tijdens het diepe minimum in de zonneactiviteit van 2008/2009 heeft zich hoog in de aardatmosfeer iets bijzonders afgespeeld. De zeer ijle buitenste luchtlaag, die aan de lege ruimte grenst, is aanzienlijk verder ingezakt dan tijdens eerdere zonneminima. Dat de dichtheid van deze zogeheten thermosfeer afneemt op het moment dat de zon minder actief is, is niet zo verrassend. Dat gebeurt namelijk tijdens elk zonneminimum. Maar ditmaal was de instorting twee tot drie keer zo sterk als anders. De thermosfeer strekt zich uit van een hoogte van 90 kilometer tot meer dan 600 kilometer. Hij onderschept de meest energierijke ultraviolette straling van de zon, wat verklaart waarom hij tijdens perioden van hoge zonneactiviteit opwarmt en opzwelt. Als de zonneactiviteit daalt, zakt de thermosfeer weer in. Paradoxaal genoeg zou het nu waargenomen versterkte effect deels het gevolg kunnen zijn van de verhoogde concentratie kooldioxide in de atmosfeer. Waar dit broeikasgas onderin de atmosfeer voor opwarming zorgt, koelt het de thermosfeer juist af. Maar zelfs de combinatie van kooldioxide en geringe zonneactiviteit kan de waargenomen instorting van de thermosfeer nog niet voor de helft verklaren.
Meer informatie:
A Puzzling Collapse of Earth's Upper Atmosphere

15 juli 2010
Uit analyse van de gegevens die in september 2009, tijdens de derde scheervlucht van de ruimtesonde MESSENGER, zijn verzameld, blijkt dat de planeet Mercurius beduidend langer vulkanisch actief is geweest dan werd vermoed (Science Express, 15 juli). Volgens de onderzoekers was en is Mercurius een dynamische wereld. Tijdens de beide eerste scheervluchten langs de planeet maakte MESSENGER opnamen waaruit duidelijk bleek dat er vroeg in de geschiedenis van de planeet veel vulkanisme is geweest. Bij de derde en laatste scheervlucht is een 290 kilometer groot inslagbekken ontdekt, dat een vrijwel ongeschonden bodem heeft. Het ontbreken van kleinere inslagkraters in deze structuur, die inmiddels Rachmaninoff is gedoopt, wijst er op dat deze zich in relatief recente tijden met vulkanische lava heeft gevuld. Ook is vlak bij het inslagbekken het mogelijke restant van een vulkaan te zien. Volgens de onderzoekers kan dit betekenen dat er twee miljard jaar geleden nog vulkanisme was op Mercurius. Tijdens de scheervlucht zijn ook het magnetische veld en de extreem ijle atmosfeer van de planeet onderzocht. Meer inzicht in de activiteit van Mercurius zal worden verkregen nadat MESSENGER in maart 2011 in een baan om de planeet is gebracht.
Meer informatie:
New revelations about Mercury's volcanism, magnetic substorms and exosphere from MESSENGER
MESSENGER Spacecraft Reveals New Information About Mercury

12 juli 2010
NASA en Microsoft brengen Mars tot leven met nieuwe functies in de WorldWide Telescope-software, die de gebruiker een driedimensionale indruk van de 'rode planeet' geven. WorldWide Telescope is een 'virtuele telescoop' waarmee je het heelal kunt verkennen. De nieuwe interactieve beelden bieden de kijker de mogelijkheid om een verkenningstocht op Mars te maken. Ze zijn gebaseerd op de meest gedetailleerde driedimensionale reconstructies van het Marsoppervlak die beschikbaar zijn. Het basismateriaal bestaat uit 87.000 opnamen die gemaakt zijn met de al sinds 1997 rond de planeet cirkelende Mars Global Surveyor en de negen jaar later gearriveerde Mars Reconnaissance Orbiter. Met name de opnamen van deze laatste ruimtesonde zijn ongelooflijk gedetailleerd: ze bestaan stuk voor stuk van uit meer dan duizend megapixels.
Meer informatie:
Microsoft and NASA Bring Mars Down to Earth Through the WorldWide Telescope
WorldWide Telescope

4 juli 2010
Met instrumenten van de Japanse maansonde Kaguya zijn rond grote kraters op de maan grote hoeveelheden van het mineraal olivijn gedetecteerd (Nature Geoscience). Dat mineraal is kenmerkend voor mantelmateriaal: het diepe ijzer- en magnesiumrijke gesteente dat onder de maankorst ligt. Volgens de huidige inzichten is de maan 4,5 miljard jaar geleden ontstaan nadat de aarde in botsing was gekomen met een object ter grootte van Mars. Het materiaal dat daarbij de ruimte in werd geblazen, balde uiteindelijk samen tot de huidige maan, die na afkoeling een dikke korst van lichtgekleurd aluminiumrijk materiaal vormde. Het idee bestond dat zich onder de maankorst nog geruime tijd een 'oceaan' van vloeibare magma heeft bevonden. Daarbij zou zich veel olijvijnrijk materiaal direct onder de korst moeten hebben verzameld. De metingen van Kaguya lijken dat nu te bevestigen. Bij de grote inslagen rond de zuidpool van de maan, waar de maankorst relatief dun is, is althans olivijnrijk materiaal bloot komen te liggen.
Meer informatie:
Japanese probe yields insights into Moon's inner life

1 juli 2010
Tot nog toe dachten wetenschappers dat de (minieme) hoeveelheden koolstof op het maanoppervlak afkomstig waren van de zonnewind. Maar Amerikaanse geofysici hebben vastgesteld dat de koolstof voor een deel uit grafiet bestaat, dat er misschien al vier miljard jaar ligt (Science, 2 juli). Het grafiet is aangetroffen in gesteenten die tijdens de Apollo 17-missie zijn verzameld. Bij het onderzoek zijn minuscule grafietplaatjes ontdekt die alleen bij zeer hoge temperaturen (1000-3600 graden) gevormd kunnen zijn. Zulke hoge temperaturen kwamen alleen voor in de begintijd van het zonnestelsel, toen het overbleven puin van de vorming van het zonnestelsel op maan en planeten stortte. Aan dat 'rote bombardement, waarbij ook de donkere maan'zeeën' zijn ontstaan, kwam 3,8 miljard jaar geleden een einde.
Meer informatie:
Scientists find moon whiskers
Man in the Moon has 'Graphite Whiskers'

25 juni 2010
Uit gedetailleerd onderzoek van mineralen in kraters op Mars blijkt dat er vrijwel overal op de planeet vloeibaar water moet zijn geweest. Dat er op het zuidelijk halfrond waterhoudende mineralen zijn, was al langer bekend. Maar nu zijn zulke chemische verbindingen ook aangetoond op het veel lager gelegen noordelijk halfrond, dat onder een dikke laag lava en sedimenten is bedolven (Science, 25 juni). De waterhoudende mineralen zijn aangetroffen in een negental inslagkraters. Daar hebben planetoïden kilometers diepe gaten in de bodem geslagen, waarbij het oorspronkelijke korstmateriaal is blootgelegd. De mineralen op het noordelijk halfrond van Mars blijken dezelfde samenstelling te hebben als die op het zuidelijk halfrond. Het is overigens naar schatting al meer dan vier miljard jaar geleden dat er op grote schaal vloeibaar water was op onze buurplaneet.
Meer informatie:
Wet era on early Mars was global

24 juni 2010
De planeet Venus had ruim vier miljard jaar geleden veel meer water dan nu. Maar modelberekeningen, gebaseerd op gegevens die met de Europese ruimtesonde Venus Express zijn verzameld, wijzen erop dat het er bepaald geen natte boel was. Afgezien van haar afmetingen lijkt Venus nauwelijks op de aarde. Het is er heter dan in een oven, en er is vrijwel geen water te vinden. Toch hebben de beide planeten veel gemeen. De diverse overeenkomsten en verschillen worden deze week besproken tijden een wetenschappelijke conferentie in Frankrijk. Uit waarnemingen van de Venus Express blijkt dat Venus grote hoeveelheden water moet zijn kwijtgeraakt. Dat komt doordat de ultraviolette straling van de zon de watermoleculen in de atmosfeer stukslaat. Elk watermolecuul valt daarbij uiteen in twee waterstofatomen en één zuurstofatoom, die de ruimte in verdwijnen. Hieruit kan worden afgeleid dat Venus vroeger natter was dan nu. Maar dit betekent nog niet dat de planeet oceanen heeft gehad, zoals sommige wetenschappers hebben geopperd. Franse modelberekeningen laten zien dat de aanwezigheid van water zich beperkte tot de atmosfeer. En zelfs die waterdamp is waarschijnlijk al kort na het ontstaan van Venus verdwenen.
Meer informatie:
Was Venus Once A Habitable Planet?

14 juni 2010
Amerikaanse wetenschappers hebben ontdekt dat de maan meer water bevat dan uit eerdere onderzoeken was gebleken. Het water zou afkomstig zijn uit de hete magma waaruit de maan 4,5 miljard jaar geleden ontstond. Meer dan veertig jaar is gedacht dat het maangesteente kurkdroog is. Maar onlangs bleek dat bodemmonsters die tijdens de Apollo-missies op de maan zijn verzameld toch een heel klein beetje water bevatten. Vervolgonderzoek aan een ander bodemmonster en een op aarde gevonden meteoriet die van de maan afkomstig is, bevestigt dat resultaat. Het watergehalte in het maangesteente blijkt in de orde van een duizendste promille te liggen. Dat is erg weinig, maar toch nog zo'n honderd keer meer dan uit eerder onderzoek was gebleken. Volgens de wetenschappers zijn er sterke aanwijzingen dat het water in het maangesteente al aanwezig was toen de maan kort na zijn bestaan nog aan het afkoelen was. Helemaal kurkdroog is de maan dus nooit geweest.
Meer informatie:
Moon whets appetite for water
Research Suggests Water Content of Moon's Interior Underestimated

13 juni 2010
Volgens onderzoekers van de universiteit van Colorado stond de planeet Mars 3,5 miljard jaar geleden voor ruim een derde onder water. Behalve een oceaan, die een groot deel van het noordelijk halfrond besloeg, zou er ook een waterkringloop zijn geweest, zoals die nu ook op aarde bestaat (Nature Geoscience, 13 juni). De wetenschappers komen tot hun conclusie na een omvangrijk onderzoek van tientallen drooggevallen rivierdelta's op Mars. Deze riviermondingen liggen allemaal op dezelfde hoogte, wat erop wijst dat de voormalige rivieren ofwel direct op de oceaan uitkwamen ofwel op grote meren die langs de rand van de oceaan lagen. Gezien de omvang van het rivierenstelsel dat bij de oceaan uitkwam, moet er destijds veel neerslag zijn gevallen. De afgelopen tientallen jaren is wel vaker gesuggereerd dat er ooit een oceaan was op Mars. Maar dit onderzoek is het eerste waarbij gegevens van verschillende Amerikaanse en Europese Marsmissies op zo'n grote schaal zijn gecombineerd. Onduidelijk is nog waar al dat Marswater - naar schatting 124 miljoen kubieke kilometer - is gebleven.
Meer informatie:
New CU-Boulder study indicates an ancient ocean may have covered one-third of Mars

7 juni 2010
Aarde en maan zijn misschien wel 150 miljoen jaar jonger dan gedacht. Dat schrijven Deense onderzoekers in Earth and Planetary Science Letters (15 juni). Wetenschappers gaan ervan uit dat aarde en maan zijn voortgekomen uit een botsing tussen twee oerplaneten ter grootte van Venus en Mars. Tot nog toe werd aangenomen dat deze botsing plaatsvond toen het zonnestelsel nog maar 30 miljoen jaar oud was - dat wil zeggen: 4,537 miljard jaar geleden. Maar nieuwe ouderdomsbepalingen, gebaseerd op het verval van het radioactieve element hafnium in het stabiele element wolfraam, komen iets later in de tijd uit. Hafnium kwam van nature voor in de oermaterie waaruit aarde en maan zijn ontstaan. Bij hafniumdateringen is er steeds van uitgegaan dat het wolfraam dat op het moment van de botsing al gevormd was naar de kern van de aarde is gezakt. Maar nieuwe modelberekeningen laten zien dat de vloeibare massa van gesteente en metalen die bij de botsing ontstond waarschijnlijk veel minder homogeen was dan gedacht. Dat betekent dat destijds lang niet alle reeds aanwezige wolfraam in de aardkern is terechtgekomen. En dat heeft tot gevolg dat de bestaande ouderdomsbepalingen van aarde en maan niet helemaal betrouwbaar zijn.
Meer informatie:
The Earth and moon formed later than previously thought

3 juni 2010
Volgens Amerikaanse onderzoekers was de aarde drie miljard jaar geleden gehuld in een dikke organische mist die de schadelijke uv-straling van de zon tegenhield. Vanuit de ruimte gezien leek onze planeet toen waarschijnlijk veel op Titan, de grootste maan van de planeet Saturnus (Science, 4 juni). De wetenschappers denken dat de mist voornamelijk bestond uit microscopisch kleine deeltjes, opgebouwd uit methaan- en stikstofverbindingen, die zoals de pluisjes van een populier in de aardatmosfeer rondzweefden. De deeltjes konden niet alleen de ultraviolette zonnestraling tegengehouden, maar bevorderden ook de vorming van gassen zoals ammoniak, waardoor een broeikaseffect op gang kwam dat de aarde opwarmde. Tot nog toe werd verondersteld dat de aardatmosfeer drie miljard jaar geleden voornamelijk uit stikstofgas bestond, met kleine hoeveelheden methaan, waterstof en waterdamp. Het probleem met dat model was echter dat de aarde dan heel koud zou moeten zijn geweest - zó koud zelfs dat geen leven mogelijk was. Uit geologisch en biologisch bewijsmateriaal blijkt daarentegen dat onze planeet destijds minstens net zo warm was als nu.
Meer informatie:
Early Earth haze likely provided ultraviolet shield for planet

3 juni 2010
Onderzoek van gesteenten op Mars door het Marswagentje Spirit wijst erop dat de omstandigheden op de planeet gunstig kunnen zijn geweest voor het ontstaan van leven. De gesteenten blijken namelijk voor een kwart uit carbonaten te bestaan - mineralen die in een zuur milieu zouden oplossen. Dat betekent dat in elk geval niet al het vloeibare water dat in een grijs geleden op Mars aanwezig was een hoge zuurgraad had (Science Express, 3 juni). Het onderzoek aan de gesteenten heeft vier jaar geduurd. Niet omdat de carbonaten zo moeilijk aantoonbaar waren, maar omdat het gebruikte instrument van Spirit onder het stof zat. Hierdoor moest eerst een correctiemethode worden ontwikkeld die voor de aanwezigheid van dat stof corrigeerde. Dat Mars miljarden jaren geleden een warm en vochtig klimaat had, blijkt onder meer uit de talrijke drooggevallen beddingen die op de planeet zijn ontdekt. Klaarblijkelijk heeft Mars ooit een veel dichtere atmosfeer van kooldioxidegas gehad, die voor een sterk broeikaseffect zorgde.
Meer informatie:
NASA Rover Finds Clue To Mars' Past And Environment For Life

26 mei 2010
Er is een sluitende verklaring gevonden voor de diepe kloven en spiraalvormige dalen in de noordelijke ijskap van de planeet Mars. Uit radaronderzoek met de Mars Reconnaissance Orbiter blijkt dat hun ontstaan voornamelijk aan de wind te danken is (Nature, 27 mei). De noordelijke ijskap van Mars is een drie kilometer dikke opeenstapeling van ijs en stof. Op aarde ontstaan de structuren in zulke ijsmassa's doorgaans door het 'stromen' van het ijs. Maar op Mars zijn andere krachten aan het werk. Gebleken is dat zowel de spiraalvormige dalen als de diepe kloof Chasma Boreale voornamelijk door de wind zijn gevormd. De beide structuren zijn echter niet het gevolg van erosie: ze zijn in de loop van miljoenen jaren samen met het aangroeiende ijs ontstaan. Door beïnvloeding van windpatronen waren de heuvels, dalen en vlakten in het onderliggende, oude ijs bepalend voor de huidige ligging en vorm van de kloven en dalen. Het spiraalpatroon in de noordelijke ijskap van Mars ontstaat in feite op dezelfde manier als de grote wervelwinden in de aardatmosfeer. De koude lucht die vanaf de pool over de ijsvlakten stroomt, wordt door de draaiing van de planeet afgebogen, waardoor een spiraalvormig windpatroon ontstaat.
Meer informatie:
Planetary scientists solve 40-year-old mysteries of Mars' northern ice cap

24 mei 2010
Het Amerikaanse ruimteagentschap NASA doet geen verdere pogingen meer om in contact te komen met de succesvolle Marslander Phoenix. Uit nieuwe beelden, gemaakt met de Mars Reconnaissance Orbiter, blijkt dat de zonnepanelen van Phoenix tijdens de Marswinter zwaar beschadigd zijn. Eerder dit jaar deed NASA nog verscheidene pogingen om eventuele zwakke signalen van Phoenix op te vangen. De kans op succes werd gering geacht, maar helemaal onmogelijk leek het niet dat de Marslander de ijzige winter - tegen alle verwachtingen in - had doorstaan. De beelden van de Mars Reconnaissance Orbiter laten echter zien dat de vorm van Phoenix is veranderd. Hij lijkt nu duidelijk kleiner, wat erop wijst dat zijn zonnepanelen zijn bezweken onder het gewicht van het kooldioxide-ijs dat er in de loop van de winter op is afgezet. Déze Phoenix zal niet meer uit zijn as herrijzen.
Meer informatie:
Phoenix Mars Lander is Silent, New Image Shows Damage

20 mei 2010
Australische wetenschappers hebben in de Timorzee, ten noorden van Australië, een bedolven koepelberg ontdekt met een middellijn van zeker vijftig kilometer. Volgens de wetenschappers maakt de berg deel uit van een enorme krater die ongeveer 35 miljoen jaar geleden door de inslag van een planetoïde is ontstaan. Het bestaan van de koepelberg is aan het licht gekomen bij seismisch onderzoek voor het opsporen van olievoorraden. De bodemmonsters die ter plekke zijn genomen, vertonen de gefragmenteerde structuur die kenmerkend is voor grote inslagen. De berg zou het hart vormen van een krater die aanzienlijk groter moet zijn dan vijftig kilometer. Volgens de Australische onderzoekers vond de inslag in de Timorzee ongeveer tegelijkertijd plaats met twee grote inslagen in Siberië en Virginia (VS). Mogelijk speelde deze reeks kosmische treffers een rol bij de plotselinge daling van de temperaturen die destijds leidde tot de vorming van het Antarctische landijs.
Meer informatie:
Asteroid crater found under the Timor Sea

19 mei 2010
Het Marswagentje Opportunity breekt vandaag een bijna dertig jaar oud record. Het is nu meer dan zes jaar en 116 dagen bezig met de verkenning van het Marsoppervlak. Daarmee is Opportunity de (stilstaande) Viking 1, die van 1976 tot 1982 in werking was, gepasseerd als meest succesvolle Marsverkenner. Het identieke Marswagentje Spirit is weliswaar drie weken vóór Opportunity op de planeet geland, maar dat werd twee maanden geleden in 'winterslaap' gebracht. Mocht Spirit daar met goed gevolg uit ontwaken, en de communicatie met de aarde hervatten, dan neemt hij onmiddellijk het record van Opportunity over. De prestaties van de beide Marswagentjes zijn hoe dan ook opmerkelijk. Toen zij bijna zeven jaar geleden werden gelanceerd, stond een missie van 90 dagen op het programma. En de verdere vooruitzichten zijn, zeker wat Opportunity betreft, niet slecht. De winter op het zuidelijk halfrond van Mars is over zijn hoogtepunt heen, waardoor de stroomopbrengst van hun zonnepanelen weer zal toenemen.
Meer informatie:
NASA's Mars Rovers Set Surface Longevity Record

13 mei 2010
Water en andere vluchtige stoffen zaten grotendeels al vanaf het begin in de aarde en zijn maar voor een klein deel afkomstig van latere komeetinslagen. Dat is de conclusie van een internationaal onderzoek, waarvan de resultaten vrijdag in Science zijn gepubliceerd. De onderzoekers hebben gekeken naar de samenstelling van verschillende atomaire vormen van het element zilver in aardse gesteenten. Daaruit hebben ze een draaiboek samengesteld van de vroege ontstaansgeschiedenis van onze planeet. Volgens dat draaiboek bevatte het materiaal dat de aarde onmiddellijk na het ontstaan van ons zonnestelsel (4,568 miljard jaar geleden) verzamelde, weinig vluchtige stoffen. Die laatste kwamen er pas na 26 miljoen jaar bij, mogelijk op het moment dat een object ter grootte van de planeet Mars in botsing kwam met de oeraarde. Dat object leverde een aanzienlijke voorraad water af op onze planeet. Bovendien werd bij de botsing veel materie de ruimte in geblazen, die later weer samenklonterde tot onze maan.
Meer informatie:
Silver Tells a Volatile Story of Earth's Origin

11 mei 2010
Meer dan 37 jaar nadat de laatste mensen op de maan liepen, roepen NASA-wetenschappers de hulp in van het grote publiek bij de verkenning van de maan. Daar komt geen raket of ruimtepak aan te pas. Het enige wat je nodig hebt, is een computer met internetverbinding. Op de nieuwe interactieve website Moon Zoo toont NASA nieuwe, detailrijke beelden van kleine stukjes maanoppervlak, die gemaakt zijn met de camera van de Lunar Reconnaissance Orbiter. Na inschrijving kan iedereen helpen met het interpreteren van de talrijke opnamen. Er moet een inventarisatie worden gemaakt van alle kraters vanaf een bepaalde grootte, en ook andersoortige bijzonderheden op de beelden kunnen met een muisklik worden aangegeven. De kratertellingen worden gebruikt om een schatting te maken van de ouderdom van de verschillende stukjes maanoppervlak. Ook zijn de wetenschappers benieuwd naar de aantallen 'verse' maankraters.
Meer informatie:
NASA Invites Public To Take Virtual Walk On Moon
Moon Zoo

3 mei 2010
Het Amerikaanse ruimteagentschap NASA overweegt om een toekomstige onbemande missie naar de planeet Mars in drie delen op te splitsen. Dat zou de hoge kosten ervan over een langere periode uitsmeren en het onder druk staande jaarbudget van NASA enigszins ontlasten. De betreffende missie heeft tot doel om bodemmonsters van Mars te verzamelen en naar de aarde te brengen. In de oorspronkelijke opzet zouden alle onderdelen van de missie omstreeks 2018 in één keer naar de planeet worden gestuurd. Maar nu wordt erover gedacht om met tussenpozen van enkele jaren drie kleinere ruimtevaartuigen te lanceren. De eerste zou een mobiele robot op Mars neerzetten, die de gewenste bodemmonsters verzamelt. Vervolgens zou een landingsmodule naar de planeet worden gestuurd, om de bodemmonsters op te pikken en in een baan om de planeet te slingeren. Ten slotte zou een ruimtesonde de betreffende capsule ophalen en voor onderzoek naar de aarde brengen.
Meer informatie:
NASA may stretch out Mars missions to save money

26 april 2010
Amerikaanse wetenschappers hebben een laserreflector op de maan weten op te sporen die al sinds 1971 zoek was. De reflector van Franse makelij maakt deel uit van het onbemande Sovjet-maanwagentje Loenochod 1, dat in november 1970 op de maan landde. Sinds 1971 was het niet meer gelukt om de reflector terug te vinden. Ook de afgelopen twee jaar is nog verscheidene malen tevergeefs naar de reflector gezocht. De doorbraak volgde echter pas vorige maand, toen op gedetailleerde maanfoto's van de Lunar Reconnaissance Orbiter het kleine stipje van de Loenochod 1 werd opgemerkt. Naast die van de Loenochod 1 zijn er nog vier laserreflectors op de maan. Ze worden gebruikt om de baanbeweging van de maan tot op de millimeter nauwkeurig te kunnen volgen. Daartoe worden vanaf de aarde pulsen laserlicht naar de maan gezonden, waarna de zwakke reflecties worden opgevangen. Hoe meer reflectors op de maan beschikbaar zijn, des te nauwkeuriger kan de maanbaan worden vastgesteld. De metingen worden onder meer gebruikt om meer te weten te komen over de eventuele vloeibare kern van de maan en over mogelijke afwijkingen van de zwaartekrachtswet van Einstein. Op 22 april zijn vanaf een sterrenwacht in New Mexico (VS) de eerste pulsen laserlicht naar de teruggevonden reflector gestuurd. Het gereflecteerde signaal bleek verrassend helder.
Meer informatie:
UC San Diego Physicists Locate Long Lost Soviet Reflector on Moon
NASA's LRO Team Helps Track Laser Signals to Russian Rover Mirror

15 april 2010
Donker stof op de maan vormt een steeds groter wordend probleem voor een laser-experiment dat veertig jaar geleden van start ging. Apollo-astronauten plaatsten toen laser-reflectoren op de maan. Vanaf aarde wordt een laserstraal op zo'n reflector gericht. De reflectie van de laserpulsen wordt een paar seconden later weer op aarde ontvangen, en uit de reistijd van het signaal kan heel nauwkeurig de afstand tot de maan worden berekend. Het laser-exeriment ondervindt echter steeds meer hinder van maanstof. Althans, volgens Tom Murphy van de Universiteit van Californië in San Diego is dat de oorzaak van het feit dat het opgevangen signaal langzaam maar zeker steeds zwakker wordt. Onder ideale omstandigheden wordt al niet meer dan één op de honderd biljard uitgezonden fotonen opgevangen, maar in de loop van de tijd is de laserreflectie nog eens tien keer zo zwak geworden. Het probleem wordt niet zozeer veroorzaakt door de absorptie van het stof, aldus Murphy in een artikel in het vakblad Icarus , maar doordat de laserreflectoren als gevolg van stofdeeltjes ongelijkmatig worden opgewarmd door de zon. Dat zou ook verklaren waarom het verzwakkingseffect rond volle maan het sterkst is.
Achtergrondverhaal over het stof-probleem
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

12 april 2010
Op Mars komt vloeibaar water voor, en in sommige kraters op de maan bevinden zich ijslagen van een paar meter dik. Dat valt te lezen in het laatste nummer van het vakblad Geophysical Research Leters van de American Geophysical Union. Met de HiRISE-camera aan boord van de Amerikaanse Mars Reconnaissance Orbiter zijn foto's gemaakt van een zogeheten gully in een duinenveld bij de krater Russell op Mars. Gullies - 'geulen' - zijn smalle, donkere sporen op bergwanden en kraterhellingen, die vermoedelijk zijn ontstaan door stromend water. Uit de foto's blijkt dat één zo'n geul in 2007 vijftig meter langer is geworden, en in 2008 ruim honderd meter. Dat wijst erop dat er af en toe nog steeds kleine hoeveelheden water vrijkomen. Radarmetingen van de Indiase maanverkenner Chandrayaan-1 hebben het bestaan van ijs aan het licht gebracht op de bodems van enkele diepe, permanent beschaduwde kraters in de omgeving van de noordpool van de maan. Uit de radarwaarnemingen blijkt dat de ijslagen in sommige gevallen twee à drie meter dik zijn.
Meer informatie:
Liquid water on Mars, thick ice on the moon
GRL-artikel over water op Mars
GRL-artikel over ijs op de maan
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

12 april 2010
Voor het eerst zijn er directe metingen verricht aan de versnelling van elektrisch geladen deeltjes in de magnetosfeer van de aarde. Die deeltjes - voornamelijk afzonderlijke elektronen en waterstofkernen - komen met hoge energie in de aardse dampkring terecht, waar ze in de buurt van de magnetische polen spectaculair poollicht veroorzaken. Wetenschappers wisten al dat de deeltjes tot deze extreme energieën versneld worden in de aardse magnetosfeer - het gebied rondom onze planeet dat onder invloed staat van het aardse magneetveld. De Europees-Amerikaanse Cluster-satellieten hebben nu voor het eerst directe metingen verricht aan dat versnellingsproces, dat zich op ongeveer vijftigduizend kilometer afstand van de aarde afspeelt. De vier identieke Cluster-satellieten draaien in verschillende banen om de aarde en doen metingen aan geladen deeltjes en elektrische en magnetische velden. Samen leveren ze een mooi driedimensionaal beeld op van de magnetosfeer. De nieuwe resultaten, die hopelijk een beter inzicht in het ontstaan van poollicht verschaffen, worden vandaag gepresenteerd op de National Astronomy Meeting 2010 van de Royal Astronomical Society in Glasgow.
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

8 april 2010
Helemaal zeker is het nog niet, maar er zijn sterke aanwijzingen gevonden dat de planeet Venus nog steeds vulkanisch actief is. Dat schrijven wetenschappers die de planeet onderzocht hebben met de Venus Express in het tijdschrift Science (9 april). Deze Europese ruimtesonde draait sinds 11 april 2006 om Venus. Een van de instrumenten van deze ruimtesonde kan op infrarode golflengten door het dikke wolkendek van de planeet heen kijken. Daarbij zijn negen gebieden ontdekt die een beetje heter zijn dan de rest van het helse Venusoppervlak. Deze nauwelijks verweerde gebieden kunnen zijn ontstaan door lava die hooguit enkele miljoenen jaren geleden - en mogelijk nog veel recenter dan dat - over het planeetoppervlak is gestroomd. Verdere analyse moet uitwijzen of de kleine temperatuurverschillen inderdaad een vulkanische oorsprong hebben.
Meer informatie:
Indications Of Volcanic Activity On Venus
NASA-Funded Research Suggests Venus is Geologically Alive
New evidence for recent volcanism on Venus

7 april 2010
Het lawineseizoen op Mars is in volle gang. In 2008 werd zo'n lawine voor het eerst gefotografeerd met de HiRISE-camera van de Mars Reconnaissance Orbiter. Dat gebeurde bij toeval, maar nu, precies een Marsjaar later, houden Marsonderzoekers de steile kliffen rond de Noordpool van de planeet scherp in de gaten. En met succes: in januari zijn al verschillende lawines waargenomen. Zo stortte op 27 januari een heel pakket kooldioxide-ijs van een 700 meter hoge ijsklif af. Dat resulteerde in spectaculaire stofwolken van tientallen meters hoog. De lawines ontstaan als de lente is aangebroken op het noordelijk halfrond van Mars, en de eerste zonnestralen de steile ijskliffen rond de Noordpool opwarmen. Op basis van de waarnemingen van dit jaar concluderen de onderzoekers dat de meeste lawines halverwege de lente optreden. Het lijkt een jaarlijks terugkerend verschijnsel.
Meer informatie:
Avalanche Clouds (HiRISE)

5 april 2010
Het staat vast dat de activiteit van de zon van invloed is op de temperatuur op aarde. Dat bleek vooral tijdens het zogeheten Maunder-minimum van 1645 tot 1715, die tot de zogeheten Kleine IJstijd leidde. Omdat de zon nu ook al enkele jaren weinig magnetische activiteit vertoont, meenden sommige wetenschappers dat dit wel eens de opmaat tot een nieuwe koude periode zou kunnen zijn. Maar berekeningen door onderzoekers van de universiteit van Potsdam (Duitsland) ontkrachten deze hypothese. Volgens de Duitse wetenschappers zou de afkoeling ten gevolge van een geringe zonneactiviteit tot 2100 niet meer dan 0,3 graden Celsius bedragen. Dat is veel minder dan de temperatuurstijging die van het door de mens versterkte broeikaseffect wordt verwacht. Bovendien zou die afkoeling slechts tijdelijk zijn: perioden van geringe zonneactiviteit duren voor zover bekend hooguit enkele tientallen jaren.
Meer informatie:
Prolonged low solar activity will not offset global warming

5 april 2010
Nieuwe waarnemingen hebben het bestaan van een miniatuur magnetosfeer op de maan aangetoond. Anders dan de aarde heeft de maan geen globaal magnetisch veld en daardoor ook geen allesomvattende magnetosfeer. Wel zijn er her en der kleine magnetische gebieden die eigen 'minimagnetosferen' kunnen creëren, die sterk genoeg zijn om de geladen deeltjes van de zonnewind af te weren. Een internationaal team van wetenschappers heeft nu voor het eerst zo'n minimagnetosfeer waargenomen. Daarbij maakten zij gebruik van een instrument aan boord van de Indiase maansonde Chandrayaan-1. Daarmee werden de neutrale waterstofatomen gedetecteerd die van het maanoppervlak terugkaatsen als dit door protonen van de zon wordt getroffen. Bij één zo'n sterk magnetisch gebied op de maan was het aantal teruggekaatste waterstofatomen geringer dan in de omgeving. Dat wijst erop dat de zonnewind hier werd tegengehouden. De minimagnetosfeer was op het moment van de waarneming ongeveer 360 kilometer groot.
Meer informatie:
Researchers observe Moon's minimagnetosphere for the first tim;

2 april 2010
Onderzoekers van de universiteit van Kopenhagen en Stanford University denken een verklaring te hebben gevonden voor een raadsel waar wetenschappers al lang mee worstelen: de paradox van de zwakke zon. Begin jaren zeventig stelden de astronomen Carl Sagan en George Mullen vast dat het klimaat van de aarde sinds haar ontstaan, vierenhalf miljard jaar geleden, betrekkelijk constant is gebleven. En dat terwijl de straling van de zon met ruim een kwart is toegenomen. Er zijn geen aanwijzingen dat de aarde vroeg in haar bestaan geheel met ijs was bedekt. Tot voor kort werd de verklaring daarvoor gezocht bij het broeikasgas CO2, maar volgens de Deense en Amerikaanse wetenschappers is er nooit voldoende CO2 in de atmosfeer geweest om de jonge aarde voldoende op te warmen. Dat blijkt uit onderzoek van oude gesteenten op Groenland. De verklaring voor de 'ontbrekende ijstijd' moet dus elders worden gezocht. Volgens de onderzoekers is de oorzaak een combinatie geweest van wolkenschaarste en het feit dat de aarde grotendeels met water bedekt was. Hierdoor kon de relatief zwakke straling van de jonge zon de oceanen ongehinderd bereiken en opwarmen. Dat daarbij weinig wolkenvorming optrad zou te danken zijn aan het feit dat er nog geen algen bestonden. Deze eencellige organismen zijn nu een belangrijke producent van zwavel, dat een cruciale rol speelt bij het ontstaan van wolkendruppeltjes. Als er in de begintijd van de aarde al algen hadden geleefd, zou de bewolking die zij veroorzaakten een groot deel van de zonnestraling hebben weerkaatst. En dan zou onze planeet lange tijd een stijf bevroren ijsbal zijn geweest.
Meer informatie:
Researcher unravels one of science's great mysteries

31 maart 2010
Met de gevoelige HiRISE-camera aan boord van de Amerikaanse planeetverkenner Mars Reconnaissance Orbiter zijn de eerste acht opnamen gemaakt van gebiedjes op de planeet Mars die zijn uitgekozen door het grote publiek. Eerder dit jaar ontving de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA ongeveer duizend suggesties van websitebezoekers, in het kader van het programma HiWish. In de toekomst zullen meer gebiedjes op Mars gedetailleerd in beeld worden gebracht die door het grote publiek zijn uitgekozen. Ook bij eerdere Marsverkenners (Mars Global Surveyor en Mars Odyssey) zijn dergelijke publieksprogramma's uitgevoerd. HiRISE is de gevoeligste camera die ooit in een baan rond Mars is gebracht. Sinds 2006 zijn ongeveer dertienduizend opnamen gemaakt, waarbij extreem langgerekte, smalle stroken van het Marsoppervlak zijn vastgelegd, maar in totaal is slechts ongeveer één procent van de planeet op deze manier gedetailleerd waargenomen.
Meer informatie:
NASA Mars Spacecraft Snaps Photos Chosen by Public
De eerste acht Marsfoto's die gemaakt zijn in het kader van het HiWish-programma
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

24 maart 2010
De afgelopen weken heeft het Marswagentje Opportunity de omgeving van de 10 meter kleine en zeer jonge inslagkrater Concepción onderzocht. Van grote hoogte lijkt het of bij de inslag die deze krater veroorzaakte donker materiaal straalsgewijs is verspreid. Opportunity heeft vastgesteld dat het opgeworpen gesteente dezelfde samenstelling heeft als het bodemmateriaal dat het Marswagentje op tal van andere plekken op Mars heeft aangetroffen. Het betreft zachte, zwavelrijke zandsteen met hardere, donkere insluitsels. Deze ijzerrijke bolletjes ter grootte van peperkorrels worden ook wel 'bosbessen' genoemd. Het materiaal waarmee het bodemgesteente in de omgeving van Concepción is bedekt, bestaat zeker voor een deel uit dicht samengepakte 'bosbessen'. Het is voor het eerst dat Opportunity deze bolletjes in zulke grote concentraties heeft aangetroffen. Of er een direct verband bestaat tussen deze concentraties en het ontstaan van de inslagkrater is nog onduidelijk. Maar het is denkbaar dat de zandsteen ter plaatse door de inslag gedeeltelijk is gesmolten, onder achterlating van de bosbessen, die tegen hogere temperaturen bestand zijn. De bolletjes zijn overigens niet verantwoordelijk voor de donkere tint van de 'stralen' rond de inslagkrater. Deze blijken het gevolg te zijn van de schaduwwerking van de overal verspreide brokken zandsteen.
Meer informatie:
Mars Rover Examines Odd Material at Small, Young Crater

23 maart 2010
Het Amerikaanse Marswagentje Opportunity, dat al meer dan zes jaar op de planeet Mars rondrijdt, heeft er een kunstje bijgeleerd. Deze winter is hij van nieuwe software voorzien die hem in staat stelt om zelf te beslissen welke steen interessant genoeg lijkt voor nader onderzoek. Daarbij wordt vooral gelet op kenmerken zoals vorm en kleur. Het nieuwe systeem, AEGIS geheten, maakt gebruik van de groothoekbeelden die de navigatiecamera van Opportunity maakt. Voorheen werden die beelden eerst naar de aarde gezonden, zodat de vluchtleiding interessante onderzoeksobjecten kon aanwijzen. Daarbij ging soms zoveel tijd verloren, dat er van daadwerkelijk onderzoek maar weinig terechtkwam. Inmiddels heeft Opportunity zijn eerste onderzoeksobject gekozen: een grote, donkere steen ter grootte van een rugbybal. De verwachting is dat dit autonome systeem ook bij toekomstige Marsmissies zal worden ingezet.
Meer informatie:
NASA Mars Rover Getting Smarter as it Gets Older

15 maart 2010
Tijdens een dichte nadering op 7 maart jl. heeft de Europese ruimtesonde Mars Express gedetailleerde opnamen gemaakt van het oppervlak van de kleine Marsmaan Phobos. Daarop zijn onder meer de mogelijke landingsplaatsen van de toekomstige ruimtemissie Phobos-Grunt te zien. De Mars Express is momenteel de enige ruimtesonde die dicht in de buurt van het slechts enkele tientallen kilometers grote Marsmaantje kan komen. Phobos-Grunt is een Russische missie, die in 2011 van start moet gaan. Geprobeerd zal worden om een bodemmonster van de Marsmaan te verzamelen en deze naar de aarde terug te brengen. Het mogelijke landingsgebied van de Phobos-Grunt bevindt zich op het 'halfrond' dat altijd van de planeet Mars afgekeerd is.
Meer informatie:
Phobos flyby images

4 maart 2010
De lange, wijdvertakte Ascraeus-geul, die in het grootste vulkanische gebied op Mars meandert, is waarschijnlijk niet het gevolg van watererosie. Sommige onderzoekers meenden dat deze structuur kon zijn ontstaan in de tijd dat er nog veel vloeibaar water was op Mars. Maar nauwkeurige analyse van delen van de 'rivierbedding' die nog niet goed bestudeerd waren, lijkt er nu op te wijzen dat deze door stromende lava is uitgesleten. Omdat de vloeistof die het Ascraeus-geulenstelsel heeft gevormd allang verdwenen is, is het niet eenvoudig om te achterhalen wat zich hier precies heeft afgespeeld. Sommige kenmerken van het stelsel lijken sprekend op die van een drooggevallen rivier. Maar nu is ontdekt dat delen ervan 'overdekt' zijn, precies zoals dat bij lavabuizen het geval is. Deze en andere kenmerken wijzen er sterk op dat de erosie niet door water, maar door snel stromende lava is veroorzaakt.
Meer informatie:
Lava likely made river-like channel on Mars

4 maart 2010
Op woensdag 3 maart naderde de Europese ruimtesonde Mars Express het slechts enkele tientallen kilometers grote Marsmaantje Phobos tot op 67 kilometer. Deze scheervlucht is aangegrepen om meer te weten te komen over het inwendige van dit object. Uit eerder onderzoek is gebleken dat Phobos geen massief brok gesteente kan zijn: hij is voor 25 tot 35 procent poreus. Dat doet vermoeden dat dit maantje een tamelijk losse samenklontering van puin is. Het wordt denkbaar geacht dat er vrij grote lege holten in zijn inwendige zitten. Of dat inderdaad zo is, zal moeten blijken uit analyse van de radiosignalen die Mars Express naar de aarde zond. In verband met dit onderzoek waren alle wetenschappelijke instrumenten van de ruimtesonde uitgezet. Er zijn bij deze dichte nadering van Phobos dus geen foto's gemaakt. Die schade wordt bij volgende dichte naderingen, later deze maand, ingehaald.
Meer informatie:
Phobos flyby success
Mars Express Blog

4 maart 2010
Het magnetische veld dat onze planeet tegen de energierijke zonnewind en zonnestraling beschermt, is volgens Amerikaanse wetenschappers waarschijnlijk al bijna 3,5 miljard jaar geleden ontstaan. Dat is 200 miljoen jaar eerder dan tot nog toe kon worden aangetoond (Science, 5 maart). De onderzoekers baseren deze conclusie op onderzoek van zeer oude stollingsgesteenten uit Zuid-Afrika. Deze gesteenten bevatten kwartskristalletjes met minuscule magnetische insluitsels die, als een soort kleine kompasjes, gegevens over het vroegere aardmagnetische veld hebben vastgelegd. Uit een zorgvuldige analyse van deze gegevens blijkt dat de aarde destijds was voorzien van een magnetisch veld dat ongeveer half zo sterk was als het huidige. Ondanks de geringere veldsterkte zou het magnetische veld krachtig genoeg zijn geweest om het opkomende leven op aarde tegen de ergste gevolgen van zonnewind en -straling te beschermen. Bovendien zou het magnetische veld het verlies van water(stof) uit de aardatmosfeer hebben geremd.
Meer informatie:
Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between sun and Earth for our atmosphere

3 maart 2010
De Mars Reconnaissance Orbiter, die sinds maart 2006 om de planeet Mars cirkelt, heeft een bijzondere mijlpaal bereikt. In vier jaar tijd heeft de ruimtesonde 100 terabits (100.000 gigabits) aan gegevens naar de aarde gezonden. Dat staat gelijk aan 35 uur hoge kwaliteit videobeelden en is meer dan drie keer zo veel als alle andere ruimtemissies naar planeten in ons zonnestelsel bij elkaar. De Mars Reconnaissance Orbiter is uitgerust met een drie meter grote schotelantenne, die gegevens met een snelheid van 6 megabits per seconde naar de aarde kan zenden. Zijn wetenschappelijke instrumentarium bestaat uit drie camera's, een spectrometer, een radar en een radiometer voor atmosfeeronderzoek. Daarmee is nu ongeveer de helft van de planeet Mars nauwkeurig onderzocht.
Meer informatie:
NASA Mars Orbiter Speeds Past Data Milestone

2 maart 2010
Uitgebreid radaronderzoek van het noordelijk halfrond van Mars heeft nog eens bevestigd dat er op veel plaatsen dikke ijspakketten onder het oppervlak liggen. Het onderzoek, uitgevoerd door de Mars Reconnaissance Orbiter, richtte zich op het heuvelachtige gebied Deuteronilus Mensae, ongeveer halverwege de evenaar en de noordpool van Mars. Daar blijken de ijsafzettingen zich over honderden kilometers uit te strekken. De ijsafzettingen, die plaatselijk een kilometer dik zijn, liggen met name langs steile rotswanden, waar ze door omlaag gevallen puin tegen verdamping worden beschermd. Volgens de onderzoekers is het waarschijnlijk dat het hele gebied ooit onder een dikke laag ijs heeft gelegen, en dat het ondergrondse ijs daar het restant van is.
Meer informatie:
Radar Map of Buried Martian Ice Adds to Climate Record

1 maart 2010
Een Amerikaans radarinstrument aan boord van de Indiase maansonde Chandrayaan-1 heeft ijsafzettingen ontdekt rond de noordpool van de maan. In enkele tientallen betrekkelijk kleine kraters zijn de kenmerkende radarkenmerken van bevroren water waargenomen. De hoeveelheden variëren van krater tot krater, maar alles bij elkaar zou het gaan om 600 miljoen ton water. Ook eerder zijn al aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van water op de maan. Zo is met een ander instrument van de Chandrayaan-1 vastgesteld dat er watermoleculen zitten in de bovenste paar millimeter van het maanoppervlak. En ook in diepe kraters rond de zuidpool van de maan zijn ijsafzettingen ontdekt.
Meer informatie:
NASA Radar Finds Ice Deposits at Moon's North Pole

1 maart 2010
De zeer zware aardbeving die zich afgelopen weekend in Chili afspeelde, heeft kleine, maar meetbare gevolgen voor de draaiing van de aarde. Voorlopige berekeningen door wetenschappers van het Jet Propulsion Laboratory in Californië laten zien dat door het natuurgeweld de lengte van een dag op aarde met ongeveer 1,26 microseconde is afgenomen. (Een microseconde is een miljoenste van een seconde.) Ook de stand van de zogeheten figuuras van de aarde - de centrale lijn van de massaverdeling van onze planeet - is veranderd. Berekeningen laten zien dat de uiteinden daarvan 8 centimeter zijn opgeschoven. (De figuuras valt niet exact samen met de noord-zuidas, maar de afwijking is klein: slechts een meter of tien.) Hoewel de aardbeving in Chili veel minder hevig was dan die bij Sumatra in 2004, zijn de gevolgen ervan groter. Dat komt deels door de ligging van het epicentrum (verder van de evenaar) en deels door het feit dat de breuk waarlangs de aardplaat bij Chili is verschoven steiler is dan die bij Sumatra. Hierdoor is de verplaatsing van aardmassa in de verticale richting relatief groot.
Meer informatie:
Chilean Quake May Have Shortened Earth Days

16 februari 2010
Vanaf 16 februari brengt de Europese ruimtesonde Mars Express weer een aantal bezoekjes aan Phobos, het grootste maantje van de planeet Mars. De waarnemingscampagne zal op 3 maart zijn hoogtepunt bereiken: op die dag wordt Phobos tot op slechts 50 kilometer genaderd. De laatste nadering is op 26 maart. De nabije verkenning van de Marsmaan is mogelijk geworden door een baancorrectie van Mars Express die in 2009 plaatsvond. Het hoofddoel van die correctie was overigens om ervoor te zorgen dat de ruimtesonde bij zijn dichtste nadering van Mars niet steeds tegen de donkere nachtzijde van de planeet aan zou kijken. De dichtste nadering van Phobos op 3 maart zal worden aangegrepen om het zwaartekrachtsveld van het slechts enkele tientallen kilometers grote maantje te onderzoeken. Daarbij zal met name worden gelet op eventuele dichtheidsverschillen in zijn inwendige. Vermoed wordt namelijk dat Phobos geen massief object is, en dat er holtes in zijn gesteente zitten.
Meer informatie:
Phobos flyby season starts again
Mars Express blog

11 februari 2010
Rond de centrale bergpiek van de 150 kilometer grote Marskrater Gale heeft zich een enorme hoeveelheid puin verzameld die een gelaagde structuur vertoont. Het onderzoek van deze puinophoping maakt veel duidelijk over de grote klimaatveranderingen die zich miljarden jaren geleden op Mars hebben afgespeeld. Amerikaanse geologen hebben vastgesteld dat onderop de 'stapel' gesteenten, die zich in de loop van ongeveer twee miljard jaar hebben gevormd, lagen met kleimineralen liggen - mineralen die zich alleen onder natte omstandigheden vormen. Hoger gelegen lagen bevatten daarnaast ook sulfaten: ook die hebben een natte oorsprong, maar afzetting vindt pas plaats als het water waarin ze gevormd zijn verdampt. Nog hogere lagen in de puinberg blijken alleen sulfaten te bevatten en bovenaan zijn geen water-gerelateerde mineralen meer te vinden. Deze volgorde van lagen bevestigt de resultaten van onderzoek elders op Mars. Maar de Gale-krater is tot nog toe de enige plek waar één opstapeling van gesteenten het complete verhaal vertelt. De krater is dan ook een van de mogelijke landingsplaatsen van de mobiele onderzoeksrobot Curiosity van de Mars Science Laboratory, die in 2011 wordt gelanceerd.
Meer informatie:
Layers in a Mars Crater Record a History of Changes

26 januari 2010
Het Amerikaanse Marswagentje Spirit blijft staan waar hij staat. NASA heeft besloten om geen verdere pogingen te doen om de mobiele onderzoeksrobot uit zijn benarde toestand te bevrijden. Tien maanden geleden zakten de wielen van Spirit door de dunne harde oppervlaktekorst, waardoor hij vast kwam te zitten in het losse zand dat daaronder ligt. De beslissing om de mobiliteit van Spirit definitief op te offeren, is ingegeven door de naderende winter ter plaatse. Doordat de zon steeds lager aan de hemel komt te staan, daalt de opbrengst van Spirits zonnepanelen. Besloten is nu om de resterende manoeuvreerbaarheid te gebruiken om het Marswagentje een wat gunstigere positie te geven. Nu hellen zijn zonnepanelen een beetje naar het zuiden, terwijl de zon in het noorden staat. Dat kan enigszins worden verholpen door Spirit een klein stukje achteruit te laten rijden, zodat zijn achterkant een beetje omhoog komt. Dat is wel nodig ook, want nu is de stroomopbrengst te gering om de communicatie met Spirit tijdens de winter in stand te houden. Een en ander betekent overigens niet dat het Marswagentje geen onderzoek meer zal kunnen doen. Vanuit zijn vaste positie kan Spirit onder meer de kleine schommelingen in de rotatie van Mars gaan meten, wat informatie oplevert over het diepe inwendige van de planeet. En de nog steeds werkzame robotarm blijft bodemonderzoek doen.
Meer informatie:
NASA's Mars Rover Spirit Starts A New Chapter In Red Planet Scientific Studies

21 januari 2010
Het Marswagentje Opportunity heeft de afgelopen twee maanden onderzoek verricht aan een bijzonder brok gesteente. 'Marquette Island', zoals de donkere steen ter grootte van een basketbal is gedoopt, kan meer inzicht geven in de samenstelling van het inwendige van de planeet Mars. Marquette Island wijkt duidelijk af van de tientallen stenen en meteorieten die Opportunity eerder bekeken heeft. Hij bestaat uit grofkorrelig basaltgesteente, en is dus van vulkanische oorsprong. En zijn grofkorreligheid wijst erop dat hij uit voorheen gesmolten gesteente bestaat dat langzaam is afgekoeld, waardoor zich kristallen konden vormen. Volgens de onderzoekers moet dit gesteente oorspronkelijk diep in de korst van Mars hebben gezeten: oppervlaktegesteente koelt namelijk sneller af en is fijner van textuur.
Meer informatie:
Rover Gives Nasa An "Opportunity" To View Interior Of Mars

21 januari 2010
Uit een nieuwe NASA-analyse van de oppervlaktetemperaturen op aarde blijkt dat het afgelopen jaar tot de warmste jaren sinds 1880 moet worden gerekend. Op het zuidelijk halfrond was 2009 zelfs het warmste jaar waar temperatuurgegevens over bekend zijn. Nadat de temperaturen in 2008 een beetje werden getemperd door de verkoelende oceaanstroming La Niña, bereikte het kwik in 2009 weer vrijwel dezelfde gemiddelde waarde als in 1998, 2002, 2003, 2006 en 2007. Alleen het jaar 2005 was - gemiddeld gesproken - nog een fractie warmer. Al met al was het eerste decennium van de 21ste eeuw daarmee het warmste decennium sinds 1880, het moment waarop de eerste betrouwbare temperatuurmetingen werden gedaan. De afgelopen dertig jaar loopt de oppervlaktetemperatuur gemiddeld over de aarde op met ongeveer 0,2 graad per decennium. Wat de oorzaak ook moge zijn: de totale stijging sinds 1880 bedraagt 0,8 graad.
Meer informatie:
NASA Research Finds Last Decade Was Warmest On Record, 2009 One Of Warmest Years
Goddard Institute for Space Studies

20 januari 2010
Binnenkort zal HiRise, de meest geavanceerde camera aan boord van de Mars Reconnaissance Orbiter (MRO), foto's maken van gebieden die door het publiek zijn aangewezen. Sinds zijn aankomst bij Mars heeft de MRO bijna 13.000 opnamen gemaakt, maar alles bij elkaar is daarbij nog geen procent van het planeetoppervlak gedetailleerd vastgelegd. Wetenschappers hebben nog duizenden gebieden op hun verlanglijstje staan, die zullen worden gefotografeerd zodra de MRO daar de kans toe krijgt. Nieuwe ideeën zijn altijd welkom: vandaar het HiWish-initiatief. Op de HiWish-website kan iedereen een gebiedje op Mars aanwijzen dat nader onderzoek verdient. Daarbij moet echter wel een motivatie worden gegeven. Bovendien moet het voorstel passen in één van de achttien wetenschappelijke thema's waar het camerateam van de MRO zich mee bezighoudt. Tot de thema's behoren inslagprocessen, seizoenseffecten en (vroegere) vulkanische activiteit.
Meer informatie:
Public Invited To Pick Pixels on Mars
HiWish

11 januari 2010
Vanaf maandag 18 januari gaat de Amerikaanse ruimtesonde Mars Odyssey luisteren naar mogelijke zwakke signalen van de Marslander Phoenix, die sinds 2008 in het noordpoolgebied van de planeet Mars staat. Meer uit nieuwsgierigheid dan wat anders, want de elektronica van Phoenix is eigenlijk niet berekend op de extreem lage temperaturen van de zojuist afgelopen winter. In het extreem onwaarschijnlijke geval dat Phoenix de Marswinter heeft doorstaan, zal hij een vast ritueel volgen. Zodra zijn zonnepanelen voldoende energie leveren, zal hij regelmatig contact proberen te leggen met een van de ruimtesondes die om Mars draaien. Odyssey zal de komende maanden verschillende malen op een hoogte van enkele honderden kilometers het landingsgebied van Phoenix passeren en is in principe in staat om de signalen van de Marslander op te vangen. Als dat wonder zich inderdaad voltrekt, zal Odyssey informatie over de toestand van Phoenix proberen te verzamelen.
Meer informatie:
NASA to Check for Unlikely Winter Survival of Mars Lander

4 januari 2010
Volgens Britse onderzoekers zijn er op de planeet Mars nog veel later met water gevulde meren geweest dan tot nog toe werd aangenomen. Dat blijkt uit spectaculaire opnamen die door de Mars Reconnaissance Orbiter zijn gemaakt. Aan de warme, natte periode van Mars zou ongeveer 3,8 miljard jaar geleden een einde zijn gekomen, toen de planeet vrijwel zijn gehele atmosfeer kwijtraakte. Uit recente opnamen van het Marsoppervlak blijkt echter dat er ook later nog warmere perioden zijn geweest. Tellingen van de aantallen inslagkraters in het 'merengebied' rond de evenaar van de planeet duiden er namelijk op dat de opgedroogde meren daar ongeveer drie miljard jaar geleden zijn gevormd. Volgens de onderzoekers zouden de latere opwarmingen het resultaat kunnen zijn van vulkanische activiteit, meteorietinslagen of kleine veranderingen in de baanbeweging van Mars. Hierdoor zou de atmosfeer tijdelijk weer dichter zijn geworden en genoeg zonnewarmte hebben vastgehouden om het oppervlakte-ijs plaatselijk te laten smelten.
Meer informatie:
Spectacular Mars images reveal evidence of ancient lakes

31 december 2009
Het nog steeds in het zand verstrikt geraakte Marswagentje Spirit staat een moeilijke tijd te wachten. Op 3 januari is het precies zes jaar geleden dat Spirit een geslaagde landing op Mars maakte. Dat was het begin van een succesvol onderzoeksprogramma, dat pas negen maanden geleden met een eerste grote tegenslag te kampen kreeg. Toen zakte Spirit bijna letterlijk door het ijs, of beter gezegd: door een dunne, harde korst waaronder los zand schuilging. De afgelopen weken zijn verwoede pogingen ondernomen om het Marswagentje uit zijn benarde situatie te bevrijden - tot nog toe tevergeefs. En de tijd dringt: de winter staat voor de deur en de zon komt steeds lager aan Spirits hemel te staan. Hierdoor neemt de hoeveelheid stroom die zijn zonnepanelen produceren sterk af. Zó sterk zelfs, dat gevreesd wordt dat er straks niet meer genoeg elektriciteit is voor de cruciale verwarming van de mobiele robot. Als Spirit niet alsnog ontsnapt, zal een manier moeten worden gevonden om hem zodanig te kantelen dat zijn zonnepanelen meer op de zon zijn gericht. Desnoods zal worden geprobeerd om de wielen aan de noordkant dieper in het Marszand te laten wegzakken. Dan kan Spirit de lange Marswinter misschien nog net doorstaan, en vanuit zijn parkeerstand nog wat nuttig onderzoek doen.
Meer informatie:
NASA's Mars Rover Has Uncertain Future As Sixth Anniversary Nears

29 december 2009
Het Amerikaanse ruimteagentschap NASA heeft drie kandidaten geselecteerd voor een onbemande ruimtemissie die uiterlijk in 2018 van start moet gaan. De drie finalisten zijn ruimteverkenners die respectievelijk de planeet Venus, een 'aardscherende' planetoïde en het zuidpoolgebied van de maan zouden onderzoeken. Welke van de drie het wordt, zal de komende anderhalf jaar worden bekeken. De missie, die deel uitmaakt van het 'New Frontiers'-programma, mag niet meer dan 650 miljoen dollar kosten. De voorgestelde missie naar Venus, SAGE geheten, omvat een sonde die in de dichte atmosfeer van de planeet afdaalt en ten slotte een zachte landing op het oppervlak maakt. De missie Osiris-Rex moet bodemmonsters verzamelen van een planetoïde die relatief dicht in de buurt van de aarde komt, om meer te weten te komen over de structuur van deze kleine hemellichamen die een potentiële bedreiging voor de aarde vormen. MoonRise zou een landing maken in een groot inslagbekken aan de zuidpool van de maan, en ongeveer een kilo bodemmonsters verzamelen. De missie die uiteindelijk wordt gekozen, is de derde in het 'New Frontiers'-programma. De eerste, New Horizons, is nu ongeveer halverwege zijn reis naar de verre dwergplaneet Pluto, die hij in 2014 zal bereiken. De tweede missie in deze reeks, Juno, zal in 2011 vertrekken naar de planeet Jupiter.
Meer informatie:
NASA Chooses Three Finalists For Future Space Science Mission To Venus, An Asteroid Or The Moon
NASA Awards CU-Boulder $3.3 Million For Concept Study For Mission To Venus

28 december 2009
Een Amerikaanse sterrenkundige heeft een oude inslagkrater opgespoord aan de hand van een oude overlevering en beelden van Google Maps. Volgens een Aboriginal-vertelling zou lang geleden in Palm Valley, ongeveer 130 kilometer ten zuidwesten van Alice Springs, een stadje in het rode hart van Australië, met veel geraas een 'ster' zijn neergestort. Sterrenkundige Duane Hamacher, die naar tastbare bewijzen voor dit soort overleveringen zoekt, ontdekte op satellietbeelden in Google Maps een ronde structuur in dit gebied die op een krater lijkt. Samen met enkele geofysici is hij naar de plek geweest, en uit het onderzoek ter plaatse blijkt dat het inderdaad om een oude inslagkrater gaat. Het is overigens ondenkbaar dat het ontstaan van deze krater door de Aboriginal-bevolking van Australië is waargenomen. Zij zijn pas ongeveer 50.000 jaar geleden op het continent gearriveerd, terwijl de krater waarschijnlijk miljoenen jaren oud is. Volgens de onderzoekers is het echter niet onmogelijk dat de vertelling is bedoeld als verklaring voor de ronde deuk in het landschap. Er bestaat namelijk een soortgelijke vertelling over de nabijgelegen inslagkrater Gosses Bluff, die ongeveer 142 miljoen jaar geleden is ontstaan. Mogelijk hebben de Aboriginals, die ongetwijfeld getuige zijn geweest van kleine meteorietinslagen, een verband gelegd tussen deze gebeurtenissen en de grote, ronde structuren die zij in het Australische landschap zagen. De resultaten van het onderzoek zullen in februari 2010 worden gepubliceerd in het vaktijdschrift Meteoritics & Planetary Science.
Meer informatie:
Google, Dreaming lead to ancient crater
Cosmic find unearthed using Aboriginal Dreaming story

23 december 2009
Ons zonnestelsel trekt momenteel door een interstellaire gaswolk die eigenlijk niet kan bestaan. Uit gegevens van de Voyager-ruimtesondes blijkt dat deze gaswolk bijeen wordt gehouden door een sterk magnetisch veld net buiten ons zonnestelsel (Nature, 24 december). Deze ontdekking heeft consequenties voor de onvermijdelijke botsingen met andere, soortgelijke gaswolken die ons zonnestelsel te wachten staat. De gaswolk waar ons zonnestelsel doorheen gaat wordt de Lokale Interstellaire Wolk genoemd. Hij is ongeveer 30 lichtjaar groot en bestaat uit ijl mengsel van waterstof- en heliumatomen met een temperatuur van 6000 graden. Het merkwaardige van de wolk is zijn omgeving. Ongeveer tien miljoen jaar geleden hebben een aantal nabije supernova-explosies plaatsgevonden die een reusachtige bel van superheet gas hebben uitgestoten. De lokale wolk is geheel gehuld in dit hete gas en zou allang daardoor verzwolgen moeten zijn. Maar uit de Voyager-gegevens blijkt dat dit wordt voorkomen door een sterk magnetisch veld. De beide Voyager-sondes zijn al meer dan dertig jaar onderweg naar de rand van het zonnestelsel. Ze naderen de interstellaire ruimte, maar zijn daar nog niet. Wel kunnen ze al kenmerken van de Lokale Interstellaire Wolk onderzoeken. Het feit dat de wolk sterk gemagnetiseerd is, betekent dat ook andere gaswolken in onze kosmische omgeving dat kunnen zijn. Een botsing met zo'n gaswolk kan ertoe leiden dat de heliosfeer - de magnetische invloedssfeer van onze zon - sterker wordt samengedrukt dan tot nog toe werd aangenomen. En dat zou weer tot gevolg hebben dat er bij zo'n botsing, die ruwweg eens in de 100.000 jaar plaatsvindt, meer kosmische straling doordringt tot de binnenste delen van het zonnestelsel. Met alle mogelijke gevolgen voor het klimaat op aarde van dien.
Meer informatie:
Voyager Makes an Interstellar Discovery

21 december 2009
Het al sinds maart 2006 defecte rechter voorwiel van het Marswagentje Spirit heeft vorige week weer een paar omwentelingen gemaakt. Door het vastlopen van dit wiel moet Spirit al drie jaar achterstevoren rijden. NASA-technici besloten om het wiel weer te activeren in een zo langzamerhand vertwijfelde poging om het wagentje, dat sinds mei van dit jaar vastzit in het Marszand, te bevrijden. Tot hun grote verrassing bleek er toch nog wat beweging te zitten in het alland afgeschreven wiel. Het maakte een stuk of tien omwentelingen en hield er toen weer mee op. Of het wiel ooit weer zal functioneren, is nog onduidelijk. En of Spirit zich uit het zand weet los te worstelen eveneens.
Meer informatie:
Spirit Surprise: Long-Defunct Mars Rover Wheel Spins

17 december 2009
Een netwerk van camera's rond het noordpoolgebied en vijf NASA-satellieten hebben een opmerkelijk ontdekking gedaan over het zogeheten poollicht. Soms blijken de enorme 'gordijnen' van dit lichtverschijnsel met elkaar in botsing te komen, waardoor een spectaculaire uitbarsting van licht ontstaat. Poollicht, op het noordelijk halfrond noorderlicht genoemd, ontstaat doordat snelle, geladen deeltjes uit de ruimte via het magnetische veld van de aarde onze atmosfeer in worden geleid. De energie van de deeltjes wordt door botsingen overgedragen op zuurstof- en stikstofatomen op 80 tot 1000 kilometer hoogte, die de opgenomen energie op hun beurt weer als licht uitstralen. Als het poollicht zich voordoet, is vanuit noordelijk gelegen gebieden een lichtgloed aan de nachthemel te zien, die vaak bewegende bogen, stralenbundels en gordijnachtige structuren vertoont. Een waarnemer op aarde ziet echter maar een klein stukje van het complete lichtverschijnsel. Hierdoor zijn de nu ontdekte botsingen tussen poollichtstructuren niet eerder opgevallen: hun optreden is dermate grootschalig dat er een duizenden kilometers groot netwerk van gevoelige camera's voor nodig is om het vast te leggen. Volgens de onderzoekers ontstaan de waargenomen uitbarstingen door verstoringen in de zogeheten plasmastaart van de aarde - een miljoenen kilometers lange stroom van geladen deeltjes aan de nachtzijde van de aarde. Hetzelfde magnetische veld dat deze 'staart' bijeenhoudt, staat ook in verbinding met de poolgebieden van de aarde.
Meer informatie:
Colliding Auroras Produce an Explosion of Light

16 december 2009
Nieuwe metingen van een NASA-satelliet vertonen een sterke afkoeling van het hoogste gedeelte van de aardatmosfeer. Deze afkoeling bevestigt dat er een verband is tussen de zonneactiviteit en het 'klimaat' op grote hoogte. Over de buitenste regionen van de aardatmosfeer, de thermosfeer en exosfeer, is nog niet erg veel bekend. Om daar verandering in te brengen, is in 2001 de Thermosphere-Ionosphere-Mesosphere Energetics and Dynamics-missie (TIMED) gelanceerd. TIMED onderzoekt de aardatmosfeer op hoogten van zestig kilometer en meer. Uit de metingen van de afgelopen acht jaar blijkt dat dit hoge, ijle deel van de aardatmosfeer duidelijk reageert op de sterke afname van de zonneactiviteit in dezelfde periode. De hoeveelheid infraroodstraling die moleculen in de hoge atmosfeer uitzenden, is sinds 2002 met bijna een factor tien gedaald, wat op een aanzienlijke afkoeling wijst. De onderzoekers verwachten dat door de langzaam oplopende zonneactiviteit de temperatuur op grote hoogten de komende jaren weer zal stijgen. Voor het klimaat aan het aardoppervlak hebben de huidige lage temperaturen geen gevolgen. Maar een van de voorspellingen van de theorie van klimaatverandering is dat de hoge atmosfeer afkoelt als de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer stijgt. TIMED zal deze langetermijnontwikkeling blijven volgen.
Meer informatie:
NASA Shows Quiet Sun Means Cooling of Earth's Upper Atmosphere

16 december 2009
Wetenschappers van de Indiase ruimteonderzoeksorganisatie ISRO zeggen dat zij organische stoffen op de maan hebben ontdekt. Dat zou blijken uit analyse van de gegevens die de ruimtesonde Chandrayaan-1 op 14 november 2008 verzamelde na de inslag van de losgelaten Moon Impact Probe in de zuidpoolkrater Shackleton. Organische moleculen staan aan de basis van het leven op aarde, maar komen ook in de steriele omgeving van de ruimte veelvuldig voor. Ze zijn onder meer aangetroffen in meteorieten en kometen, en ook de bodemmonsters die de Apollo-astronauten veertig jaar geleden op de maan verzamelden bevatten sporen van organische stoffen. Dat er op de maan, die voortdurend blootstaat aan inslagen van meteorieten, organische moleculen te vinden zijn, komt dus niet echt als een verrassing. De 'ontdekking' is vooral interessant voor wetenschappers die de geschiedenis van komeet- en meteorietinslagen onderzoeken. Maar ook kan zij van belang zijn voor de eventuele toekomstige bewoners van permanente maanbases.
Meer informatie:
Organic molecules found... on the moon?

16 december 2009
Het is niet ondenkbaar dat de vorig jaar uitgeschakelde Marslander Phoenix een tweede leven krijgt. Phoenix maakte in mei 2008 een geslaagde landing in het noordelijke poolgebied van Mars en deed daar vijf maanden onderzoek. De bittere koude van de Marswinter maakte daar uiteindelijk een eind aan. Sindsdien staat de Marslander in slaapstand, maar daaruit kan hij ontwaken. In januari zullen technici weer gaan luisteren naar mogelijke signalen van Phoenix - vooral uit nieuwsgierigheid naar de houdbaarheid van elektronische systemen onder extreme omstandigheden. De Marslander is getest bij temperaturen van 55 graden onder nul, maar heeft nu temperaturen van ruim 120 graden onder nul meegemaakt. Hoe de zonnepanelen en de overige systemen van Phoenix zich hebben gehouden, is dan ook onzeker. De kans wordt klein geacht dat Phoenix de strenge winter heeft doorstaan, maar niet geschoten is altijd mis. Wetenschappers zijn in elk geval graag bereid om de reddende strohalm te grijpen: de plannen voor verder onderzoek liggen al klaar.
Meer informatie:
Mars Phoenix Lander Might Rise from the Dead

15 december 2009
De NASA-satelliet AIM (Aeronomy of Ice in the Mesosphere) heeft gegevens verzameld van vijf complete seizoenen van lichtende nachtwolken. Daaruit blijkt dat het nachtwolkenseizoen heel abrupt begint en eindigt. Bovendien is vastgesteld dat het 'weer' hoog in de aardatmosfeer soortgelijke patronen vertoont als het weer nabij het aardoppervlak. Lichtende nachtwolken ontstaan hoog in de zogeheten mesosfeer - de luchtlaag die op een hoogte van 50 kilometer begint en op ongeveer 85 kilometer hoogte eindigt. Ze ontstaan doorgaans aan het begin van de zomer op hoge geografische breedte. De nachtwolken bestaan uit ijskristalletjes die zich bij een temperatuur van 140 graden onder nul hebben gevormd door aanvriezing van waterdamp aan stofdeeltjes. De aanduiding 'lichtend' danken ze aan het feit dat ze vanaf het aardoppervlak gezien nog door de zon worden verlicht, lang nadat de zon op grondniveau al is ondergegaan. Spookachtig verlichte ijle wolkensluiers zijn het resultaat. Uit de metingen van de AIM-satelliet blijkt dat begin en einde van het nachtwolkenseizoen, en de variaties tijdens het seizoen, vooral worden bepaald door de temperatuur in de mesosfeer. De hoeveelheid waterdamp is eveneens van belang, maar onduidelijk is nog in welke mate. Opmerkelijk is ook de ontdekking van een koppeling tussen het zomer- en winterhalfrond. Wanneer de temperatuur op het winterhalfrond verandert, reageren de lichtende nachtwolken op het zomerhalfrond daarop. De oorzaken van deze variaties worden nog onderzocht.
Meer informatie:
NASA's AIM Satellite and Models are Unlocking the Secrets of Mysterious "Night-Shining" Clouds

15 december 2009

Amerikaanse wetenschappers hebben tijdens de najaarsbijeenkomst van Amerikaanse geofysici, die deze week in San Francisco wordt gehouden, de eerste resultaten gepresenteerd van het onderzoek met drie van de zeven instrumenten van de Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO). Met een van de instrumenten is vastgesteld dat de temperatuur op de bodem van kraters bij de noordpool van de maan een waarde van bijna 250 graden onder nul bereikt. Daarmee behoren deze kraters, waarvan de bodem nooit een sprankje zonlicht opvangt, tot de koudste plekken in het zonnestelsel. Het is er koud genoeg om vluchtige stoffen zoals water, kooldioxide en organische moleculen in stijf bevroren toestand op te slaan. Een ander instrument van de maansonde heeft gekeken naar de hoeveelheid kosmische straling op de maan. Door de geringe activiteit van de zon kunnen kosmische deeltjes momenteel dieper dan voorheen het zonnestelsel binnendringen. Dat heeft onder meer tot gevolg dat de detector eenmaal per seconde door een deeltje wordt getroffen dat genoeg energie heeft om de detector te doorboren - dat is bijna tweemaal zo vaak als verwacht. Naar verwachting zal de LRO uiteindelijk meer gegevens over de maan verzamelen dan alle voorgaande onbemande maansondes bij elkaar.
Meer informatie:
NASA Unveils Latest Results From Lunar Mission

15 december 2009
Tijdens de najaarsbijeenkomst van Amerikaanse geofysici, die deze week in San Francisco plaatsvindt, is het eerste vrijwel complete mozaïek van het oppervlak van de planeet Mercurius gepresenteerd. De talrijke opnamen waaruit het mozaïek is opgebouwd, zijn gemaakt door de ruimtesondes MESSENGER, die in 2008 en 2009 langs de planeet vloog, Mariner 10, die dat al medio jaren zeventig deed. Bijna 98 procent van het Mercuriusoppervlak is nu in beeld gebracht. Het fotomateriaal dat nu beschikbaar is, zal worden gebruikt om het verdere onderzoek van Mercurius te plannen. Vanaf maart 2011 zal MESSENGER in een baan om de planeet draaien en het oppervlak ervan nauwkeurig onderzoeken. Dan zal ook de laatste twee procent van de Mercurius worden ingevuld.
Meer informatie:
MESSENGER Team Releases First Global Map of Mercury
Explore Mercury in Map-a-Planet!

11 december 2009
De twee kleine Marsmaantjes Phobos en Deimos zijn voor het eerst samen in beeld gebracht. Dat is te danken aan de Europese Mars Express, die in een baan om onze buurplaneet draait. Deze Marsorbiter heeft begin november in korte tijd 130 opnamen van het tweetal gemaakt, waardoor een filmpje is ontstaan dat laat zien hoe Phobos voor Deimos langs trekt. Phobos, de grootste van de beide Marsmanen, beweegt in een lagere baan om de planeet dan Deimos en heeft daardoor een grotere snelheid. De unieke beelden zijn niet alleen gemaakt omdat ze er zo leuk uitzien: ze worden gebruikt om de bestaande baanmodellen van de beide maantjes verder te verfijnen.
Meer informatie:
Pioneering images of both martian moons

10 december 2009
De gassen die de aardatmosfeer en waarschijnlijk ook de oceanen hebben gevormd, komen niet uit het inwendige van de aarde, maar uit de ruimte. Dat schrijven onderzoekers van de universiteiten van Manchester (GB) en Houston (VS) in het meest recente nummer van Science. Volgens de onderzoekers moet de gangbare theorie dat de aardatmosfeer afkomstig is van de talrijke vulkanen op de oude aarde op de helling. Dat concluderen zij uit hun analyse van gas van vulkanische oorsprong. De daarin aanwezige edelgassen krypton en xenon vertonen dezelfde chemische kenmerken als die in meteorieten en verschillen duidelijk van die in de huidige atmosfeer en oceanen. Dat maakt het onwaarschijnlijk dat laatstgenoemde een vulkanische oorsprong hebben. Atmosfeer en oceanen moeten dus elders vandaan komen, en de onderzoekers vermoeden dat hun bron gezocht moet worden bij het grote bombardement van kometen, dat zich vroeg in de geschiedenis van het zonnestelsel heeft afgespeeld.
Meer informatie:
Earth's atmosphere came from outer space

8 december 2009
De Amerikaanse Marsorbiter MRO is weer uit zijn 'coma'. In augustus zorgde een computerstoring ervoor dat het ruimtevaartuig zichzelf in veilige modus zette. De vluchtleiding heeft de boordcomputer nu van nieuwe software voorzien die in elk geval moet voorkomen dat de Mars Reconnaissance Orbiter definitief uitvalt. Dat wil overigens niet zeggen dat het wetenschappelijk onderzoek alweer begonnen is. De komende dagen worden eerst alle instrumenten grondig getest. Pas volgende week worden de normale werkzaamheden hervat.
Meer informatie:
Spacecraft Out of Safe Mode

8 december 2009
Wetenschappers hebben de mogelijkheid uitgesloten dat het methaan in de atmosfeer van Mars afkomstig is van meteorieten (Earth and Planetary Science Letters, 9 december). Omdat eerder ook vulkanisme als bron is afgevallen, blijven twee potentiële methaanbronnen over: levende micro-organismen en chemische reacties tussen water en en gesteente. Het methaan op Mars kan geen overblijfsel zijn uit een grijs verleden, omdat het onder invloed van de zonnestraling voortdurend wordt afgebroken. De voorraad moet dus steeds worden aangevuld. Het idee bestond dat meteorieten bij hun tocht door de ijle Marsatmosfeer zodanig heet zouden worden, dat chemische reacties optraden waarbij methaan vrijkwam. Maar uit laboratoriumonderzoek blijkt dat de hoeveelheid vrijkomende methaan heel gering zou zijn: slechts 10 kilo per jaar. De huidige methaanproductie op Mars bedraagt 100 tot 300 ton per jaar.
Meer informatie:
Life on Mars theory boosted by new methane study

2 december 2009
NASA's robotwagentje Spirit, dat al een tijdje vastzit in het Marszand, heeft een bijzondere ontdekking gedaan. Bij de pogingen om het wagentje te bevrijden, is de Marsbodem zodanig omgewoeld dat een licht getinte ondergrond zichtbaar is geworden. Deze onderlaag blijkt rijk te zijn aan sulfaten - mineralen die ontstaan door vulkanisme, en dan met name in buurt van hydrothermale openingen. Dat wil zeggen: op plaatsen waar vroeger stoom uit de bodem is gekomen. In de loop van de tijd hebben deze sulfaten een korst gevormd. Volgens de onderzoekers is deze korst het resultaat van de voortdurende klimaatveranderingen op Mars. Hij zou zijn ontstaan door smeltwater, afkomstig van een dun laagje sneeuw, dat door de rulle laag omlaag is gesijpeld. Hierdoor zakten de in water oplosbare ijzersulfaten naar grotere diepte en bleef een relatief harde korst van calciumsulfaten achter.
Meer informatie:
Sandtrapped Rover Makes a Big Discovery

1 december 2009
NASA's oudste ruimtevaartuig dat in een baan om de planeet Mars draait, de Mars Odyssey, heeft zichzelf afgelopen zaterdag in 'veilige modus' geschakeld. Dat wil zeggen dat alle onderzoeksinstrumenten tijdelijk zijn uitgeschakeld, totdat de orbiter nieuwe instructies krijgt. De storing is ontstaan in het computergeheugen van de Mars Odyssey en lijkt op de panne die in juni 2008 optrad. De vluchtleiding verwacht dat het probleem nu op dezelfde manier kan worden verholpen als destijds. De computer is inmiddels herstart en lijkt weer goed te functioneren. Dat zou goed nieuws zijn, want ook de communicatie met de Marswagentjes Spirit en Opportunity verloopt normaal gesproken via de Mars Odyssey. Zolang deze belangrijke schakel niet hersteld is, zullen zij rechtstreeks met de aarde moeten communiceren, wat meer dan tien keer zo langzaam gaat. Overigens staat ook de andere NASA-orbiter, de Mars Reconnaissance Orbiter, al sinds augustus in de 'spaarstand'. De pogingen om deze weer tot leven te wekken verlopen moeizaam.
Meer informatie:
Another Mars Orbiter Goes Into Safe Mode
Both of NASA's Mars orbiters are down for the count

25 november 2009
Dertien jaar geleden baarden Amerikaanse onderzoekers veel opzien met de aankondiging dat zij fossiele restanten van leven hadden ontdekt in een meteoriet die naar alle waarschijnlijkheid afkomstig is van de planeet Mars. Over deze ontdekking ontstonden echter al spoedig twijfels en eigenlijk geloofde uiteindelijk niemand er meer in. Maar daar zou nu wel eens verandering in kunnen komen. Nieuw onderzoek van structuren in dezelfde meteoriet (ALH 84001) heeft opnieuw (indirecte) aanwijzingen voor bacteriële activiteit opgeleverd. En de onderzoekers denken dat hun claim ditmaal wél stand zal houden. De nieuwe bevindingen zijn gebaseerd op uitvoerig onderzoek met een elektronenmicroscoop die geavanceerder is dan het instrument dat in 1996 werd gebruikt. Speciaal gekeken is naar kleine kristallen van het mineraal magnetiet die in de meteoriet zijn aangetroffen. De kristalletjes vertonen qua vorm sterke overeenkomsten met de magnetietkristallen die magnetische bacteriën op aarde produceren. Ook hun chemische zuiverheid duidt eerder op een biologische dan op een chemische oorsprong. Hoewel dit nog geen spijkerhard bewijs is voor voormalig leven op Mars, menen de onderzoekers dat zij nu veel sterker in hun schoenen staan dan dertien jaar geleden. Hun bevindingen zullen verschijnen in het novembernummer van het tijdschrift Geochimica et Cosmochimica Acta.
Meer informatie:
Martian meteorite surrenders new secrets of possible life

23 november 2009
Nieuwe computerkaarten, gemaakt door wetenschappers van Northern Illinois University en het Lunar and Planetary Institute, bevestigen dat de planeet Mars lang geleden een uitgebreid netwerk van rivieren en waarschijnlijk ook een grote oceaan had. Het idee dat er op Mars rivieren zijn geweest is niet nieuw: de eerste aanwijzingen daarvoor zijn al begin jaren zeventig gevonden. Maar uit het Amerikaanse onderzoek blijkt dat het rivierenstelsel ruim twee keer zo groot is geweest als tot nog toe werd aangenomen. De al miljarden jaren geleden drooggevallen rivierdalen strekken zich uit over een brede gordel die ruwweg de evenaar van Mars volgt. Ze zijn hoogstwaarschijnlijk op dezelfde manier ontstaan als hun soortgenoten op aarde: ze zijn uitgesleten door regenwater dat naar de laagst gelegen delen van het planeetoppervlak stroomde. Daarbij zou een groot deel van het noordelijk halfrond onder water zijn komen te staan.
Meer informatie:
New computer-developed map shows more extensive valley network on Mars

19 november 2009
Het MIRAS-instrument van de Europese satelliet SMOS, die begin deze maand werd gelanceerd, is ingeschakeld en werkt naar behoren. MIRAS zal de bodemvochtigheid en het zoutgehalte in de oceanen meten, om meer inzicht te verkrijgen in de waterkringloop op aarde. MIRAS staat voor Microwave Imaging Radiometer with Aperture Synthesis. Het instrument bestaat uit 69 ontvangers van microgolfstraling die op drie 8 meter lange 'wieken' zijn gemonteerd.
Meer informatie:
SMOS satellite instrument comes alive

17 november 2009
Het Amerikaanse ruimtevaartagentschap NASA en het computerbedrijf Microsoft nodigen iedereen uit om wetenschappers te helpen bij het onderzoek van de planeet Mars. De twee bedrijven lanceerden dinsdag een interactieve website waar bezoekers bijvoorbeeld kunnen helpen bij het tellen van de enorme aantallen kraters op Mars. Daaruit kan dan de ouderdom van de verschillende terreinen op de planeet worden afgeleid. Op de website http://beamartian.jpl.nasa.gov staan honderdduizenden foto's, waarvan er vele niet eerder gepubliceerd zijn. Ook beantwoorden experts vragen en worden er prijzen uitgereikt aan mensen die software ontwikkelen voor de presentatie en analyse van Marsfoto's voor gebruik online, op scholen en voor ruimtemissies.
Meer informatie:
NASA and Microsoft Allow Earthlings to Become Martians

13 november 2009
Er lijkt inderdaad water te zijn in de donkere kraters bij de zuidpool van de maan. Dat blijkt uit gegevens die zijn verzameld bij de inslag van de Amerikaanse ruimtesonde LCROSS, op 9 oktober jl. Bij de inslag in de krater Cabeus is materiaal uit de kraterbodem opgeworpen. Zowel de pluim van damp die daarbij ontstond als het opgeworpen vaste materiaal blijkt water te bevatten, en in grotere hoeveelheden dan vantevoren werd aangenomen. Vermoed wordt dat het water al miljarden jaren geleden op de maan is gevormd of daar door komeetinslagen is afgezet. De eeuwige kou in de diepe kraters bij de zuidpool voorkomt dat het water verdampt.
Meer informatie:
NASA's LCROSS Impacts Confirm Water In Lunar Crater

12 november 2009
Komende maandag (16 november) begint NASA met de pogingen om het vastgelopen Marswagentje Spirit te bevrijden. Spirit kwam in april vast te zitten in het zand, en sindsdien is uitgebreid onderzocht hoe het robotwagentje het best bevrijd kan worden. Daarbij is gebruik gemaakt van computersimulaties en tests met een identiek robotwagentje op aarde. NASA-technici verwachten dat het niet makkelijk zal zijn om Spirit in beweging te krijgen. Spirit heeft zes wielen, maar het wiel rechtsvoor is buiten werking. Als eerste zal het commando worden gegeven om de overige vijf vielen zes omwentelingen te laten maken. De volgende dag zal Spirit laten weten wat dat heeft opgeleverd. Afhankelijk van het resultaat krijgt het Marswagentje nieuwe instructies - een procedure die zo nodig tot begin 2010 herhaald zal worden.
Meer informatie:
NASA to Begin Attempts to Free Sand-Trapped Mars Rover

12 november 2009
De ruimtesonde Rosetta vliegt vrijdagmorgen (13 november) op kleine afstand langs de aarde. Deze scheervlucht is nodig om Rosetta de juiste koers en snelheid te geven om in 2014 komeet Churyumov-Gerasimenko te kunnen bereiken. Donderdag bevond de ruimtesonde zich nog op een afstand van 633.000 kilometer en maakte hij een spectaculaire foto van onze planeet. Daarop is de aarde te zien als een smalle sikkel: het enige herkenbare werelddeel is Antarctica. De opname is niet alleen gemaakt vanwege het leuke plaatje: het was een nuttige test voor de camera van Rosetta, waarmee straks ook foto's van de komeet moeten worden gemaakt.
Meer informatie:
First view of Earth as Rosetta approaches home
Rosetta sees a living planet

6 november 2009
De Europese ruimtesonde Mars Express heeft spectaculaire opnamen gemaakt van een chaotisch landschap op de planeet Mars. Het afgebeelde gebied, ongeveer half zo groot als Nederland, ligt aan de rand van het voormalige waterstroomgebied Kasei Valles. Een andere opvallende structuur is een 35 kilometer grote inslagkrater waarvan de rand duidelijke sporen van watererosie toont. Op de opnamen, die gemaakt zijn met de High Resolution Stereo Camera (HRSC), zijn details te zien die slechts een meter of twintig groot zijn.
Meer informatie:
Chaotic terrain between Kasei Valles and Sacra Fossae

4 november 2009
Met de gevoelige HiRISE-camera aan boord van de Amerikaanse planeetverkenner Mars Reconnaissance Orbiter zijn foto's van het winterse noordpoolgebied van Mars gemaakt waarop de Marslander Phoenix zichtbaar is. Phoenix landde voorjaar 2008 op Mars en deed onderzoek aan ijs in de Marsbodem. In november 2008, toen het winter werd op het noordelijk halfrond van de planeet, gaf de Phoenix-lander de geest. Op de HiRISE-foto's is te zien dat het landschap waar Phoenix zich bevindt bedekt is met kooldioxide-rijp. Ook de lander zelf is door een wit laagje koolzuurijs bedekt. De foto's zijn gemaakt op 30 juli en 22 augustus 2009. De komende weken en maanden begint het op het noordelijk halfrond van Mars weer zomer te worden, en zullen de temperaturen weer toenemen. Het lijkt echter uiterst onwaarschijnlijk dat de lander nog in staat zal zijn met de aarde te communiceren.
Meer informatie:
Frost-Covered Phoenix Lander Seen in Winter Images
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

3 november 2009
De derde en laatste scheervlucht van de Amerikaanse planeetverkenner Messenger langs de kleine planeet Mercurius heeft opnieuw verrassende resultaten opgeleverd. Op 29 september vloog Messenger op kleine afstand langs de binnenste planeet van het zonnestelsel. Opnieuw zijn delen van het oppervlak gefotografeerd die nog niet eerder door ruimtesondes waren vastgelegd. Inmiddels is in totaal 98 procent van het Mercuriusoppervlak nu in kaart gebracht. Messenger ontdekte onder andere een inslagbekken met een dubbele ringstructuur en een middellijn van 290 kilometer. Het inslagbekken is verrassend jong - ongeveer één miljard jaar - en bevat mogelijk het jongste vulkanische materiaal op de kleine planeet. Ook op andere plaatsen zijn aanwijzingen gevonden voor vulkanische activiteit in het geologisch verleden van Mercurius. Messenger verrichtte ook metingen aan de extreem ijle 'exosfeer' van Mercurius - atomen uit de zonnewind die korte tijd door het zwaartekrachtsveld van de planeet worden vastgehouden - en aan de samenstelling van het oppervlak. Na deze derde en laatste scheervlucht zal Messenger nog een aantal banen rond de zon beschrijven, om uiteindelijk in 2011 in een baan rond Mercurius te arriveren. Vanuit die omloopbaan zal de planeet dan volledig en gedetailleerd bestudeerd worden.
Meer informatie:
MESSENGER Spacecraft Reveals More Hidden Territory on Mercury
Messenger
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

2 november 2009
De tweede satelliet van ESA's Earth Explorer-serie - de Soil Moisture and Ocean Salinity (SMOS) missie - en de tweede demonstratiesatelliet van ESA's Project for Onboard Autonomy (Proba-2) zijn gisternacht vanuit Noord-Rusland gelanceerd. SMOS gaat een belangrijke rol spelen bij het wereldwijd in de gaten houden van klimaatverandering. Het is de allereerste satelliet die op wereldschaal zowel het zoutgehalte van het zeeoppervlak in kaart brengt als de vochtigheidsgraad van de bodem in de gaten houdt. Bij de lancering van SMOS lift Proba-2 mee. Dit is een opvolger van de zeer succesvolle satelliet Proba-1 die in 2001 is gelanceerd. Proba-2 demonstreert zeventien geavanceerde satelliettechnologieën - zoals geminiaturiseerde sensoren voor ESA's toekomstige ruimtesondes en een zeer geavanceerde ccd-camera met een grote hoek van ongeveer 120º - en draagt een set van vier wetenschappelijke instrumenten bij zich om de zon te observeren en het plasmamilieu vanuit een baan om de aarde te bestuderen.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

26 oktober 2009
De Amerikaanse planeetverkenner Messenger, die vanaf maart 2011 in een baan rond de kleine planeet Mercurius zal draaien, heeft nieuw licht geworpen op het mechanisme van zonnestormen. Dat zijn energierijke uitbarstingen van elektrisch geladen deeltjes (voornamelijk protonen) die in de omgeving van de aarde kunnen leiden tot storingen in het radioverkeer en uitvallende satellietelektronica. Krachtige coronale massa-uitstotingen - uitbarstingen van heet gas in de corona, de ijle dampkring van de zon - produceren soms wél een energierijke zonnestorm, met veel snel bewegende protonen, maar soms ook niet. Tot nu toe was onduidelijk hoe dat komt. Messenger heeft nu ontdekt dat er mogelijk een relatie is met zonnevlammen. Op 31 december 2007, toen de ruimtesonde op ongeveer 75 miljoen kilometer afstand van de zon vloog, werd een zonnevlam waargenomen die veel neutronen (ongeladen kerndeeltjes) produceerde. Vrije neutronen vervallen binnen enkele minuten tot protonen, met een vergelijkbare energie. Als er vervolgens een coronale massa-uitstoting plaatsvindt, kunnen die protonen gemakkelijk versneld worden tot de veel hogere energieën zoals ze in zonnestormen voorkomen. De resultaten van het onderzoek worden gepubliceerd in Journal of Geophysical Research.
Meer informatie:
MESSENGER Gets Closest-Ever Look at Solar-FlareNeutrons
Messenger
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

23 oktober 2009
Het Amerikaanse ruimteagentschap NASA wil, voor het te laat is, onderzoek doen aan de bijzonder ijle atmosfeer van de maan. Naar verwachting zal de menselijke activiteit op het maanoppervlak de komende decennia namelijk flink toenemen. En waar mensen zijn, dwarrelt stof op, worden raketten gelanceerd en treden allerlei vormen van vervuiling op. De onderzoekers willen dat vóór zijn, omdat anders nooit meer kan worden vastgesteld wat de natuurlijke samenstelling van de maanatmosfeer is. Vandaar hun plannen voor de Lunar Atmosphere and Dust Environment Explorer (LADEE), die in 2012 gelanceerd zou moeten worden. De maan heeft zijn atmosfeer overigens voor een belangrijk deel te danken aan de zon: zijn oppervlak staat bloot aan een bombardement van ultraviolet zonlicht en geladen deeltjes van de zonnewind, waardoor atomen en moleculen vrijkomen. Ook inslagen van micrometeorieten en gassen uit het inwendige van de maan dragen een steentje bij. De instrumenten van LADEE zullen de concentraties van 18 verschillende stoffen in de maanatmosfeer meten.
Meer informatie:
NASA Mission to Study the Moon's Fragile Atmosphere

19 oktober 2009
Een raadselachtig bekken voor de kust van India zou wel eens een reusachtige inslagkrater kunnen zijn. Dat zeggen Sankar Chatterjee van de Texas Tech University en zijn mede-onderzoekers. De kom in de aardkorst, die bekendstaat als het Shiva-bekken, ligt ten westen van India en is een rijke vindplaats van aardolie en aardgas. De buitenste rand van het bekken vormt een kring met een middellijn van ruwweg 500 kilometer, die grotendeels in zee ligt. In het middelpunt van de kring bevindt zich een centrale piek, Bombay High, die ongeveer 5 kilometer boven de zeebodem uitsteekt. Om aan te kunnen tonen dat het Shiva-bekken inderdaad een inslagkrater is, zullen later dit jaar boringen worden verricht in het centrale deel ervan. Als de kratertheorie juist blijkt te zijn, is het Shiva-bekken verreweg de grootste in zijn soort op aarde. Om een 'gat' van deze omvang te veroorzaken, moet zich een ongeveer 40 kilometer grote planetoïde in de aardkorst hebben geboord. Volgens de onderzoekers is het denkbaar dat deze inslag de echte oorzaak is van het uitsterven van de dinosauriërs en vele andere dier- en plantensoorten, ongeveer 65 miljoen jaar geleden. Tot nog toe werd dit massale uitsterven veelal toegeschreven aan een iets minder reusachtige inslag voor de kust van het Mexicaanse schiereiland Yucatán.
Meer informatie:
Giant Impact Near India - Not Mexico - May Have Doomed Dinosaurs

18 oktober 2009
Volgens nieuw onderzoek door Canadese en Amerikaanse geologen zijn sommige mineralen die in de aardkorst worden aangetroffen afkomstig uit de ruimte. Nu is uiteindelijk alles op aarde afkomstig uit de ruimte, maar volgens de geologen zijn de betreffende mineralen nakomertjes. Kort na haar ontstaan, 4,6 miljard jaar geleden, was onze planeet namelijk dermate heet, dat alle zware elementen naar haar kern moeten zijn gezakt. Dat effect hebben de onderzoekers van de universiteit van Maryland nu experimenteel bevestigd door een mengsel van gesteenten en metalen sterk te verhitten. Daaruit blijkt dat de aardkorst weinig of geen edelmetalen, zoals platina en rhodium, zou mogen bevatten. Dat ze er toch zijn, betekent volgens de onderzoekers dat ze pas nadat de aardkorst was afgekoeld met meteorieten zijn meegekomen. Ook stoffen die belangrijk waren voor het ontstaan van leven, zoals koolstof en fosfor, zouden door meteorieten zijn aangevoerd.
Meer informatie:
Geologists point to outer space as source of the Earth's mineral riches

16 oktober 2009
Vorige week stortten kort na elkaar een rakettrap en de maansonde LCROSS neer bij de donkere zuidpool van de maan. De hoop bestond dat daarbij een grote inslagpluim zou ontstaan, die vanaf de aarde waarneembaar zou zijn. De teleurstelling was dan ook groot toen er niets te zien was. Inmiddels is echter gebleken dat LCROSS de inslag van de rakettrap wel heeft kunnen vastleggen - zij het maar nét. De instrumenten van de maansonde hebben zowel de korte flits geregistreerd op het moment van de inslag zelf, als de daaropvolgende wolk van damp en stof. Ook is vastgesteld dat de neergestorte rakettrap een ongeveer 28 meter grote krater heeft achtergelaten. In de komende weken zullen de verzamelde gegevens grondig geanalyseerd worden.
Meer informatie:
NASA'S LCROSS Captures All Phases of Centaur Impact

15 oktober 2009
Ongeveer één op de vijf waterstof-atoomkernen uit de zonnewind die op de maan terechtkomen, worden door het maanoppervlak de ruimte in 'gereflecteerd' als neutrale waterstofatomen. Dat blijkt uit metingen van een Europees-Indisch instrument aan boord van de Indische maanverkenner Chandrayaan-1. Eerder ontdekte de Amerikaanse Moon Mineralogy Mapper aan boord van Chandrayaan-1 al dat waterstof-atoomkernen (protonen) in de zonnewind geabsorbeerd worden door het poreuze maanstof, en daar verbindingen aangaan met zuurstofatomen, zodat hydroxylmoleculen (OH) en watermoleculen (H2O) ontstaan. De Europees-Indische Sub-keV Atom Reflecting Analyzer (SARA), een ander instrument aan boord van Chandrayaan-1, heeft nu ontdekt dat één op de vijf protonen in de zonnewind niet door de maan geabsorbeerd wordt, maar juist wordt 'gereflecteerd'. Dat gebeurt nadat het proton een elektron aan zich heeft gebonden, zodat er neutrale waterstofatomen ontstaan. In een artikel in Planetary & Space Science beschrijven de onderzoekers hoe waarnemingen aan deze gereflecteerde waterstofatomen informatie kunnen opleveren over plaatselijk magnetisme in maangesteente.
Meer informatie:
How the Moon produces its own water
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

14 oktober 2009
Met het radarinstrument van de Japanse maanverkenner Kaguya zijn ondergrondse structuren ontdekt op de maan. Het gaat om verschillende lagen van fijn maanstof, gelegen tussen dikkere lagen van bazaltisch gesteente. De ondergrondse lagen, op een diepte van enkele honderden meters, zijn gevonden onder de uitgestrekte 'maanzeeën' - de donkere vlekken op de voorzijde van de maan. Ze beslaan ongeveer tien procent van het oppervlak van die maanzeeën. Vermoedelijk zijn de stoflagen minstens drieënhalf miljard jaar geleden ontstaan in perioden waarin er weinig vulkanische activiteit op de maan voorkwam. De onderzoeksresultaten worden gepubliceerd in Geophysical Research Letters.
Vakpublicatie over het onderzoek
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

14 oktober 2009
De Europese ExoMars-missie, die op de planeet Mars moet gaan zoeken naar sporen van leven, eventueel in de vorm van microfossielen, is opnieuw met twee jaar uitgesteld. Dat meldt de BBC. Oorspronkelijk zou de geavanceerde Marswagen in 2011 worden gelanceerd, maar jaren geleden bleek al dat dat niet haalbaar is. In twee fasen werd het project uitgesteld tot 2016, maar nu is er dus opnieuw uitstel, tot 2018. ExoMars zal worden uitgevoerd in samenwerking met de Amerikaanse NASA. Wel wordt nu in 2016 mogelijk een kleine lander naar Mars gestuurd, als voorbereiding op het ExoMars-project. De ESA-lidstaten hebben tot nu toe 850 miljoen euro toegezegd voor ExoMars. Omdat het project voor dat bedrag niet gerealiseerd kan worden, is samenwerking met NASA noodzakelijk. Voor de lancering wordt mogelijk een beroep gedaan op Rusland.
Nieuwsbericht BBC
ExoMars
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

9 oktober 2009
De inslag van de Amerikaanse ruimtesonde LCROSS en zijn rakettrap, bij de zuidpool van de maan, is een beetje met een sisser afgelopen. Uit telemetrische gegevens blijkt dat de beide projectielen inderdaad dichtbij de vooraf berekende locatie zijn terechtgekomen. Maar telescopen in de VS en op Hawaï hebben geen glimp van een inslagpluim kunnen opvangen. Of de instrumenten van LCROSS wel iets hebben kunnen registreren van de inslaande Centaur-rakettrap, zal mogelijk later vandaag bekend worden.
Meer informatie:
Latest Updates on LCROSS

7 oktober 2009
Enkele weken geleden toonde het wetenschappelijke team van de vroegere Europese maansonde SMART-1 een archieffoto van de maankrater Cabeus-A. Deze krater was tot voor kort aangewezen als de inslagplek van de Amerikaanse maansonde LCROSS, maar inmiddels heeft deze een ander doelwit gekregen: de krater Cabeus (zonder A). Ook de bodem van Cabeus bevindt zich, als gevolg van de ligging nabij de zuidpool van de maan, permanent in de schaduw. En ook Cabeus is enkele jaren geleden gefotografeerd door de AMIE-camera aan boord van SMART-1. Hierdoor kan nu ook een foto van de nieuwe inslagplek worden getoond. De inslag van LCROSS, die op 9 oktober plaatsvindt, zal worden benut om de ijskoude kraterbodem te onderzoeken op de aanwezigheid van bevroren water. Feitelijk is sprake van een dubbele inslag, want LCROSS laat eerst nog de bovenste trap van zijn Centaur draagraket op de maan neerploffen. De pluim van materie die daarbij wordt opgeworpen, zal onderzocht worden met instrumenten op aarde en in de ruimte.
Meer informatie:
Updated SMART-1 Image Of New Target For LCROSS Impact
LCROSS

2 oktober 2009
NASA's Marswagentje Opportunity heeft voor de tweede keer in korte tijd een meteoriet gevonden. In juli vond hij de eerste, die de bijnaam 'Block Island' kreeg. Deze meteoriet is zes weken lang door Opportunity onderzocht. En nog geen drie weken later, ongeveer 700 meter verderop, vond hij dus de volgende: 'Shelter Island'. De meteoriet is een pokdalige stuk gesteente van ongeveer 47 centimeter lang.
Meer informatie:
Opportunity Finds Another Meteorite

1 oktober 2009
Afgelopen dinsdag maakte de Amerikaanse ruimtesonde MESSENGER zijn laatste scheervlucht langs Mercurius. De opnamen die bij deze gelegenheid zijn gemaakt, druppelen langzaam binnen. Ze tonen onder meer een deel van het planeetoppervlak dat nog niet eerder in kaart is gebracht, waaronder een 260 kilometer groot inslagbekken. Helemaal vlekkeloos verliep de scheervlucht overigens niet, want toen MESSENGER de schaduw van Mercurius doorkruiste, werd het contact met de aarde verbroken. De ruimtesonde was om niet geheel duidelijke redenen naar 'veilige modus' overgeschakeld, maar kon later weer gewoon worden opgestart. MESSENGER zal over anderhalf jaar weer een ontmoeting met Mercurius hebben en wordt dan in een baan om de planeet gebracht.
Meer informatie:
De meest recente foto's van Mercurius
Mercury Flyby 3
MESSENGER Gains Critical Gravity Assist for Mercury Orbital Observations

30 september 2009
Na een uitgebreide testprocedure is de op 17 maart gelanceerde Gravity field and steady-state Ocean Circulation Explorer (GOCE) begonnen met zijn metingen. De satelliet heeft tot taak om het zwaartekrachtveld van de aarde heel precies in kaart te brengen. Want hoewel je zou denken dat de zwaartekracht overal op aarde even sterk is, zijn er tal van factoren die kleine afwijkingen veroorzaken. Je kunt daarbij denken aan de invloed van gebergten en diepe oceaantroggen en dichtheidsverschillen in het inwendige van onze planeet. Deze variaties worden het komende jaar door GOCE gemeten. Dat onderzoek levert nauwkeurige informatie op over onder meer hoogteverschillen op de aarde, oceaanstromingen, veranderingen in de poolkappen en de waterspiegel, en tektonische bewegingen in de aardkorst.
Meer informatie:
GOCE delivering data for best gravity map ever

29 september 2009
De NASA-maansonde LCROSS zal op 9 oktober niet neerstorten in de krater Cabeus A, zoals eerder de bedoeling was, maar in de naburige krater Cabeus (zonder A). Een van de redenen voor de overstap is dat uit gegevens van andere maansondes is gebleken dat de maanbodem rond Cabeus meer waterstof, en dus mogelijk ook meer bevroren water bevat. Ook is uit hoogtemetingen gebleken dat er een dal in de hoge heuvelrug rond Cabeus zit, waardoor de puinwolk die bij de inslag wordt opgeworpen veel eerder waarneembaar is dan uit eerdere inschattingen leek te volgen. Pas enkele dagen vóór de inslag zal worden besloten op welke plek in de krater LCROSS zich in de maanbodem zal boren.
Meer informatie:
NASA's LCROSS Mission Changes Impact Crater

28 september 2009
Vanavond (29 september) om 23.55 uur scheert de Amerikaanse ruimtesonde MESSENGER op een afstand van 230 kilometer langs de planeet Mercurius. Deze manoeuvre - de laatste in een reeks van drie - is nodig om de sonde de juiste koers en snelheid te geven om uiteindelijk, op 18 maart 2011, in een baan om Mercurius te kunnen worden gebracht. Net als bij de twee vorige scheervluchten zullen naar schatting 1500 opnamen van het planeetoppervlak worden gemaakt. Ook zal de extreem ijle atmosfeer van Mercurius onderzocht worden.
Meer informatie:
Cu-Boulder Space Scientists Set For Final Spacecraft Flyby Of Mercury
MESSENGER's Final Flyby of Mercury

25 september 2009
De maankrater Cabeus A, waarvan de bodem zich permanent in de schaduw bevindt als gevolg van de ligging nabij de zuipool van de maan, is enkele jaren geleden gefotografeerd door de AMIE-camera aan boord van de Europese experimentele maanverkenner SMART-1. De foto is door het SMART-1 team vrijgegeven als bijdrage aan het LCROSS-experiment: een geplande inslag van een lege rakettrap op de bodem van Cabeus A, om te onderzoeken of zich in de bodem misschien ijs bevindt. De LCROSS-inslag vindt plaats op vrijdag 9 oktober. De SMART-1 foto kan wellicht bijdragen tot een zorgvuldiger interpretatie van de LCROSS-metingen.
LCROSS
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

25 september 2009
In een vliegtuig dat een aantal flinke duikvluchten maakt gaan Nederlandse planeetonderzoekers maandag landschapsvorming op Mars bestuderen. De onderzoekers hopen met hun experiment te kunnen verklaren hoe hellingen en rivieren op Mars zijn gevormd. Door een duikvlucht te maken kan de piloot van het vliegtuig enige tijd een zwaartekracht gelijk aan die op Mars simuleren. Vroeger, zo'n paar miljard jaar geleden, leken Mars en de aarde sprekend op elkaar. Nu zien ze er totaal verschillend uit. Wat is er sinds het begin gebeurd? Hoe komt het dat de aarde nu een vruchtbare planeet is die krioelt van het leven, terwijl Mars een dooie boel is? En is dat altijd zo geweest? Onderzoekers Maarten Kleinhans en Sebastiaan de Vet kruipen maandag in het Cessna Citation onderzoeksvliegtuig van de TU-Delft. Hun wetenschappelijke opstellingen bestaan uit een aantal zandlopers en een serie draaiende koektrommels die gevuld zijn met materiaal van verschillende samenstellingen. Met behulp van video registreren de onderzoekers precies hoe het materiaal zich ophoopt. De inzichten die de onderzoekers hopen te verkrijgen zijn waardevol voor het Marsonderzoek, maar ook voor toepassingen op aarde.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

24 september 2009
De Amerikaanse ruimtesonde Mars Reconnaissance Orbiter heeft ontdekt dat zich ook op gematigde breedtegraden op Mars vlak onder het oppervlak ijs bevindt. Eerder was het bestaan van ondergronds ijs in de poolgebieden van de planeet al aangetoond door de Marslander Phoenix. Met de HiRISE-camera van de ruimtesonde zijn verschillende kleine inslagkraters bestudeerd die in de afgelopen paar jaar zijn ontstaan: op oudere foto's van hetzelfde gebied zijn ze er nog niet. In die nieuwe kraters bleek zich helderwit materiaal te bevinden. In één geval was de witte vlek groot genoeg om spectroscopisch te worden onderzocht, en kon worden vastgesteld dat het om bevroren water gaat. De kleine kraters zijn hooguit een paar meter diep. Dat betekent dat zich op geringe diepte onder het Marsoppervlak ijs bevindt, dat door de vorming van de kraters aan het oppervlak is gekomen. Na verloop van tijd werden de witte vlekken langzaam maar zeker weer donkerder als gevolg van de verdamping van het ijs. De nieuwe resultaten zijn deze week gepubliceerd in het Amerikaanse wetenschappelijke weekblad Science.
Meer informatie:
NASA Spacecraft Sees Ice on Mars Exposed by Meteor Impacts
Mars Reconnaissance Orbiter
HiRISE
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

24 september 2009
Er is water gevonden op de maan. De Amerikaanse Moon Mineralogy Mapper aan boord van de Indiase maanverkenner Chandrayaan-1 heeft de aanwezigheid van watermoleculen in de bovenste paar millimeter van het maanoppervlak vastgesteld. De metingen zijn bevestigd door twee andere ruimtesondes: Cassini (die in 1999 kalibratiemetingen uitvoerde op de maan) en Deep Impact, die afgelopen zomer twee keer op vrij korte afstand langs de maan vloog. Van uitgestrekte watervlaktes is geen sprake; het gaat om relatief kleine hoeveelheden watermoleculen die zich aan mineralen in de maanbodem hechten. Ze zijn vermoedelijk ontstaan door reacties van zonnewinddeeltjes (voornamelijk waterstofkernen) met zuurstofatomen in die mineralen. De toplaag van het maanoppervlak bevat naar schatting een half gewichtsprocent aan water. De watermoleculen lijken zich in de loop van de tijd ook over het maanoppervlak te verplaatsen. Tijdens de ochtend- en avonduren op de maan, wanneer de temperatuur lager is, hechten zich meer watermoleculen aan het oppervlak dan midden op de dag, wanneer de temperatuur tot meer dan honderd graden Celsius stijgt. Waarschijnlijk vanwege diezelfde temperatuurafhankelijkheid is er ook meer water aangetroffen op hoge noordelijke en zuidelijke breedtegraden dan rond de evenaar. Vermoedelijk is er sprake van een trage 'migratie' van het water in de richting van de polen. Dat is goed nieuws voor het LCROSS-experiment, dat op 9 oktober op zoek gaat naar de aanwezigheid van ijs in de bodem van permanent beschaduwde poolkraters op de maan. Volgens drie teams van onderzoekers, die hun reulstaten vandaag publiceren op SciencExpress , is de vondst van grote betekenis voor toekomstige ruimtevaartactiviteiten op de maan. Als het maanwater gewonnen zou kunnen worden, kan het dienst doen als drinkwater of als bestanddeel van raketbrandstof.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Engelstalig)
Nieuwsbericht New Scientist
Nieuwsbericht Space.com
Achtergrondartikel Science@NASA
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

22 september 2009
Het radarinstrument MARSIS aan boord van de Europese ruimtesonde Mars Express blijkt ook gebruikt te kunnen worden om metingen te verrichten aan het zwakke magnetisch veld van de rode planeet. Dat schrijven Europese onderzoekers in een binnenkort te verschijnen artikel in het vakblad Icarus. Mars Express kwam eind 2003 aan in een baan rond Mars. De ruimtesonde heeft zeven wetenschappelijke instrumenten aan boord, maar geen magnetometer. Met het radarinstrument MARSIS zijn de afgelopen jaren echter bijzondere signalen opgepikt waarvan nu is ontdekt dat ze een maat zijn voor de plaatselijke magnetische veldsterkte van Mars. MARSIS produceert krachtige elektrische pulsen, om vervolgens de echos's ervan op te vangen. De pulsen versnellen echter ook elektronen in de omgeving van de ruimtesonde. Die spiralen vervolgens langs magnetische veldlijnen, en worden na korte tijd weer door de MARSIS-antennes opgepikt. Uit het tijdsverloop valt de lokale sterkte van het magnetisch veld af te leiden. Mars heeft geen krachtig planetair magneetveld zoals de aarde, maar de Marskorst is plaatselijk licht gemagnetiseerd. De MARSIS-metingen kunnen bijdragen tot een beter begrip van structuur en herkomst van het Marsmagnetisme.
Meer informatie:
MARSIS data reveal new method to measure the magnetic field of Mars
Mars Express
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

22 september 2009
Radarwaarnemingen van de noordelijke poolkap van Mars wijzen uit dat de planeet in de afgelopen vier miljoen jaar ingrijpende klimaatschommelingen heeft ondergaan. Er is al langer bekend dat de draaiingsas van Mars in de loop van de tijd regelmatig van stand verandert, waardoor het klimaat van de planeet sterk fluctueert. Momenteel is de helling van de draaiingsas van Mars ongeveer gelijk aan die van de aardas, maar in het verleden heeft die ashelling grote variaties vertoond. Het radarinstrument aan boord van de Amerikaanse Mars Reconnaissance Orbiter heeft nu de gelaagde structuur van de twee kilometer dikke noordelijke poolkap van Mars in kaart gebracht. Uit die gelaagde afzettingen valt af te leiden dat zich de afgelopen paar miljoen jaar inderdaad grote klimaatschommelingen hebben voorgedaan. De metingen zijn in goede overeenstemming met een van de bestaande klimaatmodellen van Mars. Volgens dat model zijn de variaties in de ashelling van de planeet in de afgelopen 300.000 jaar minder groot geweest dan in de 600.000 jaar die daaraan voorafgingen.
Meer informatie:
Radar Map of Buried Mars Layers Matches Climate Cycles
Mars Reconnaissance Orbiter
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

18 september 2009
De opvallend rode kleur van de planeet Mars is mogelijk ontstaan door verwering van het Marszand, en niet door oxidatie van ijzerhoudende mineralen, zoals tot nu toe algemeen werd aangenomen. Het Marsoppervlak bevat veel oranjerood stof. Daardoor heeft de hele planeet een opvallend rode kleur. Zelfs aan de sterrenhemel ziet Mars eruit als een oranje ster. Tot nu toe is altijd aangenomen dat de rode kleur veroorzaakt is door oxidatie van ijzerhoudende verbindingen, waarschijnlijk onder invloed van water in een ver verleden. Mars zou een 'roestige' planeet zijn. Laboratoriumexperimenten van Deense onderzoekers hebben nu echter uitgewezen dat er puur door verwering van Marszand roodgekleurde mineralen ontstaan. Dat zou kunnen betekenen dat het rode Marsstof veel jonger is dan altijd is gedacht. De resultaten van de Deense experimenten worden vandaag gepresenteerd op het European Planetary Science Congress in Potsdam, Duitsland.
Meer informatie:
It's a grind to make Mars red!
European Planetary Science Congress 2009
Mars Simulation Laboratory
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

18 september 2009
Een Amerikaanse röntgenspectrometer aan boord van de Indiase maanverkenner Chandrayaan-1 heeft gedetailleerde metingen verricht aan de samenstelling van het maanoppervlak. Het oppervlak van de maan wordt continu gebombardeerd door energierijke elektrisch geladen deeltjes, onder andere afkomstig van de zon. Bepaalde atomen in de maanbodem vertonen als gevolg daarvan röntgenfluorescentie: ze zenden een klein beetje röntgenstraling uit, waarbij de precieze energie van de straling afhankelijk is van het type element. Vooral tijdens krachtige zonnevlammen, wanneer extra veel deeltjes op de maan terecht komen, is die röntgenfluorescentie goed meetbaar. De C1XS-spectrometer aan boord van Chandrayaan-1 heeft het afgelopen jaar metingen verricht aan de verdeling van magnesium, aluminium en silicium in de maanbodem - elementen die in grote hoeveelheden voorkomen in allerhande mineralen. Tijdens dertig afzonderlijke zonnevlammen is ook de aanwezigheid van de moeilijker detecteerbare elementen ijzer, calcium, titanium, natrium en kalium vastgesteld. Enkele weken geleden ging het radiocontact met de Indiase maanverkenner verloren, maar de tot nu toe verkregen metingen zijn al veel waardevoller en gedetailleerder dan eerdere waarnemingen. De C1XS-resultaten worden vandaag gepresenteerd op het European Planetary Science Congress in Potsdam, Duitsland.
European Planetary Science Congress 2009
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

17 september 2009
Computertechnici aan de Technische Universiteit Praag hebben een methode ontwikkeld om afzonderlijke foto's van het Marsoppervlak, gemaakt door Marslanders of Marswagentjes, binnen enkele minuten volautomatisch om te zetten in een driedimensionaal model dat vanuit elke willekeurige hoek kan worden bekeken. De nieuwe methode zoekt naar overeenkomstige structuren op de verschillende foto's, voegt ze vervolgens automatisch samen, en leidt 3D-informatie af uit opnamen die vanuit verschillende gezichtspunten zijn gemaakt. Het resulterende 3D-model kan daarna op alle mogelijke manieren gedraaid en bestudeerd worden. De hele operatie neemt hooguit enkele minuten in beslag. De eerste resultaten, met foto's van de Amerikaanse Marslander Phoenix, worden vandaag gepresenteerd op het European Planetary Science Congress in Potsdam, Duitsland.
Meer informatie:
Reconstruct Mars Automatically in Minutes!
European Planetary Science Congress 2009
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

17 september 2009
De Amerikaanse maanverkenner Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) heeft zijn test- en kalibratieprogramma met succes doorstaan en begint met het gedetailleerd in kaart brengen van de maan. Daarbij staat vooral het zuidpoolgebied van de maan in de belangstelling. LRO werd op 18 juni 2009 gelanceerd en is in de afgelopen weken in een lage maan over de polen van de maan gebracht, op een hoogte van slechts vijftig kilometer. Met zeven verschillende instrumenten zal het maanoppervlak minutieus worden bestudeerd. Aan de zuidpool van de maan komen permanent beschaduwde kraters voor waarin zich mogelijk ijs bevindt. Waarnemingen van de neutronendetector van LRO lijken de aanwezigheid van waterstof (mogelijk in de vorm van water) te suggereren, maar deze metingen vergen nog een onafhankelijke bevestiging. Ook het UV-instrument van de maanverkenner wordt ingezet in de speurtocht naar ijs. De hoogtemeter van LRO heeft al aan het licht gebracht dat het maanoppervlak in het zuidpoolgebied zeer geaccidenteerd is. Andere instrumenten brengen ook de mineralogische samenstelling van het maanoppervlak in beeld. De geplande missieduur van Lunar Reconnaissance Orbiter is één jaar.
Meer informatie:
NASA Lunar Satellite Begins Detailed Mapping of Moon's South Pole
Lunar Reconnaissance Orbiter
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

16 september 2009
Dankzij jarenlange metingen van twee Amerikaanse Marsverkenners hebben planeetdeskundigen een beter inzicht gekregen in het periodiek aangroeien en afsmelten van de poolkappen van Mars. Hoewel die poolkappen ook bevroren water bevatten, bestaan ze voornamelijk uit bevroren kooldioxide (CO2). Dat is tevens het belangrijkste bestanddeel van de zeer ijle dampkring van Mars. Het aanvriezen en verdampen van de ijskappen speelt dan ook een belangrijke rol in de klimaathuishouding van de planeet. Gedurende twee Marsjaren is de omvang en de dikte van de CO2-ijskap in kaart gebracht, onder andere met de neutronernspectrometer van de ruimtesonde Mars Odyssey 2001. De resultaten worden gepubliceerd in Journal of Geophysical Research. Rond de noordpool blijkt de ijskap het snelst aan te groeien in de richting van het gebied Acidalia, mogelijk als gevolg van extreem koude winden die door het canyonsysteem Chasma Borealis blazen. Ook aan de zuidpool ligt de CO2-kap asymmetrisch. Dat heeft waarschijnlijk te maken met een verschil in samenstelling van de ondergrond, aldus de onderzoekers.
Meer informatie:
New Maps of Seasonal Polar Caps Will Refine Martian Climate Models
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

16 september 2009
De windsnelheden in het noordpoolgebied van Mars zijn in de herfst veel hoger dan in de zomer. Dat blijkt uit metingen van Telltale - een Deens instrument aan boord van de Amerikaanse Marslander Phoenix, die in mei 2008 een zachte landing maakte op de planeet. Tijdens de Marszomer lagen de windsnelheden tussen de 15 en 20 kilometer per uur. Toen het op het noordelijk halfrond van Mars herfst begon te worden, namen de windsnelheden toe, met uitschieters tot 60 kilometer per uur. In die periode waren er ook veel meer stofhozen aan het oppervlak zichtbaar. De wind kan op Mars hoge snelheden bereiken doordat de dampkring zo ijl is. Overigens ontdekte Phoenix ook dat er voor de verplaatsing van grote hoeveelheden stof in de dampkring niet per se hoge windsnelheden nodig zijn. De nieuwe metingen worde vandaag gepresenteerd op het European Planetary Science Congress in Potsdam, Duitsland.
European Planetary Science Congress 2009
Het Telltale-instrument
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

16 september 2009
Op foto's van Amerikaanse Marsverkenners zijn nieuwe aanwijzingen gevonden dat er lang geleden vloeibaar water voorkwam aan het oppervlak van de planeet. Ramy El Maarry van het Max Planck Instituut voor Zonnestelselonderzoek onderzocht veelhoekige patronen op de bodems van een paar honderd inslagkraters op Mars. Die 'polygonen' blijken afmetingen te hebben tot zo'n 250 meter. Eerder was geopperd dat de patronen het gevolg zouden zijn van periodieke opwarming en afkoeling van de Marsbodem. Berekeningen van El Maarry wijzen echter uit dat ze in dat geval nooit groter kunnen zijn dan 65 meter. In plaats daarvan zijn de polygonen waarschijnlijk ontstaan door het opdrogen van meren in de Marskraters. De patronen zijn daarmee vergelijkbaar met de veelhoekige patronen die ontstaan in een opdrogende modderpoel. De resultaten van het onderzoek worden vandaag gepresenteerd op het European Planetary Science Congress in Potsdam, Duitsland.
Meer informatie:
Patterns in Mars crater floors give picture of drying lakes
European Planetary Science Congress 2009
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

16 september 2009
Met twee instrumenten aan boord van de Europese planeetverkenner Venus Express zijn de windsnelheden op de planeet Venus gedetailleerd in kaart gebracht. Venus heeft een dichte, koolzuurrijke dampkring, waarin wolken van zwavelzuur voorkomen. De windsnelheden in de bovenste lagen van de Venusatmosfeer bereiken waarden van 400 kilometer per uur. Venus Express is er nu in geslaagd ook windsnelheden in de lagere delen van de Venusdampkring te meten. Die liggen rond de 230 kilometer per uur. De windsnelheden zijn relatief constant: er is geen duidelijke seizoensgebonden variatie. De meeste winden op Venus waaien oost-west. In de lagere delen van de atmosfeer komen slechts af en toe luchtverplaatsingen in de noord-zuidrichting voor. De onderzoekers vonden ook dat er soms vrij plotselinge veranderingen in de windsnelheden optreden op 65 graden zuiderbreedte. Die zijn vermoedelijk gerelateerd aan de zogeheten 'polaire vortex', een merkwaardige dubbele 'supercycloon' boven de zuidpool van de planeet. De Venus Express-metingen bieden ook ondersteuning voor de theorie dat de Venusdampkring in de loop van de miljarden jaren veel waterdamp is verloren onder invloed van de zonnewind. De nieuwe metingen worden vandaag gepresenteerd op het European Planetary Science Congress in Potsdam, Duitsland.
European Planetary Science Congress 2009
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

11 september 2009
De maankrater Cabeus A, dicht bij de zuidpool van de maan, is uitgekozen als doelwit voor de inslag van LCROSS (Lunar CRater Observation and Sensing Satellite). De bodem van de krater, genoemd naar een Italiaanse jezuïet en filosoof, ligt permanent in de schaduw. Daardoor is het mogelijk dat er op de kraterbodem ijs voorkomt. Om dat te onderzoeken zal op 9 oktober een uitgebrande Centaur-rakettrap met hoge snelheid in de krater terechtkomen. De eigenlijke LCROSS-satelliet verricht vervolgens metingen aan de inslagpluim, voordat hij zelf ook op de maan te pletter slaat. De LCROSS-inslag zal ook bestudeerd worden door de Amerikaanse Lunar Reconnaissance Orbiter, die op 18 juni tegelijk met LCROSS werd gelanceerd. Ook sterrenwachten op aarde worden uitgenodigd om de inslag te bestuderen. Die vindt overigens plaats op een tijdstip waarop de maan zich voor waarnemers in Europa onder de horizon bevindt.
Meer informatie:
NASA'S LCROSS Reveals Target Crater for Lunar South Pole Impacts
LCROSS
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

10 september 2009
Onderzoekers van SRON Netherlands Institute for Space Research, de Universiteit Utrecht en internationale partners zijn er voor het eerst in geslaagd wereldwijd metingen te verrichten van het waterisotoop HDO in de onderste lagen van de aardatmosfeer. De metingen zijn afkomstig van het meetinstrument SCIAMACHY, dat in een baan om de aarde draait aan boord van de Europese Space Agency (ESA) onderzoekssatelliet ENVISAT. De analyse van de metingen leidt tot nieuwe inzichten in de waterkringloop die naar verwachting een belangrijke bijdrage gaan leveren aan de ontwikkeling van klimaatmodellen De onderzoekers publiceren hun resultaten deze week in het toonaangevende tijdschrift Science. 　 De waterkringloop bepaalt in belangrijke mate het klimaat op aarde. Waterdamp is het belangrijkste broeikasgas in de atmosfeer. Vloeibaar water maakt onze planeet bewoonbaar. Wanneer water verdampt vanaf het zee- en landoppervlak, en wanneer het condenseert in wolken verandert de relatieve hoeveelheid van het waterisotoop HDO. De isotoop samenstelling van waterdamp in de atmosfeer weerspiegelt daarmee de geschiedenis van het water. Wetenschappers van SRON gebruikten het SCIAMACHY instrument om een mondiaal beeld te krijgen van HDO in onze atmosfeer. Zij verkregen voor het eerst gedetailleerde meetgegevens over de onderste lagen van de atmosfeer, waarin zich juist de meeste waterdamp bevindt. De onderzoekers richtten zich in de eerste plaats op het vergelijken van de metingen met resultaten op basis van modellen voor de Sahel-zone en voor het poolgebied rond Spitsbergen. In beide gevallen bleken de gangbare modellen niet in staat om de SCIAMACHY metingen op de juiste wijze te reproduceren. Dat duidt op problemen in de modelmatige beschrijving van zowel de waterkringloop in de Tropen - subTropen als het transport van water vanuit de Tropen naar de Noordpool. Metingen van het waterisotoop met behulp van satellietinstrumenten zoals SCIAMACHY bieden de mogelijkheid om de beschrijving van de waterkringloop in klimaatmodellen aan een gedegen test te onderwerpen en te verbeteren. Uiteindelijk zal dit een bijdrage leveren aan de voorspelling van veranderingen in de waterkringloop als gevolg van het broeikaseffect, zoals droogte of ernstige wateroverlast, en de reconstructie van historische klimaatvariaties. De metingen van SCIAMACHY tonen aan dat de gekozen benadering werkt, wat nieuwe mogelijkheden biedt voor onderzoek. TROPOMI, het satellietinstrument dat volgens planning in 2014 zal worden gelanceerd, in ESA's Precursor Sentinel 5 missie, is in staat om nauwkeurigere metingen van het waterisotoop HDO te verrichten en daarmee de kennis van de waterkringloop verder te vergroten.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

5 september 2009
De Amerikaanse planeetverkenner Mars Reconnaissance Orbiter zal de komende weken geen wetenschappelijke waarnemingen verrichten. NASA heeft de ruimtesonde tijdelijk op non-actief gezet vanwege een nog onbegrepen computerprobleem.
Meer informatie:
Preventive Care Continues; Science on Hold
Mars Reconnaissance Orbiter

3 september 2009
Op de website van het Lunar and Planetary Laboratory in Arizona (VS) zijn nu duizenden nieuwe opnamen van het Marsoppervlak te zien. De foto's zijn gemaakt met de hoge-resolutiecamera van de Mars Reconnaissance Orbiter, die sinds 2006 om Mars draait. Op de beelden, die tussen april en augustus van dit jaar zijn opgenomen, zijn geulen, duinen, kraters en tal van andere markante geologische structuren te zien. De scherpste foto's tonen details die slechts een meter groot zijn.
Meer informatie:
Thousands of New Images Show Mars in High Resolution
PDS Release September 2009

29 augustus 2009
Tien maanden na de lancering is er een abrupt einde gekomen aan de missie van de Indiase maansonde Chandrayaan-1. Zaterdagochtend werd het radiocontact met de sonde door nog onbekende oorzaak verbroken. En daarmee is er een vroegtijdig einde gekomen aan een onderzoeksproject dat twee jaar had moeten duren. Dat Chandrayaan zijn klus helemaal zou klaren, was al twijfelachtig, omdat in juli een cruciale sensor van het standregelsysteem uitviel. Uiteindelijk is ongeveer 90 procent van de wetenschappelijke missie (het maken van een driedimensionale atlas van het maanoppervlak en het in kaart brengen van de mineralogische samenstelling ervan) volbracht.
Meer informatie:
Chandrayaan, India's moon mission comes to an abrupt end

26 augustus 2009
Het Marswagentje Spirit, dat al twee maanden vastzit in het Marszand, heeft er een probleem bij. In zijn omgeving is een stofstorm losgebarsten, waardoor er veel stofdeeltjes in de lucht rondzweven. Dat zorgt ervoor dat de opbrengst van Spirits zonnepanelen geleidelijk afneemt. In vijf dagen tijd is de hoeveelheid beschikbare elektriciteit bijna gehalveerd. De stofstorm komt op een ongelukkig moment, omdat binnenkort geprobeerd gaat worden om het Marswagentje uit zijn benarde situatie te bevrijden. Een extra complicatie is dat de Mars Reconnaissance Orbiter, die vanuit een baan om Mars het weer ter plaatse in de gaten houdt, opnieuw kuren vertoont. Voor de vierde keer dit jaar zette de orbiter zichzelf spontaan in veilige modus. En net als de vorige keren weten NASA-technici niet waardoor dat komt. Tot nog toe kan de Reconnaissance Orbiter echter zonder problemen weer worden opgestart. En ook voor Spirit ziet het er nog niet al te somber uit: de stofstorm lijkt in hevigheid af te nemen.
Meer informatie:
Dust Storm Passing Over Spirit
Mars Orbiter Puts Itself in Safe Mode Again;

25 augustus 2009
Afgelopen zaterdag is er een storing opgetreden in de kleine Amerikaanse maansonde LCROSS. Een sensor van het standregelsysteem die de sonde op koers moet houden, viel plotseling uit. Inmiddels is de sensor weer aan de praat gekregen, maar ondertussen was LCROSS wel automatisch overgeschakeld op een backupsysteem. Helaas is daarbij de raketmotor van de maansonde een aantal malen opgestart, waarbij een behoorlijke hoeveelheid brandstof is verbruikt. Volgens de eerste inschattingen heeft dit echter geen gevolgen voor het voltooien van de missie. Op 9 oktober moet LCROSS gecontroleerd neerstorten in een donkere, koude krater aan de zuidpool van de maan. Op die manier hopen onderzoekers erachter te komen of daar ijs verborgen ligt. Bij de inslag ontstaat naar verwachting een grote pluim van stof en (mogelijk) waterdamp, die met telescopen op aarde en door een andere maansonde (de Lunar Reconnaissance Orbiter) onderzocht zal worden.
Meer informatie:
LCROSS Spacecraft Anomaly

12 augustus 2009
Met de HiRISE-camera van de Amerikaanse planeetverkenner Mars Reconnaissance Orbiter is een zogenaamde 'dust devil' (stofhoos) op Mars gefotografeerd. Zulke stofhozen komen regelmatig voor, en zijn op het Marsoppervlak ook gefotografeerd door de robotwagentjes Spirit en Opportunity. Deze opname is echter vanuit een baan om Mars gemaakt. Linksboven is de schaduw van de stofhoos te zien; rechtsonder het spoor dat hij op de Marsbodem heeft achtergelaten. De foto is gemaakt op 15 juni 2009.
Meer informatie:
Martian Dust Devil with Track and Shadow
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

12 augustus 2009
Met de HiRISE-camera aan boord van de Amerikaanse planeetverkenner Mars Reconnaissance Orbiter is een 'perspectief'-foto gemaakt van de Marskrater Victoria. Het robotwagentje Opportunity deed van september 2006 tot augustus 2008 onderzoek aan de rand en op de hellingen van deze krater. Eerder was Victoria al een keer pal van boven gefotografeerd; op die foto kon het Marswagentje zelfs herkend worden. De nieuwe foto is onder een hoek van ruim twintig graden genomen, en laat duidelijker zien hoe steil de kraterhellingen zijn. Ook gelaagde structuren aan de binnenrand van de krater kunnen op de opname beter worden onderzocht. Op de bodem van de krater is een uitgestrekt duinenveld zichtbaar.
Meer informatie:
Mars Orbiter Shows Angled View of Martian Crater
Spirit en Opportunity
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl;

10 augustus 2009
Voor de tweede keer heeft het Amerikaanse Marswagentje Opportunity een meteoriet gevonden op het oppervlak van de rode planeet. De eerste ruimtesteen op Mars werd eind 2004 ontdekt en bestudeerd. Kort geleden reed Opportunity op ca. 200 meter afstand langs een tweede, veel grotere meteoriet. Vluchtleiders op aarde zagen de merkwaardige steen op navigatiefoto's van het Marswagentje, en besloten tot nader onderzoek. Block Island, zoals de steen is gedoopt, meet ongeveer 60 x 30 centimeter, en heeft een geschatte massa van een paar honderd kilogram. Uit foto's en metingen, onder andere met de röntgenspectrometer van Opportunity, blijkt overduidelijk dat het hier om een nikkelijzermeteoriet gaat, zoals ze ook op aarde veel voorkomen. Zulke meteorieten zijn afkomstig uit de planetoïdengordel tussen de banen van de planeten Mars en Jupiter. De vondst van de meteoriet biedt informatie over de evolutie van de ijle dampkring van Mars. Een steen ter grootte van Block Island zou nu met zo'n grote snelheid op het Marsoppervlak terecht komen dat hij bij de inslag volledig verbrijzelt. Het feit dat hij intact is aangetroffen, wijst er dus op dat de Marsdampkring in het verleden veel minder ijl was, zodat de meteoriet sterker afgeremd kon worden. Er is niet bekend wanneer de inslag van de meteoriet plaats vond. Misschien enkele miljarden jaren geleden, toen Mars een dichtere dampkring (en een bijbehorende hogere temperatuur) had. Planeetdeskundigen sluiten echter niet uit dat de meteoriet in een recenter verleden is neergekomen. In dat geval moet de dampkring van Mars nog steeds grote schommelingen in dichtheid vertonen, mogelijk samenhangend met de klimaatschommelingen die de planeet de afgelopen honderden miljoenen jaren heeft ondergaan.
Meer informatie:
Meteorite Found On Mars Yields Clues About Planet's Past
Stereofoto van de Block Island-meteoriet
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

6 augustus 2009
De kleine hoeveelheden methaangas (CH4) in de ijle dampkring van de planeet Mars stellen planeetonderzoekers voor steeds grotere raadsels. De Marsdampkring bestaat grotendeels uit kooldioxide, stikstof en argon, maar enkele jaren geleden ontdekte de Europese planeetverkenner Mars Express ook kleine hoeveelheden methaan. Vervolgonderzoek met grote telescopen op aarde wees uit dat methaangas op Mars zeer gelokaliseerd voorkomt, en dat er grote en snelle variaties zijn in de hoeveelheid methaan. Franse onderzoekers concluderen deze week in een artikel in Nature dat de waarnemingen alleen te verklaren zijn wanneer methaangas extreem snel wordt afgebroken, door een tot nu toe onbekend chemisch proces. De bron van het Marsmethaan is niet bekend. Het zou om vulkanische processen kunnen gaan, maar sommige onderzoekers speculeren ook dat het waargenomen methaangas geproduceerd kan worden door micro-organismen in de Marsbodem. Om onduidelijke redenen vindt de productie van methaan slechts in bepaalde gebieden plaats, waarbij de locatie in de loop van de tijd ook varieert, onder andere met de Marsseizoenen. Wat echter nog veel opmerkelijker is, is dat het methaangas zich niet door de dampkring verspreidt. Normaalgesproken zou je verwachten dat het gas pas na een paar honderd jaar wordt afgebroken door chemische processen in de dampkring. In die periode zou het zich gemakkelijk door de hele Marsdampkring moeten kunnen verspreiden. Modelberekeningen van Franck Lefèvre en Francois Forget wijzen nu uit dat de waarnemingen van de verdeling van Marsmethaan eigenlijk alleen verklaard kunnen worden wanneer de productiesnelheid veel hoger is dan tot nu toe werd aangenomen, en wanneer het methaan een paar honderd keer zo snel wort afgebroken dan verwacht: ruim binnen een jaar. Kennelijk is er een tot nu toe onbekend chemisch proces werkzaam, mogelijk aan het Marsoppervlak. In dat geval moet echter geconcludeerd worden dat het Marsmilieu buitengewoon vijandig is voor organische moleculen.
Meer informatie:
Reconciling methane variations on Mars
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

29 juli 2009
Het is vlekkentijd in het zonnestelsel. Verraste vorige week de planeet Jupiter ons met een donkere vlek, ditmaal is het de beurt aan Venus. Anders dan de vlek in de atmosfeer van Jupiter is die in de Venusatmosfeer heel helder. Zo helder zelfs, dat de ontdekking ervan opnieuw op naam van een amateursterrenkundige is komen te staan. Opmerkelijk genoeg blijkt het verschijnsel vier dagen eerder al te zijn vastgelegd door de Europese ruimtesonde Venus Express, die om de planeet cirkelt. Over het ontstaan van de heldere vlek tasten astronomen nog in het duister. Mogelijke veroorzakers zijn een vulkaanuitbarsting, atmosferische turbulentie en geladen deeltjes van de zon. Ook de ontploffing, hoog in de Venusatmosfeer, van een brokstuk van een komeet behoort tot de mogelijkheden. Verder onderzoek met de Venus Express kan mogelijk uitsluitsel geven.
Meer informatie:
Mysterious bright spot found on Venus

27 juli 2009
Aarde en maan stonden bijna vier miljard jaar geleden bloot aan een groot 'bombardement' van ruimtepuin. Op aarde zijn de sporen daarvan allang uitgewist door erosie en de bewegingen van de aardkorst. Maar de maan vertoont nog duidelijke sporen van dit bombardement: het oppervlak is bezaaid met inslagkraters. Maar waardoor zijn deze kraters veroorzaakt? Nieuw onderzoek door Deense onderzoekers wijst erop dat de inslaande objecten geen rotsachtige planetoïden waren, maar hun ijzige tegenhangers: kometen. Dat leiden zij af uit de samenstelling van gesteente op Groenland, dat al bestond toen het grote bombardement op zijn eind liep. De onderzoekers hadden vooraf berekend dat inslaande planetoïden aanzienlijke hoeveelheden van het op aarde zeldzame element iridium zouden hebben achtergelaten. Maar het Groenlandse gesteente bevat ongeveer net zo weinig iridium als de maanstenen die de Apollo-astronauten van de maan hebben meegenomen. Een intrigerend nevenresultaat van het onderzoek is dat de hoeveelheid water in de aardse oceanen in redelijke overeenstemming is met de hoeveelheid water die de inslaande kometen destijds zouden hebben achtergelaten.
Meer informatie:
Comets, not asteroids, to blame for moon's scarred face

23 juli 2009
Al decennialang vragen wetenschappers zich af welke rol de bewolking speelt bij de opwarming van de aarde. Tot nog toe was het zelfs onduidelijk of er door die opwarming meer of juist minder wolken zouden ontstaan. Onderzoekers van de universiteit van Miami hebben nu ontdekt dat het laatste het geval is (Science, 24 juli). De Amerikaanse onderzoekers hebben op basis van gegevens van de laatste vijftig jaar en modelberekeningen vastgesteld dat de opwarming van oceaanwater leidt tot het oplossen van lage stratiforme (gelaagde) bewolking. Dat is opmerkelijk, omdat de meeste geavanceerde computermodellen die gebruikt worden om de ontwikkeling van ons klimaat te voorspellen dit wolkengedrag niet reproduceren. Alleen het model van het Britse Hadley Centre slaagt daarin. Het oplossen van de wolkenlagen boven de oceanen wordt overigens niet uitsluitend veroorzaakt door het warmer worden van het oceaanwater: ook het afzwakken van de passaatwinden speelt een belangrijke rol. Voor de opwarming van de aarde is dat geen goed nieuws, want minder bewolking betekent dat meer zonnestraling het aardoppervlak kan bereiken, waardoor de temperatuur van het oceaanwater nog verder oploopt.
Meer informatie:
Consulting with clouds: A clear role in climate change

22 juli 2009
Gelijktijdige waarnemingen van het poollicht boven de Noord- en de Zuidpool, met behulp van twee om de aarde draaiende satellieten, hebben uitgewezen dat het aardse poollicht niet symmetrisch is (Nature, 23 juli). Poollicht wordt veroorzaakt door geladen deeltjes uit de ruimte die in botsing komen met gasmoleculen in de hoge aardatmosfeer. Het spookachtige schijnsel is vooral goed waarneembaar op hoge geografische breedte, omdat de deeltjes de magnetische veldlijnen van de aarde volgen, die bij de (magnetische) polen de atmosfeer binnengaan. Verondersteld werd dat de verschillen tussen het noordelijke en het zuidelijke poollicht zeer gering zouden zijn, omdat ze verband houden met één en hetzelfde magnetische veld. Maar uit onderzoek dat tussen 2000 en 2005 door Noorse wetenschappers is verricht, blijkt dat er behoorlijk grote verschillen kunnen optreden. Het vermoeden bestaat dat deze verschillen worden veroorzaakt door geladen deeltjes die via de magnetische veldlijnen van noord naar zuid stromen (of andersom). Het zou gaan om een seizoenseffect, dat optreedt als de ene pool wel zonlicht ontvangt en de andere niet.
Meer informatie:
Lopsided Lights

17 juli 2009
Chandrayaan-1, India's eerste ruimtemissie naar de maan, kampt met een technisch probleem. De 'stersensor', een cruciaal onderdeel van het standregelsysteem, raakte medio mei oververhit en is uitgevallen. Sindsdien wordt de sonde gericht met behulp van gyroscopen, maar dat gaat enigszins ten koste van de richtnauwkeurigheid. Chandrayaan-1 werd in oktober 2008 gelanceerd en zou twee jaar in bedrijf blijven. Naar verwachting zal de ruimtesonde zijn hele wetenschappelijke missie (het maken van een driedimensionale atlas van het maanoppervlak en het in kaart brengen van de mineralogische samenstelling ervan) kunnen voltooien. Later deze zomer zal worden besloten of de sonde ook na afronding van die hoofdmissie nog in bedrijf wordt gehouden.
Meer informatie:
India Moon probe 'malfunctions'
Chandrayaan-I develops malfunction, scientists salvage it

17 juli 2009
Het onderstel van de Apollo 11-maanlander Eagle, waarmee Neil Armstrong en Buzz Aldrin veertig jaar geleden hun historische eerste bemande maanlanding maakten, is gefotografeerd door de onbemande Amerikaanse maanverkenner Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO). LRO fotografeerde ook de maanlanders van Apollo 14, 15, 16 en 17. De landingsplaats van Apollo 12 wordt binnen hooguit enkele weken gefotografeerd. LRO werd op 18 juni gelanceerd en kwam op 23 juni in een voorlopige baan om de maan aan. De foto's van de Apollo-landingsplaatsen zijn gemaakt tussen 11 en 15 juli. Wanneer de ruimtesonde eenmaal zijn definitieve, lage cirkelbaan heeft bereikt, zal hij nog aanzienlijk scherpere foto's kunnen maken. De maanlanders beslaan ongeveer drie bij drie pixels op de LRO-foto's, maar omdat ze bij lage zonnestand gefotografeerd zijn, werpen ze lange, duidelijk zichtbare schaduwen op het maanoppervlak. In de omgeving van de Apollo 14-lander zijn ook wetenschappelijke instrumenten zichtbaar die door de astronauten op het maanoppervlak zijn achtergelaten, en zijn 'voetsporen' van de astronauten te zien.
Meer informatie:
LRO Sees Apollo Landing Sites
Lunar Reconnaissance Orbiter
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

16 juli 2009
Foto's uit veertig verschillende landen zijn gecombineerd tot een uniek maanmozaïek dat door astronomen op Malta vervaardigd is in het kader van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde. Eind november is het vierhonderd jaar geleden dat de Italiaanse astronoom Galileo Galilei de eerste gedetailleerde telescopische schetsen van de maan maakte. Bovendien is het dit jaar vijftig jaar geleden dat de eerste (harde) landing op de maan werd uitgevoerd, door de Russische Loena 2 op 14 september 1959, en veertig jaar geleden dat Neil Armstrong als eerste mens voet op de maan zette, in de nacht van 20 op 21 juli 1969 (Nederlandse tijd). Het Maltezer project 'Moon for all mankind' wil het internationale aspect van de astronomie benadrukken, in de vorm van een maanmozaïek met bijdragen uit veertig landen. Ter gelegenheid van het Apollo 11-jubileum zijn overigens tal van activiteiten georganiseerd, websites opgezet en boeken gepubliceerd. Een selectie daarvan is hier te vinden.
Meer informatie:
Persbericht IYA2009 Malta
Hogeresolutieversie van het maanmozaïek
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

16 juli 2009
Amerikaanse onderzoekers hebben een mogelijk verband ontdekt tussen de activiteitscyclus van de zon en het klimaat op aarde. Uit hun onderzoek blijkt dat als de zon het hoogtepunt van haar activiteit bereikt, en dus iets meer straling produceert, de wolkeloze delen van de Grote Oceaan voldoende opwarmen om meer zeewater te laten verdampen. Hierdoor nemen de neerslag en de passaatwinden in intensiteit toe, en koelt het oostelijke deel van de tropische Grote Oceaan af. Deze keten van gebeurtenissen heeft gevolgen die vergelijkbaar zijn met een zogeheten La Niña-gebeurtenis, maar dan verder oostwaarts en slechts half zo sterk. De afkoeling van het oceaanwater wordt de jaren erna gevolgd door een El Niño-achtig patroon, waarbij het oceaanwater juist warmer is dan normaal. Ook dit effect is twee keer zo zwak als bij een echte El Niño. Echte La Niña's en El Niño's, die op andere wijze ontstaan, zijn van aantoonbare invloed op het wereldklimaat. In hoeverre dat met hun door de zonneactiviteit veroorzaakte tegenhangers ook het geval is, is nog onduidelijk. Maar het lijkt aannemelijk dat de invloed van de zon, afhankelijk van het moment waarop het activiteitsmaximum optreedt, zowel een versterkend als een verzwakkend effect kan hebben.
Meer informatie:
Solar Cycle Linked to Global Climate

14 juli 2009
Venus was vroeger een natte planeet, met veel vulkanische activiteit. Dat blijkt uit infraroodmetingen van het oppervlak, verricht door de Europese planeetverkenner Venus Express. Hoewel de VIRTIS-infraroodcamera van Venus Express geen precisiemetingen kan verrichten aan de samenstelling van het oppervlak, is wel duidelijk dat de hooglanden van Venus een lichtere kleur en een andere samenstelling hebben dan de laagvlaktes. Die laatste bestaan uit bazalt (dat werd vastgesteld door Russische landers); de hooglanden zouden uit graniet opgebouwd kunnen zijn. Graniet ontstaat door de inwerking van water op bazalt dat via plaattektoniek in de mantel van een planeet terecht komt. Via vulkanische activiteit komt het lichtere graniet vervolgens weer aan het oppervlak. De Venus Express-metingen zijn gepubliceerd in Journal of Geophysical Research.
Meer informatie:
New map hints at Venus' wet, volcanic past
Venus Express
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

9 juli 2009
Op 29 juni is de Canadese amateursterrenkundige Paul Mortfield erin geslaagd om de NASA-maansonde LCROSS te fotograferen. Met behulp van een op afstand bestuurde 40-cm telescoop legde hij vast hoe de ruimtesonde langs de hemel scheerde, vlak langs het sterrenstelsel IC3808. Die bijna-botsing was uiteraard slechts schijn: LCROSS bevond zich op dat moment op 480.000 kilometer van de aarde, terwijl de afstand tot IC3808 meer dan 200 miljoen lichtjaar bedraagt. LCROSS staat voor Lunar Crater Observation and Sensing Satellite. De sonde is op 18 juni gelanceerd en zal op 9 oktober opzettelijk neerstorten in een eeuwig donkere maankrater, zodat kan worden vastgesteld of zich daar bevroren water bevindt. Tot die tijd cirkelt LCROSS om de maan en kunnen ervaren amateursterrenkundigen helpen om zo nauwkeurig mogelijk zijn baan vast te stellen.
Meer informatie:
Moonship Photographed by Backyard Astronomers

9 juli 2009
De verdwijning van de Mars Polar Lander, kort nadat deze in december 1999 de atmosfeer van Mars binnenging, is tot op de dag van vandaag onverklaard gebleven. Mogelijk heeft een softwarefout ertoe geleid dat de parachute waaraan de Marslander afdaalde te vroeg is losgekoppeld. Maar pogingen om de waarschijnlijk neergestorte Marslander op te sporen op opnamen die door om Mars draaiende orbiters zijn gemaakt, zijn tot nog toe op niets uitgelopen. Onlangs is een eerste strook van het vermoedelijke crashgebied in meer detail gefotografeerd door de Mars Reconnaissance Orbiter (MRO). Eerder lukte het al om op MRO-beelden de beide Marswagentjes Spirit en Opportunity terug te vinden, evenals de Marslander Phoenix. Dat was echter relatief makkelijk, omdat hun posities goed bekend waren. Bijkomend probleem is dat de restanten van de Mars Polar Lander inmiddels waarschijnlijk met een laagje stof en ijs bedekt zijn. Wie wil helpen bij de zoektocht naar de verdwenen Marslander, kan terecht op onderstaande website!
Meer informatie:
Search for the Mars Polar Lander!

8 juli 2009
Op 29 en 30 juni hebben het Europese ruimteagentschap ESA en zijn Amerikaanse tegenhanger NASA een akkoord bereikt over een het opzetten van een gezamenlijk onderzoeksprogramma voor de planeet Mars. Binnen dit Mars Exploration Joint Initiative zullen de beide ruimteagentschappen hun wetenschappelijke en technologische doelstellingen omtrent het Marsonderzoek vastleggen. Afgesproken is om samen plannen te maken voor het lanceren van sondes en landers naar Mars in 2016, 2018 en 2020. In het daaropvolgende decennium zou de samenwerking moeten resulteren in een missie waarbij de eerste bodemmonsters van Mars worden opgehaald. De eerste missie waarbij ESA en NASA samenwerken, is ExoMars.
Meer informatie:
ESA and NASA establish a joint Mars exploration initiative

7 juli 2009
Sommige zandduinen op Mars worden al meer dan dertig jaar in de gaten gehouden. En in al die tijd zijn deze duinen geen meter opgeschoven. Daaruit trokken wetenschappers de conclusie dat het zand van deze duinen wellicht bijeen wordt gehouden door sneeuw en ijs. Maar uit recent onderzoek blijkt dat dit niet helemaal kan voorkomen dat zulke duinen zich verplaatsen. Er moet dus nog een andere factor zijn die het wandelen van de duinen verhindert. Omdat soortgelijke duinen op Antarctica wél in beweging zijn - zij het veel trager dan hun soortgenoten in warme klimaten - wordt de oorzaak van de onverzettelijke duinen op Mars gezocht bij de omstandigheden die specifiek zijn voor deze planeet. Mogelijk is de zeer ijle Marsatmosfeer de doorslaggevende factor of het feit dat het ijs op Mars voor een deel uit bevroren kooldioxide bestaat.
Meer informatie:
Ice shouldn't Stop Dune Movement on Mars or Earth

6 juli 2009
Een team van Duitse, Nederlandse en Belgische onderzoekers is er in geslaagd om met behulp van de spectrometer SCIAMACHY naar de atmosfeer van Venus te kijken. Het instrument SCIAMACHY (Scanning Imaging Absorption Spectrometer for Atmospheric Cartography) bevindt zich aan boord van Envisat, een Europese milieusatelliet ontwikkeld door ESA. SCIAMACHY vangt het zonlicht op dat weerkaatst wordt door deeltjes in de aardatmosfeer. Op basis daarvan kan vastgesteld worden wat er in de atmosfeer aanwezig is. Normaliter kijkt SCIAMACHY dus naar de aarde, maar in maart 2009 richtten de onderzoekers de spectrometer op de planeet Venus. Deze waarnemingen waren bedoeld om de werking van SCIAMACHY te testen, maar leveren ook unieke informatie over de atmosfeer van Venus. Bovendien bieden ze nieuwe inzichten voor onderzoek aan exoplaneten, planeten buiten ons zonnestelsel.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)

2 juli 2009
Uit onderzoek van de Amerikaanse Marsverkenner Phoenix blijkt dat er in het geologisch recente verleden misschien kleine hoeveelheden vloeibaar water aan het oppervlak van de planeet voorkwamen. De wetenschappelijke resultaten van de Phoenix-missie worden deze week samengevat in vier artikelen in het weekblad Science. Een van de grootste verrassingen was de ontdekking van perchloraat in de onderzochte bodemmonsters. Op aarde wordt dat zout door sommige micro-organismen gebruikt als energiebron. Phoenix detecteerde ook wolken en lichte neerslag (sneeuw) op grote hoogte boven het Marsoppervlak. In het geologisch recente verleden - hooguit enkele miljoenen jaren geleden - zijn de condities op Mars gunstiger geweest voor het bestaan van micro-organismen, aldus het onderzoeksteam. De hellingshoek van de draaiingsas van de planeet varieert in de loop van de tijd, waardoor sterke klimaatschommelingen optreden. De Phoenix-metingen doen vermoeden dat er in warmere perioden dunne films van vloeibaar water kunnen voorkomen. Overigens zijn in de onderzochte bodemmonsters geen organische verbindingen gevonden. Dat wil niet zeggen dat ze op Mars niet voorkomen: tijdens de verhitting van de bodemmonsters kunnen ze afgebroken zijn door scheikundige reacties met het aanwezige perchloraat.
Meer informatie:
NASA Phoenix Results Point to Martian Climate Cycles
Phoenix
Persbericht over neerslag op Mars van het Belgisch Instituut voor Ruimte-Aëronomie
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

2 juli 2009
De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft de eerste foto's vrijgegeven die door de hogeresolutiecamera van de Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) gemaakt zijn van het maanoppervlak. LRO werd op 18 juni gelanceerd en kwam vijf dagen later aan in een elliptische baan om de maan. De komende weken wordt de maanverkenner in zijn definitieve baan gemanoeuvreerd, op slechts 50 kilometer hoogte over de polen van de maan. Uiteindelijk zullen foto's gemaakt worden waarop details van slechts een meter groot te zien zijn. LRO scant het maanoppervlak in langgerekte strips. De vrijgegeven detailopnamen tonen een klein gebied in Mare Nubium (de 'Zee der Wolken'). Op deze eerste foto's zijn details van ongeveer drie meter groot zichtbaar.
Meer informatie:
NASA's LRO Spacecraft Sends First Lunar Images to Earth
Zoomversie van de langgerekte foto-strip van LRO
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

29 juni 2009
Met behulp van het Japanse Aster-instrument aan boord van de Amerikaanse Terra-satelliet is de meest gedetailleerde topografische kaart van de aarde ooit samengesteld. Van 99 procent van het landoppervlak van onze planeet tussen 83 graden noorder- en zuiderbreedte is nu een hoogtekaart beschikbaar, waarbij metingen zijn verricht voor punten op een onderlinge afstand van 30 meter. Met een radarinstrument aan boord van de spaceshuttle was eerder 80 procent van het landoppervlak van de aarde op deze manier in kaart gebracht, tussen 57 graden zuiderbreedte en 60 graden noorderbreedte. Het digital elevation model (DEM) dat op basis van de nieuwe Terra-metingen is verkregen, is vrij beschikbaar voor iedereen die er gebruik van wil maken. Uiteindelijk zal de informatie opgeslagen gaan worden in een grote dastabase die beheerd wordt door de World Meteorological Organization: het Global Earth Observation System of Systems.
Meer informatie:
NASA, Japan Release Most Complete Topographic Map of Earth
Voorbeelden van 3D-beelden op basis van de Terra-gegevens
Terra
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

29 juni 2009
Mars was in het recente verleden warmer dan nu. Slechts een paar miljoen jaar geleden - geologisch gezien zeer recent - vertoonde de planeet regelmatige cycli van dooi en bevriezing. Dat concludeert Matthew Balme van de Open University in Londen op basis van gedetailleerde foto's van Mars, gemaakt door de Amerikaanse Mars Reconnaissance Orbiter. De foto's tonen opmerkelijke structuren in een brede 'stortvloedgeul' in het evenaargebied van Mars, zoals veelhoekige patronen, vertakte geulen en kegelvormige bergen. Volgens Balme, die zijn theorie publiceert in Earth and Planetary Science Letters , ontstaan zulke structuren door periodieke krimp en uitzetting van smeltend en bevriezend ijs. De leeftijd van de geul is vastgesteld op ca. 2 à 8 miljoen jaar, en de gefotografeerde structuren moeten jonger zijn. Algemeen wordt aangenomen dat Mars al miljarden jaren een bevroren planeet is, maar volgens Balme heeft er dus vrij kort geleden nog regelmatig water gestroomd in het evenaargebied.
Meer informatie:
Geological landforms indicate
Mars Reconnaissance Orbiter
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl;

26 juni 2009
Op de maan komt uranium voor. Het radioactieve element was nog niet eerder gevonden op de maan. De aanwezigheid van uranium is vastgesteld door de gammaspectrometer van de Japanse maanverkenner Kaguya. Die werd in september 2007 gelanceerd, heeft de maan op verschillende manieren in kaart gebracht, en maakte op 10 juni 2009 een gecontroleerde crash. De meetgegevens van de gammaspectrometer, die heel nauwkeurig de aanwezigheid van verschillende scheikundige elementen kan vaststellen, zijn geanalyseerd door de Japanse onderzoekers Naoyuki Yamashita en Nobuyuki Hasebe en de Amerikaan Robert Reedy van het Planetary Science Institute. Behalve uranium heeft Kaguya ook de aanwezigheid van thorium, kalium, zuurstof, magnesium, silicium, calcium, titanium en ijzer vastgesteld. Van veel van die elementen was al langer bekend dat ze op de maan voorkomen.
Meer informatie:
PSI Scientist and Kaguya Team Find First Conclusive Signature for Lunar Uranium
Kaguya
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

26 juni 2009
Het klimaat op aarde vertoont aanzienlijke langetermijnschommelingen. Maar lang niet al deze klimaatschommelingen laten zich gemakkelijk verklaren. Een van de suggesties die zijn gedaan, is dat een groot deel van de variatie in de temperatuur op aarde van de afgelopen 500 miljoen jaar moet worden toegeschreven aan de passages van zon (en planeten) door de spiraalarmen van het Melkwegstelsel. Daar leek een duidelijke aanwijzing voor te bestaan: het klimaat volgt een cyclus van ruwweg 140 miljoen jaar en dat correleerde mooi met de momenten dat er een spiraalarm werd doorkruist. Er was zelfs een reden voor de klimaatverandering op die momenten bedacht: in de spiraalarmen zijn meer sterren en is dus ook meer kosmische straling, en dat zou weer tot een toename van de bewolking op aarde leiden. Dit hele model stond of viel echter met de bestaande gedachte dat het Melkwegstelsel vier spiraalarmen heeft. In 2008 is echter gebleken dat er feitelijk maar twee spiraalarmen zijn, en dit jaar bleek ons stelsel ook nog eens zwaarder te zijn dan gedacht, waardoor de sterren sneller om zijn centrum draaien. En daardoor verdwijnt de vermeende correlatie tussen klimaatschommelingen en spiraalarmpassages als sneeuw voor de zon.
Meer informatie:
Testing the link between terrestrial climate change and Galactic spiral structure

25 juni 2009
Het Amerikaanse Marswagentje Spirit, dat vast is komen te zitten in zachte Marsbodem, heeft zijn penibele situatie benut door de gelaagde ondergrond ter plaatse nader te onderzoeken. Volgens NASA-onderzoekers is de locatie, die Troy (Troje) is gedoopt, een van de meest interessante die Spirit op Mars heeft aangetroffen. Een van Spirits wielen heeft zich diep in de bodem gewerkt, waarbij kleurrijke zandmaterialen en gecementeerd zand zijn ontdekt. Dat laatste wijst erop dat er in een niet al te ver verleden kleine hoeveelheden water in de bodem hebben gezeten. Het zand is overduidelijk heel los, waardoor het nog een hele toer zal zijn om Spirit daar weer uit te krijgen. Een steen die onder het Marswagentje ligt, raakt mogelijk zijn onderkant, maar dat lijkt niet de hoofdoorzaak van het oponthoud te zijn. De komende weken wordt, met behulp van een identiek Marswagentje op aarde, naar het beste scenario gezocht om Spirit uit zijn 'valkuil' te krijgen. Ondertussen gaat hij verder met het onderzoeken van de zandlagen.
Meer informatie:
Mars Rover Yielding New Clues While Lodged in Martian Soil

25 juni 2009
Op veel van de hemellichamen van ons zonnestelsel komen grote hoeveelheden ijs voor. En zelfs in zo'n ijslaag kan leven voorkomen. In de poolstreken op aarde wordt naar methoden gezocht om de aanwezigheid van leven in ijs aan te tonen. Onlangs gebeurde dat op Spitsbergen in het kader van project SLIce, wat staat voor 'Signatures of Life in Ice'. Volgens onderzoekers die bij dit project betrokken waren, is het niet alleen mogelijk om niet alleen leven micro-organismen in ijs aan te tonen, maar ook heel oude restanten daarvan. Op Spitsbergen zijn ijsmonsters genomen, op een manier zoals bijvoorbeeld een mobiele robot op de planeet Mars dat zou doen. Daarbij is een strikt protocol ontwikkeld, dat ervoor moet zorgen dat de Marsbodem niet met aardse organismen, of restanten daarvan, wordt besmet. De enigszins voor de hand liggende conclusie is dat sporen van leven vooral in de bovenste ijslaagjes gezocht moeten worden: meters diep de grond in boren heeft weinig zin.
Meer informatie:
Arctic Mars Analogue Svalbard Expedition
Examining a SLIce of the Arctic

24 juni 2009
De geheimzinnige ontploffing die in 1908 het Toengoeska-gebied in Siberië trof, is bijna zeker veroorzaakt door een komeet die de aardatmosfeer binnenkwam en op grote hoogte ontplofte. Dat zeggen wetenschappers van Cornell University op basis van onderzoek van... de uitlaatgassen van spaceshuttles. Het verband tussen de twee is een verschijnsel dat in ons land de laatste weken vaak te zien is: lichtende nachtwolken. Lichtende nachtwolken zijn de hoogste wolken in de aardatmosfeer. Ze ontstaan in de omgeving van de polen op een hoogte van ongeveer 90 kilometer, waar de temperatuur ongeveer 117 graden onder nul is. Volgens de Amerikaanse onderzoekers moet in 1908 heel veel waterdamp hoog in de atmosfeer zijn terechtgekomen. Dat zou blijken uit de lichtende nachtwolken die een dag later tot op grote afstand zijn waargenomen. Hetzelfde is (op veel kleinere schaal) te zien na lanceringen van spaceshuttles, die ongeveer 300 ton waterdamp hoog in de atmosfeer brengen. De daaruit gevormde waterdeeltjes trekken noord- en zuidwaarts en vormen uiteindelijk lichtende nachtwolken. Dat laatste gebeurt geleidelijk, wat een belangrijk verschil is met de Toengoeska-gebeurtenis. De onderzoekers denken daar echter een verklaring voor te hebben: de waterdamp zou zich destijds zo snel hebben kunnen verspreiden dankzij de extreme turbulenties die in de atmosfeer optraden bij de binnenkomst van de komeet.
Meer informatie:
Back To The Future: Space Shuttle Shows How 1908 Tunguska Explosion Was Caused By A Comet

23 juni 2009
Na een reis(je) van vierenhalve dag is de Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) in een omloopbaan om de maan gekomen. Daarmee is een cruciale mijlpaal in de LRO-missie bereikt. De komende tijd zullen de motoren van de ruimtesonde nog verschillende malen in actie komen, om hem in de definitieve baan te brengen van waaruit het maanoppervlak nauwkeurig bestudeerd zal worden. Voordat dit onderzoek kan beginnen, zullen echter eerst alle zeven instrumenten aan boord van de LRO uitvoerig worden getest. Dat proces zal naar schatting een week of acht in beslag nemen. Overigens ligt ook de gelijktijdig met de LRO gelanceerde ruimtesonde Lunar Crater Observation and Sensing Satellite (LCROSS) op koers. Deze zal op 9 oktober neerploffen in een krater aan de zuidpool van de maan, zodat onderzocht kan worden of daar (stijf bevroren) water aanwezig is.
Meer informatie:
NASA Lunar Mission Successfully Enters Moon Orbit
Lunar Reconnaissance Orbiter
NASA Moon Impactor Successfully Completes Lunar Maneuver

22 juni 2009
De al bijna acht jaar om Mars draaiende ruimtesonde Mars Odyssey heeft zijn nieuwe omloopbaan bereikt. De afgelopen acht maanden is zijn baan zodanig aangepast, dat hij de dagzijde van de planeet niet langer laat in de middag aan zich voorbij ziet trekken, maar ruim een uur eerder. Rond dat tijdstip straalt het Marsoppervlak meer warmte- c.q. infraroodstraling uit, waardoor Mars Odyssey nauwkeuriger infraroodonderzoek kan doen. De eerste zeven jaar van zijn carrière moest rekening worden gehouden met het beste kijkmoment voor een ander instrument: een gammaspectrometer. Mars Odyssey volgt een zogeheten zonsynchrone baan, wat wil zeggen dat zijn (polaire) baan ten opzichte van de zon steeds dezelfde stand inneemt, terwijl Mars ondertussen om zijn as draait.
Meer informatie:
NASA's Mars Odyssey Alters Orbit to Study Warmer Ground

19 juni 2009
De Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA heeft de laatste foto's vrijgegeven die op 11 juni 2009 gemaakt zijn door de maanverkenner Kaguya. Kaguya werd op 14 september 2007 gelanceerd, en heeft gedetailelerde opnamen en hoogtemetingen van het maanoppervlak verricht. Op 11 juni maakte hij een gecontroleerde crash op het zuidelijk halfrond van de maan. Op de foto's, gemaakt met de HDTV-camera van de ruimtesonde, is het bekraterde en heuvelachtige maanlandschap te zien waar de ruimtesonde te pletter sloeg. De Amerikaanse Lunar Reconnaissance Orbiter, gelanceerd op 18 juni, zal binnenkort het hele maanopperlvak in groot detail gaan vastleggen.
Meer informatie:
KAGUYA (SELENE) Last shots captured by the HDTV
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

18 juni 2009
Met een 70 meter grote radarantenne in de Mojave-woestijn in Californië is een gedetailleerde hoogtekaart verkregen van een gebied van 500 bij 400 kilometer rond de zuidpool van de maan. Op de kaart zijn details van veertig meter groot te onderscheiden; de hoogte-informatie heeft een nauwkeurigheid van ongeveer vijf meter. De kaart dient ter ondersteuning van het LCROSS-project (Lunar CRater Observation and Sensing Satellite), dat donderdagavond 18 juni gelanceerd is. LCROSS gaat een lege rakettrap in een van de zuidpoolkraters afschieten. Sommige van die kraters zijn zo diep dat hun bodems nooit door de zon worden beschenen. Astronomen denken dat er ijs kan voorkomen. De hoogtekaart is gebaseerd op een groot aantal metingen van de tijd die verstrijkt tussen het uitzenden van het signaal en het opvangen van de radarecho.
Meer informatie:
NASA Scientists Bring Light to Moon's Permanently Dark Craters
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

18 juni 2009
Het verlichte deel van de maan 'weerkaatst' ongeveer tien procent van de zonnewind - de stroom van elektrisch geladen deeltjes die door de zon de ruimte in worden geblazen. De weerkaatste zonnewind is onlangs voor het eerst gemeten door de Interstellar Boundary EXplorer (IBEX), een Amerikaanse ruimtesonde. Het IBEX-Hi instrument, ontwikkeld door het Southwest Research Institute en het Los Alamos National Laboratory, registreerde neutrale waterstofatomen die afkomstig zijn van de dagzijde van de maan en snelheden hebben van enkele miljoenen kilometers per uur. Het gaat hier om weerkaatste zonnewinddeeltjes. De zonnewind bestaat uit elektrisch geladen deeltjes (positief geladen waterstofkernen en negatief geladen elektronen). Omdat de maan geen beschermend magnetisch veld heeft, komen de zonnewinddeeltjes met hoge snelheden op het oppervlak terecht. Negentig procent van de deeltjes wordt door het maanoppervlak 'geabsorbeerd'; ongeveer één op de tien wordt weerkaatst. Daarbij pikken de geladen waterstofkernen elektronen op uit de maanbodem, waardoor ze verder reizen als neutrale waterstofatomen. Onderzoek aan de door de maan weerkaatste zonnewind zal hopelijk ook meer inzicht geven in de wisselwerking van de zonnewind met andere hemellichamen in het zonnestelsel.
Meer informatie:
IBEX spacecraft detects fast neutral hydrogen coming from the moon, gives insight to particle
IBEX
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

18 juni 2009
NASA's Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) is op donderdag 18 juni om 23.32 uur Nederlandse tijd met succes gelanceerd vanaf de basis Cape Canaveral in Florida. De lancering was een dag uitgesteld in verband met het geplande vertrek van de spaceshuttle Endeavour op 17 juni. Die vlucht ging echter niet door vanwege een nieuw lek in een waterstofleiding. Onweersbuien leken nog even roet in het eten te gooien; de eerste twee lanceermogelijkheden voor LRO, om 23.12 en 23.22 uur, konden niet benut worden. LRO doet er een paar dagen over om de maan te bereiken. In de loop van enkele weken zal hij vervolgens in een lage cirkelbaan over de polen worden gemanoeuvreerd, van waaruit het gehele maanoppervlak minutieus in kaart wordt gebracht. Een tweede sonde, LCROSS geheten (Lunar CRater Observation and Sensing Satellite) zal op 9 oktober een inslag in een donkere zuidpoolkrater van de maan maken om te onderzoeken of daar ijs voorkomt.
Meer informatie:
NASA Returning to the Moon with First Lunar Launch in a Decade
Lunar Reconnaissance Orbiter
LCROSS
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

17 juni 2009
Het regent nooit op Mars, maar er komen wel bliksemontladingen voor. Dat blijkt uit metingen van een microgolfstralingsdetector van de Universiteit van Michigan. Op 8 juni 2006 werd hiermee zogeheten non-thermische microgolfstraling waargenomen, op het moment dat er op Mars ook hevige stofstormen woedden. Volgens de onderzoekers wijst dat erop dat er in die stofstormen hevige elektrische ontladingen plaatsvinden, zoals eerder al door theoretici werd voorspeld. Ook de Viking-landers, die in 1976 zachte landingen op Mars maakten, vonden indirecte aanwijzingen voor bliksemontladingen in stofstormen. De nieuwe waarnemingen, die binnenkort gepubliceerd zullen worden in Geophysical Research Letters , vormen echter de eerste 'bewijzen' voor Marsbliksem.
Meer informatie:
First direct evidence of lightning on Mars detected
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

17 juni 2009
Vluchtleiders van NASA hopen dat de onbemande Lunar Reconnaissance Orbiter op donderdagavond 18 juni om 23.12 uur Nederlandse tijd gelanceerd kan worden, nu de lancering van de spaceshuttle Endeavour vanmorgen opnieuw is uitgesteld wegens een lek in een waterstofleiding. De shuttle-lancering naar het internationale ruimtestation ISS zal nu pas op 11 juli kunnen plaatsvinden. De beslissing om de lancering te schrappen werd woensdagochtend om 07.55 uur Nederlandse tijd genomen. Op het Kennedy Space Center wordt nu alles zo snel mogelijk in gereedheid gebracht voor de lancering van de Atlas-raket met aan boord de Lunar Reconnaissance Orbiter en het LCROSS-project, dat in oktober een geplande inslag moet uitvoeren in een zuidpoolkrater van de maan. Voor de lancering van LRO zijn de komende dagen drie lanceervensters beschikbaar. Als de maanverkenner niet voor zondag 21 juni is vertrokken, moet ook deze lancering enkele weken worden uitgesteld.
Lunar Reconnaissance Orbiter
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

15 juni 2009
De lancering van NASA's onbemande maanverkenner LRO (Lunar Reconnaissance Orbiter), oorspronkelijk gepland voor woensdagavond 17 juni, is opnieuw uitgesteld. Oorzaak is het uitstel van de lancering van de spaceshuttle Endeavour, die eigenlijk afgelopen zaterdag op pad zou gaan. Als gevolg van een lek in een waterstofleiding, dat pas werd opgemerkt tijdens het vullen van de grote brandstoftank van de shuttle, moest de lancering van Endeavour opschuiven naar de ochtend van de 17e (11.40 uur Nederlandse tijd). De onbemande LRO (die samen gelanceerd wordt met het LCROSS-experiment voor een geplande inslag in een krater aan de zuidpool van de maan) kan nu niet eerder vertrekken dan donderdagavond 18 juni om 23.12, 23.22 of 23.32 uur Nederlandse tijd. Als de spaceshuttle-lancering opnieuw vertraging oploopt (of als het weer op donderdag tegenzit), zijn er ook nog lanceermogelijkheden in de nacht van vrijdag 19 op zaterdag 20 juni (om 00.41. 00.51 en 01.01 uur Nederlandse tijd) en in de nacht van zaterdag 20 op zondag 21 juni (om 02.08, 02.18 en 02.28 uur Nederlandse tijd). Mocht LRO op zondag 21 juni nog steeds niet zijn vertrokken, dan moet de vlucht twee weken extra worden uitgesteld. Als gevolg van het uitstel van de lancering vindt de LCROSS-inslag ook niet meer plaats op 8 oktober, maar op de 9e, de 10e of de 11e oktober, al naar gelang de uiteindelijke lanceerdatum.
Meer informatie:
NASA Sets New Launch Dates for Space Shuttle, LRO and LCROSS
Lunar Reconnaissance Orbiter
LCROSS
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

13 juni 2009
De lancering van NASA's maanverkenner Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO), gepland voor woensdag 17 juni, staat mogelijk onder druk door het uitstel van de lancering van de spaceshuttle Endeavour. De shuttle zou vandaag (13 juni) worden gelanceerd, waarna de lanceerbasis op Kennedy Space Center klaargemaakt zou worden voor het vertrek van LRO. Door een lek in het afvoersysteem van overtollige waterstof, ontdekt tijdens het voltanken van de grote brandstoftank van de shuttle, is de lancering van Endeavour echter geschrapt. Vanwege de noodzakelijke reparaties kan shuttlemissie STS-127 (naar het internationale ruimtestation ISS) niet eerder dan woensdag 17 juni plaatsvinden. Als LRO voorrang krijgt, kan de shuttle op z'n vroegst op zaterdag 20 juni op pad. Dan mogen beide lanceringen echter geen verdere vertragingen meer oplopen, want tussen 21 juni en 11 juli zijn shuttle-lanceringen naar het ISS niet mogelijk in verband met de baanoriëntatie van het ruimtestation. Voor Lunar Reconnaissance Orbiter geldt echter iets soortgelijks: als de shuttle op de 17e wordt gelanceerd, kan de maanverkenner nog op 20 juni de ruimte in, maar als die datum niet wordt gehaald, is ook hier uitstel van enkele weken nodig. Zondag wordt door NASA besloten welke ruimtevlucht aanstaande woensdag voorrang krijgt.
Meer informatie:
NASA Postpones Launch of Space Shuttle Endeavour
Lunar Reconnaissance Orbiter
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

10 juni 2009
De vraag naar de stabiliteit van het zonnestelsel houdt sterrenkundigen al tientallen jaren bezig. De banen van de planeten om de zon liggen namelijk niet zo vast als je zou denken. Door kleine verstoringen tussen de planeten onderling, vertonen hun baanbewegingen op de lange termijn juist een chaotisch karakter. Daardoor is het niet mogelijk om hun bewegingen langer dan enkele tientallen miljoenen jaren vooruit te voorspellen. Om toch iets over de verdere toekomstige ontwikkelingen te kunnen zeggen, heeft een team van de Parijse sterrenwacht een statistisch onderzoek uitgevoerd van de evolutie van het zonnestelsel (Nature, 11 juni). Met meerdere supercomputers werden 2500 mogelijke scenario's doorgerekend, wat in totaal 7 miljoen uur rekentijd heeft gekost. De resultaten zijn geruststellend. Weliswaar vertonen de planeetbanen in de loop van de tijd de nodige vervormingen, tot botsingen komt het hoogstwaarschijnlijk niet. In slechts één procent van de gevallen neemt de excentriciteit (langwerpigheid) van de baan van Mercurius dermate toe, dat het tot een botsing met Venus komt. Nog zeldzamer is het geval waarbij de baanvervorming van Mercurius na ruim drie miljard jaar in een complete ontwrichting van de banen van alle binnenplaneten resulteert. Daarbij zou het zelfs tot een botsing tussen de aarde en Mercurius, Venus of Mars kunnen komen. Maar de kans dat dit binnen vijf miljard jaar ook daadwerkelijk gebeurt, is kleiner dan één procent.
Meer informatie:
Mercury, Mars, Venus and the Earth: when worlds collide!

9 juni 2009
De Amerikaanse Mars Reconnaissance Orbiter, die in een baan om de planeet Mars draait, is weer in bedrijf. Op woensdag 3 juni schakelde de ruimtesonde zichzelf uit, nadat de boordcomputer om onbekende redenen een plotseling herstart uitvoerde. Uit veiligheidsoverwegingen is de ruimtesonde zo geprogrammeerd dat hij zichzelf in zo'n geval in 'safe mode' zet. In februari gebeurde iets soortgelijks. Over de precieze oorzaak van deze storingen tast NASA nog in het duister. Mogelijk ontstaan ze als een elektronische component door een energierijk deeltje van de kosmische straling of de zonnewind wordt getroffen, maar zeker is dat niet.
Meer informatie:
Mars Orbiter Resumes Science Observations

8 juni 2009
Een totale maansverduistering is een indrukwekkend hemelverschijnsel. Het is dan ook niet zo vreemd dat er in de geschiedschrijving tal van vermeldingen zijn van die spookachtige, koperrode maan aan de hemel. Maar hoe al die historische maansverduisteringen er precies uitzagen, weten we niet. Elke maansverduistering is anders en laat zich maar moeilijk in woorden 'vangen'. Onderzoekers van het Rensselaer Polytechnic Institute in Troy (VS) hebben nu een computerprogramma ontwikkeld waarmee elke maansverduistering - in toekomst of verleden - zeer realistisch kan worden nagebootst. Het gebruikte model houdt niet alleen rekening met de onderlinge stand van zon, aarde en maan en de geografische locatie van de waarnemer, maar ook met de aardatmosfeer en de optische eigenschappen van het maanoppervlak. De resultaten zijn bijna niet van echt te onderscheiden. De eerste beelden van de totale maansverduistering van 21 december 2010 zijn dus al gemaakt!
Meer informatie:
Moon Magic: Researchers Develop New Tool To Visualize Past, Future Lunar Eclipses

8 juni 2009
Komende woensdag, om 20.30 uur MEZT, komt er een knallend einde aan de missie van de Japanse maansonde Kaguya. Deze zal namelijk met een snelheid van 6000 km/uur neerstorten op de maan. En met een beetje geluk kunnen waarnemers op aarde het opstuivende stof van de inslag waarnemen. Ook kan een korte lichtflits te zien zijn. De in september 2007 gelanceerde maanorbiter heeft de afgelopen twee jaar de samenstelling, het zwaartekrachtsveld en de oppervlakte-eigenschappen van de maan onderzocht. Het einde van Kaguya betekent nog niet het einde van het maanonderzoek. In de VS staat de tweedelige maansonde Lunar Reconnaissance Orbiter/Lunar Crater Observation and Sensing Satellite al in de startblokken. De lancering daarvan staat gepland voor 17 juni.
Meer informatie:
Japanese probe set to crash into moon

8 juni 2009
Wetenschappers hebben een strenger schoonmaakprotocol opgesteld voor robotverkenners die op andere planeten, zoals Mars, op zoek gaan naar sporen van leven. De nieuwe procedure is het resultaat van onderzoek op de zeer noordelijke gelegen eilandengroep Spitsbergen - de omgeving op aarde die nog het meest op het Marsoppervlak lijkt. Zij bestaat uit het ontsmetten van de boren en schepjes die door de robotverkenner worden gebruikt met een cocktail van chemicaliën. Dat moet ervoor zorgen dat er geen aardse micro-organismen kunnen meeliften en in bodemmonsters terechtkomen.De procedure doodt niet alleen alle mogelijke micro-organismen, maar verwijdert ook alle sporen van de organische moleculen die gedode organismen achterlaten.
Meer informatie:
New cleaning protocol for future 'search for life' missions

4 juni 2009
De Amerikaanse Mars Reconnaissance Orbiter, die sinds voorjaar 2006 vanuit een baan om Mars gedetailleerde foto's maakt van het oppervlak van de rode planeet, heeft zichzelf op woensdag 3 juni opnieuw 'uitgeschakeld'. Dat gebeurde nadat de boordcomputer om onbekende redenen een plotseling herstart uitvoerde. Uit veiligheidsoverwegingen is de ruimtesonde zo geprogrammeerd dat hij zichzelf in zo'n geval in 'safe mode' zet. Er is wel radiocontact met de aarde. Daaruit blijkt dat de ruimtesonde in goede gezondheid verkeert. In februari gebeurde iets soortgelijks; indertijd werd aangenomen dat de herstart toen veroorzaakt werd door een energierijk elektrisch geladen deeltje uit de kosmische straling. Vluchtleiders van NASA's Jet Propulsion Laboratory verwachten dat de ruimtesonde begin volgende week weer volledig in bedrijf zal zijn.
Meer informatie:
Rebooting Resembles February Event
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

3 juni 2009
Het Amerikaanse Marswagentje Spirit, dat vastgelopen is in zachte Marsgrond, heeft met behulp van een microscoopcamera foto's van zijn eigen onderzijde gemaakt. Doel van de fotosessie was om erachter te komen of Spirit op een steen is vastgelopen, zoals werd vermoed. De foto's doen inderdaad vermoeden dat de onderzijde van het Marswagentje in contact is met een puntige steen. De opnamen zijn onscherp omdat de microscoopcamera ontworpen is om alleen op zeer kleine afstanden te fotograferen. Op basis van de foto's zullen vluchtleiders de komende dagen de mogelijkheden onderzoeken om Spirit uit zijn benarde positie te bevrijden.
Meer informatie:
Spirit Takes a Peek at Her Belly
Spirit en Opportunity
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

28 mei 2009
Wetenschappers van Arizona State University hebben hun steentje bijgedragen aan Google Earth 5.0. Deze online applicatie beschikte al over uitgebreide verkenningsmogelijkheden van de aarde, de sterrenhemel en de planeet Mars. Om het virtuele verblijf op deze laatste wat te veraangenamen zijn twee nieuwe opties toegevoegd. De eerste betreft de mogelijkheid om suggesties te doen voor gebieden op Mars die met een camera aan boord van de Mars Odyssey gefotografeerde moeten worden. De tweede nieuwe functies van Google Earth betreft het in beeld brengen van de meest recente infraroodbeelden die met diezelfde camera, THEMIS geheten, zijn gemaakt. De beelden komen direct na ontvangst beschikbaar.
Meer informatie:
Find your own place on the Red Planet

27 mei 2009
Het Marswagentje dat het Amerikaanse ruimteagentschap NASA in 2011 in het kader van het Mars Science Laboratory-project zal lanceren, heeft een naam gekregen: Curiosity ('nieuwsgierigheid'). Deze naam is gekozen door een NASA-panel, dat vooral inspiratie putte uit een nationale wedstrijd voor scholieren, die hun voorstellen met een kort opstel konden motiveren. De winnende naam is gekozen door de 12-jarige Clara Ma uit Kansas. Zij mag naar het Jet Propulsion Laboratory in Pasadena (Californië), om haar handtekening op het Marswagentje te zetten. Curiosity moet, na Pathfinder, Opportunity en Spirit, de vierde mobiele robot worden die over het oppervlak van onze buurplaneet rijdt. Daar zal hij onderzoeken of de omstandigheden op Mars ooit geschikt zijn geweest voor het ontstaan van leven.
Meer informatie:
NASA Selects Student's Entry as New Mars Rover Name

26 mei 2009
De Europese gravitatiemissie GOCE heeft een belangrijke horde genomen. De geavanceerde elektrische ionenaandrijving van de satelliet blijkt prima in staat om de afremming ten gevolge van de (geringe) luchtweerstand op 250 kilometer boven het aardoppervlak te compenseren. Dat is van belang omdat GOCE in een zeer stabiele baan om de aarde moet draaien om de geplande precisiemetingen van het aardse zwaartekrachtsveld te kunnen uitvoeren. Daarom is de op 17 maart jl. gelanceerde satelliet ook zo gestroomlijnd mogelijk gebouwd. Desondanks moet de ionenmotor voortdurend kleine correcties uitvoeren door xenonionen uit te stoten. De volgende horde die genomen moet worden, is het ijken van het meetinstrument van GOCE: de gradiometer. Pas als dat achter de rug is, zal met het meetprogramma worden begonnen. In de loop van 24 maanden zal GOCE het zwaartekrachtsveld van de aarde extreem nauwkeurig in kaart brengen.
Meer informatie:
GOCE achieves drag-free perfection;

25 mei 2009
In 1976 werd de hoop op de aanwezigheid van leven op Mars de bodem in geslagen. De twee Vikinglanders die op het Marsoppervlak waren neergedaald en bodemmonsters onderzochten, vonden geen spoor van organische verbindingen - de koolstofhoudende moleculen die cruciaal zijn voor leven zoals wij dat kennen. Het ontbreken van deze moleculen was eigenlijk heel opmerkelijk. Want Mars wordt, net als de aarde, voortdurend getroffen door (brokstukken van) kometen en planetoïden, en die bevatten wel degelijk organisch materiaal. Je zou dus verwachten dat daar wel iets van terug te vinden zou zijn. Het onderzoek dat vorig jaar door de Marslander Phoenix is gedaan, heeft dit raadsel mogelijk opgelost. In de Marsbodem blijken namelijk zogeheten perchloraten te zitten. Bij lage temperaturen zijn deze chemische verbindingen tamelijk onschuldig. Maar als je ze tot honderden graden verhit, geven ze veel zuurstof af, waardoor het omringende materiaal oxideert. Bij hun onderzoek van de Marsbodem hebben zowel de beide Vikings als Phoenix gebruik gemaakt van een oventje waarin de verzamelde bodemmonsters sterk werden verhit, om de vrijkomende gassen te kunnen analyseren. Het perchloraat van Mars zou deze experimenten wel eens verprutst kunnen hebben. Na soortgelijke behandeling van perchloraathoudende bodemmonsters werd op aarde namelijk óók geen organisch materiaal gevonden. Mogelijk dat pas de komende Europese Marsmissie (ExoMars), die in 2016 wordt gelanceerd, aan alle onzekerheid een einde kan brengen. Deze zal de door hem verzamelde bodemmonsters oplossen in water alvorens ze te verwarmen.
Meer informatie:
Mars robots may have destroyed evidence of life

21 mei 2009
Onderzoek van het Amerikaanse Marswagentje Opportunity aan de 800 meter grote inslagkrater Victoria toont aan dat er op Mars miljarden jaren geleden waterrijke perioden voorkwamen, afgewisseld met langere droge perioden waarin het landschap vooral gemodelleerd werd door wind.
Meer informatie:
NASA Rover Sees Variable Environmental History at Martian Crater
Spirit en Opportunity
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

20 mei 2009
Het leven op aarde is misschien aanzienlijk langer dan 3,9 miljard jaar geleden ontstaan. Dat concluderen wetenschappers van de Universiteit van Colorado in Boulder in een artikel dat deze week verschijnt in Nature. Oleg Abramov en zijn collega's hebben gedetailleerde computersimulaties uitgevoerd van het oerbombardement waaraan de binnendelen van het zonnestelsel 3,9 miljard jaar geleden hebben blootgestaan. Tot nu toe werd algemeen aangenomen dat de aarde als gevolg van het grote aantal zware kosmische inslagen tijdens dat 'Late Heavy Bombardment' volledig gesteriliseerd zou zijn. Uit de simulaties blijkt echter dat hooguit een kwart van de aardkorst zou zijn gesmolten. Zelfs wanneer de intensiteit van het oerbombardement tien keer zo hoog geweest zou zijn, hadden micro-organismen het kunnen overleven. Een nog veel zwaardere inslag, waarbij nog eens 500 miljoen jaar eerder de maan ontstond, is wél heftig genoeg geweest om de aarde te steriliseren. Maar de allereerste levensvormen op aarde dateren dus mogelijk van vóór het oerbombardement.
Meer informatie:
Earth's Bombardment by Asteroids 3.9 Billion Years Ago May Have Enhanced Early Life, Says CU Study
Persbericht NASA
Astrobiology Institute
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

18 mei 2009
Het Amerikaanse Marswagentje Spirit is mogelijk vastgelopen op een aantal stenen. Spirit rijdt al een aantal weken niet meer. Het wagentje is terechtgekomen in zachte Marsgrond, en enkele van zijn zes wielen hebben zich daarin ingegraven. Van het linkermiddenwiel werd vermoed dat de motor het misschien had begeven, maar dat blijkt niet het geval te zijn. Vluchtleiders en technici denken nu dat de wielen zo diep in de Marsgrond zitten dat de bodem van Spirit in contact is gekomen met een kleine berg stenen. De komende dagen wordt de camera op de robotarm van Spirit gebruikt om de onderzijde van de Marswagen in beeld te brengen. Inmiddels voeren technici van het Jet Propulsion Laboratory simulaties uit met een model van Spirit in een nagebouwd Marslandschap, in de hoop dat er een manier wordt gevonden om het succesvolle Marswagentje weer in beweging te krijgen.
Meer informatie:
Mars and Earth Activities Aim to Get Spirit Rolling Again
Spirit en Opportunity
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

11 mei 2009
Het Marswagentje Spirit, dat maar vijf van zijn zes wielen kan gebruiken en ook met andere technische problemen kampt, dreigt vast te lopen in de zachte Marsbodem. Bij de laatste rijpogingen zakten zijn wielen tot ongeveer de helft in de grond. NASA-technici gaan proberen om met behulp van een identiek Marswagentje op aarde uit te puzzelen wat de beste manier is om uit deze netelige situatie te geraken. Ondertussen maakt Spirit er maar het beste van: met zijn instrumenten onderzoekt hij de eigenschappen van de grondsoort die hem zoveel last bezorgt.
Meer informatie:
Soft Ground Puts Spirit in Danger Despite Gain in Daily Energy;

4 mei 2009
Het Amerikaanse ruimteagentschap NASA levert een bescheiden bijdrage aan twee toekomstige Europese ruimtemissies. Voor de missie ExoMars (2016), waarbij een mobiel onderzoekslaboratorium naar de planeet Mars wordt gebracht, bestaat de bijdrage uit de Lander Radio-Science (LaRa). Dit instrument maakt gebruik van NASA's Deep Space Network van radiotelescopen, dat een deel van de gegevens van de ExoMars-missie ontvangt. De analyse van deze gegevensoverdracht levert nauwkeurige informatie op over kleine variaties in de draaiing van Mars en de stand van zijn rotatie-as. En deze informatie kan worden gebruikt om meer te weten te komen over het diepe inwendige van de planeet. Het andere instrument, Strofio, is een zogeheten massaspectrometer. Daarmee zal tijdens de ESA-missie BepiColombo (2013) de samenstelling van de uiterst ijle atmosfeer van de planeet Mercurius worden bepaald.
Meer informatie:
NASA Selects Future Projects To Study Mars And Mercury

30 april 2009
Een tot voor kort onbekend inslagbekken op de kleine planeet Mercurius is genoemd naar de Nederlandse schilder Rembrandt van Rijn. Het inslagbekken, met een geschatte leeftijd van vier miljard jaar, heeft een middellijn van 670 kilometer. Het werd ontdekt op foto's die in 2008 gemaakt zijn door de Amerikaanse planeetverkenner Messenger, die op 14 januari en op 6 oktober 2008 op korte afstand langs de binnenste planeet Mercurius vloog. Messenger legde tijdens de passage van 6 oktober dertig procent van het Mercuriusoppervlak vast dat nog nooit eerder door ruimtesondes in beeld was gebracht. Op Mercurius zijn vrijwel alle kraters en andere oppervlaktestructuren genoemd naar schrijvers, componisten en beeldend kunstenaars. De resultaten van de laatste Mercuriuspassage verschijnen op 1 mei in het Amerikaanse weekblad Science , in een serie van vier artikelen die aandacht schenken aan de geologie van het planeetoppervlak, de extreem ijle dampkring (de zogeheten exosfeer, waarin magnesium is ontdekt, een bestanddeel van het Mercuriusoppervlak), en de wisselwerking tussen het magneetveld van Mercurius en de zonnewind - de stroom van elektrisch geladen deeltjes die door de zon wordt uitgezonden. Volgens het Messenger-team vertonen zowel de geologie, de exosfeer en de interactie tussen magnetosfeer en zonnewind van Mercurius een veel grotere mate van activiteit dan tot nu toe altijd is aangenomen. Messenger zal op 29 september 2009 voor een derde maal op kleine afstand langs de planeet vliegen. Uiteindelijk wordt de ruimtesonde in maart 2011 in een omloopbaan rond Mercurius gebracht.
Meer informatie:
MESSENGER Spacecraft Reveals a Very Dynamic Planet Mercury
Messenger
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

29 april 2009
Onderzoek aan de invloed van twee krachtige zonnevlammen op de magnetosfeer van de aarde heeft nieuwe gegevens opgeleverd over de manier waarop satellietverkeer ontregeld kan raken door activiteit op de zon. De vier Europese Cluster-satellieten en de twee Chinees-Europese Double Star satellieten hebben metingen verricht aan de stroom van elektrisch geladen deeltjes van de zon (de zogeheten zonnewind) en aan de invloed ervan op de aardse magnetosfeer tijdens twee krachtige zonnevlammen, op 21 januari 2005 en op 13 december 2006. De resultaten zijn gepubliceerd in Advances in Space Research. De magnetosfeer is het gebied rondom de aarde waarin het gedrag van elektrisch geladen deeltjes geregeerd wordt door het aardmagnetisch veld. De 'voorkant' van de magnetosfeer (de kant die naar de zon gericht is) bevindt zich normaalgesproken op een afstand van ca. 60.000 kilometer, maar tijdens de zonnevlammen werd de magnetosfeer samengedrukt tot een afstand van niet meer dan 25.000 kilometer van de aarde. Daarbij nam de deeltjesdichtheid in de magnetosfeer met een factor 5 toe. Tijdens de zonnevlam van 13 december 2006, die gepaard ging met een zogeheten coronale massa-ejectie, viel als gevolg hiervan de communicatie met de GPS-satellieten uit.
Meer informatie:
Watching solar activity muddle Earth’s magnetic field
Cluster
Double Star
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

24 april 2009
Afgelopen donderdag heeft het Amerikaanse Marswagentje Spirit, dat begin 2004 een zachte landing op Mars maakte, weer een klein stukje gereden: 1,7 meter om precies te zijn. Het is voor het eerst sinds 8 april dat het robotwagentje weer in beweging is gekomen. De afgelopen weken zijn er tot drie keer toe problemen geweest met het flashgeheugen van Spirit. Ook heeft de boordcomputer zichzelf een aantal keren opnieuw opgestart. Vluchtleiders en technici voeren uitgebreide tests en analyses uit om de oorzaken van de problemen te achterhalen, en om herhaling in de toekomst te voorkomen. Na het versturen van nieuwe commando's (voor een iets andere 'dagindeling') leek het echter veilig om Spirit weer een stukje te laten rijden, op weg naar 'Von Braun Mound' - een volgende onderzoeksdoel op ca. 150 meter afstand. De geheugenproblemen en de automatische herstarts zullen ongetwijfeld nog vaker voorkomen, maar juist door andere onderdelen van de elektronica van het robotwagentje weer in bedrijf te nemen, kan de oorzaak wellicht gemakkelijker worden getraceerd. Aan de andere kant van de planeet legt het tweelingkarretje Opportunity dagelijks ongeveer honderd meter af.
Meer informatie:
Spirit Resumes Driving While Analysis of Problem Behaviors Continues
Spirit en Opportunity
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl;

23 april 2009
Poollicht wordt veroorzaakt door trechtervormige 'ruimte-tornado's'. Dat blijkt uit metingen van de Amerikaanse THEMIS-kunstmanen. Die vijf identieke satellieten werden in februari 2007 gelanceerd om de ruimtelijke structuur van de aardse magnetosfeer te onderzoeken. THEMIS heeft nu ontdekt dat elektrisch geladen deeltjes (voornamelijk afkomstig van de zon) met snelheden van een paar miljoen kilometer per uur in de ijle bovenste lagen van de aardse dampkring terecht komen, doordat ze versneld worden in trechtervormige structuren van verdraaide magnetische veldlijnen. Daarbij kunnen stroomsterktes ontstaan van meer dan honderdduizend ampère. Op een kleine honderd kilometer hoogte, in de zogheten ionosfeer, brengen de elektrisch geladen deeltjes de damprkingmmoleculen aan het gloeien - een verschijnsel dat vanaf het aardoppervlak zichtbaar is als poollicht.
Meer informatie:
THEMIS mission tracks electrical tornadoes in space
THEMIS
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl;

20 april 2009
Het gaat niet goed met Spirit. Het Marswagentje, dat al ruim vijf jaar lang onderzoek doet op de Rode Planeet, kampt met geheugenproblemen, en de boordcomputer schakelt zichzelf af en toe uit. Dat gebeurde voor het eerst op 25 januari. Midden vorige week functioneerde Spirit drie dagen lang probleemloos, maar op 17 april was er opnieuw een probleem met het wegschrijven van meetgegevens naar het flash-geheugen, en op 18 april vond de vierde computer-reboot plaats. Vluchtleiders en technici van NASA's Jet Propulsion Laboratory in Pasadena blijven tests en simulaties uitvoeren om de oorzaak van de problemen te achterhalen. Tot nu toe echter zonder succes.
Meer informatie:
Team Continues Analyzing Spirit Computer Reboots and Amnesia Events
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl>

17 april 2009
Tijdens de Apollo-landingen op de maan kampten de astronauten met een klein, maar hardnekkig probleem: plakkerig maanstof. Veertig jaar na dato is duidelijk geworden dat het kleefgedrag van de minuscule deeltjes, dat op statische elektriciteit berust, afhankelijk is van de stand van de zon. Dat blijkt uit de verlate analyse van de gegevens van stofdetectors die tijdens de missies van Apollo 11 en 12 op het maanoppervlak zijn neergezet. De maanstofdeeltjes krijgen hun statische lading door de inwerking van ultraviolet- en röntgenstraling van de zon. Bij lage zonnestand blijkt het stof zich gemakkelijk aan verticale oppervlakken te hechten - de zonnestraling valt er dan immers bijna loodrecht op. Maar zodra de zonshoogte minder dan 45 graden bedraagt, wint de zwakke zwaartekracht van de maan het van de statische elektriciteit en dwarrelt het stof vanzelf omlaag. Kennis van het gedrag van maanstof is van belang voor toekomstige maanmissies. Het stof vormt niet alleen een risico voor kwetsbare apparatuur, maar ook voor de gezondheid van astronauten.
Meer informatie:
Moon Dust Hazard Influenced By Sun’s Elevation

15 april 2009
Het Amerikaanse ruimteagentschap NASA houdt het weer op Mars scherp in de gaten. Op 21 april bereikt Mars zijn kleinste afstand tot de zon en een maand later begint de zomer op het zuidelijk halfrond van de planeet. Deze combinatie van factoren zorgt ervoor dat er de komende weken mogelijk meer stofstormen zullen optreden, waar de Marswagentjes Spirit en Opportunity last van kunnen krijgen. De beide wagentjes zijn voor hun stroomvoorziening volkomen afhankelijk van de zon, en tijdens een stofstorm schijnt deze nu eenmaal veel minder uitbundig. In juli 2007 temperde stof in de Marsatmosfeer het zonlicht zelfs met 99 procent. Bovendien kan stof dat zich afzet op de zonnepanelen de stroomopbrengst langdurig verminderen. NASA houdt er dan ook rekening mee dat Spirit en Opportunity de komende tijd zuinig met energie moeten omgaan.
Meer informatie:
Mars Spacecraft Teams On Alert For Dust-Storm Season;

13 april 2009
Het afgelopen weekend heeft het Marswagentje Spirit zijn boordcomputer om nog onbekende redenen zeker twee keer herstart. Spirit bevindt zich nu in een stabiele toestand, de 'automodus': hij wacht op nadere instructies en dopt tot die tijd zijn eigen boontjes. Dat geeft de technici van NASA's Jet Propulsion Laboratory de tijd om rustig naar de oorzaak van de storingen te zoeken. Omdat een van de herstarts optrad op het moment dat Spirit gebruik maakte van zijn 'high gain' antenne (bedoeld voor snelle communicatie met de aarde), wordt overwogen om deze tijdelijk maar niet meer te gebruiken. Het Marswagentje heeft nog twee andere middelen om met de buitenwereld te communiceren. Het is echter ook denkbaar dat Spirit, die al meer dan vijf jaar over het oppervlak van Mars rijdt, domweg last heeft van slijtage.
Meer informatie:
Spirit Healthy But Computer Reboots Raise Concerns;

9 april 2009
Draaide er in de buurt van de aarde ooit een andere planeet rond de zon? Veel sterrenkundigen denken van wel. De hypothetische planeet - ongeveer zo groot als Mars - heeft zelfs een naam gekregen: Theia, naar de Griekse titaan die maangodin Selene ter wereld bracht. Een toepasselijke naam, want volgens een populaire theorie is de maan ontstaan toen Theia ca. 4,5 miljard jaar geleden in botsing kwam met de aarde. De brokstukken van die catastrofe klonterden later samen tot onze maan. Alleen op die manier kunnen sterrenkundigen de grote relatieve afmetingen en de bijzondere chemische samenstelling van de maan verklaren. Maar waar zou zo'n grote planeet vandaan kunnen komen? De Amerikaanse theoretici Edward Belbruno en Richard Gott denken dat Theia in de prille jeugd van het zonnestelsel is ontstaan uit kleine brokstukken (planetoïden of planetesimalen) die bijeengeveegd werden in een van de zogeheten libratiepunten van de aardbaan - twee relatief stabiele gebieden in de baan van de aarde om de zon. Ook in de libratiepunten van Jupiter zijn wolken van planetoïden ontdekt (de zogeheten Trojanen). Een latere zwaartekrachtsstoring, misschien door een andere (proto-)planeet, zou Theia dan uit dat libratiepunt hebben gestoten, waarna het hemellichaam met de aarde in botsing kwam. In de libratiepunten kunnen zich echter nog steeds brokstukken bevinden die dateren uit de ontstaansperiode van Theia. Speurtochten in de libratiepunten van de aarde hebben tot op heden geen objecten aan het licht gebracht groter dan een paar kilometer; kleinere objecten zijn vanaf de aarde niet te zien. De komende maanden bewegen de twee Amerikaanse STEREO-ruimtesondes echter door de libratiegebieden van de aardbaan. STEREO is een NASA-project voor onderzoek aan de zon en de zonnewind (de stroom van elektrisch geladen deeltjes die door de zon de ruimte in wordt geblazen). De camera's aan boord van de twee identieke STEREO-ruimtesondes zullen dan ook ingezet worden om jacht te maken op 'trojanen' in de aardbaan. De vondst van zulke 'Theiasteroïden' zou een sterke ondersteuning vormen voor de theorie dat Theia inderdaad in een van de libratiepunten is ontstaan.
Meer informatie:
STEREO Hunts for Remains of an Ancient Planet near Earth
STEREO
Achtergrondartikel over de theorie
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

9 april 2009
De rand van de ruimte ligt op een hoogte van 118 kilometer boven het aardoppervlak. Dat concluderen Canadese onderzoekers op basis van metingen aan het overgangsgebied tussen de ijle bovenste lagen van de aardse damprking en de zogeheten ionosfeer, waar elektrisch geladen deeltjes met hoge snelheden (tot meer dan duizend kilometer per uur) bewegen. Het grensgebied is voor het eerst gedetailleerd bestudeerd door de Supra-Thermal Ion Imager, een Canadees experiment aan boord van de Joule II-sondeerraket die op 19 januari 2007 vanaf een basis in Alaska gelanceerd werd. De meetresultaten zijn gepubliceerd in Journal of Geophysical Research. Overigens hanteren ruimtevaartorganisaties officieus een hoogte van 100 kilometer als de 'rand van de ruimte'.
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

1 april 2009
De lancering van de Amerikaanse maansonde Lunar Reconnaissance Orbiter zal niet plaatsvinden op 21 mei, zoals tot nog toe de bedoeling was. Het startschot wordt nu op zijn vroegst op 2 juni gegeven. De oorzaak van het uitstel ligt niet bij de maansonde zelf, maar bij een militaire communicatiesatelliet die bijna een maand vertraging heeft opgelopen. De Lunar Reconnaissance Orbiter zal het maanoppervlak gedetailleerd in kaart brengen en op zoek gaan naar grondstoffen die bruikbaar zijn voor toekomstige bemande maanmissies. Tegelijk met de orbiter wordt de kleine hulpsonde LCROSS gelanceerd, die twee projectielen zal afvuren op een krater bij een van de polen van de maan. Onderzoek van het opstuivende puin moet uitwijzen of er bevroren water in de donkere, stijf bevroren bodem van zulke kraters aanwezig is.
Meer informatie:
NASA's robotic return to the moon delayed to June
Lunar Reconnaissance Orbiter (NASA)

24 maart 2009
Gedetailleerde opnamen van de maan en de planeet Mars, gemaakt door onbemande Amerikaanse ruimtesondes, zijn binnenkort voor iedereen beschikbaar dankzij een unieke samenwerkingsovereenkomst tussen de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA en softwaregigant Microsoft. Microsoft's World Wide Telescope - een gratis interactieve applicatie om de sterrenhemel op verschillende golflengten te bekijken - toont straks ook closeups van hemellichamen in ons eigen zonnestelsel, waaronder foto's van de Mars Reconnaissance Orbiter en van de toekomstige Lunar Reconnaissance Orbiter. In totaal zal NASA meer dan 100 terabyte aan data beschikbaar stellen. Gebruikers van World Wide Telescope, dat gratis kan worden gedownload, zullen dan gemakkelijk in kunnen zoomen op het oppervlak van de maan of van Mars, ongeveer zoals dat nu gebeurt met Google Earth. In World Wide Telescope zijn overigens ook gedetailleerde hemelopnamen verwerkt die gemaakt zijn met de Hubble Space Telescope.
Meer informatie:
NASA and Microsoft to Make Universe of Data Available to the Public
World Wide Telescope
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

18 maart 2009
Het Marswagentje Opportunity heeft aan de horizon een eerste glimp opgevangen van zijn reisdoel: de 22 kilometer grote inslagkrater Endeavour. Opportunity is al een half jaar bezig om in de richting van de krater te rollen, maar is 'in vogelvlucht' nog steeds 12 kilometer van zijn bestemming verwijderd. Omdat onderweg ook nog wat obstakels vermeden moeten worden, zal de rijafstand waarschijnlijk iets van 16 kilometer bedragen. Of het wagentje zijn doel ooit zal bereiken, is overigens nog maar de vraag. Want de afgelopen zes maanden is niet veel meer dan drie kilometer afgelegd en Opportunity begint steeds meer tekenen van slijtage te vertonen.
Meer informatie:
One Mars Rover Sees a Distant Goal; The Other Takes a New Route

17 maart 2009
Vanmiddag is met succes ESA's zwaartekrachtsatelliet GOCE (Gravity field and steady-state Ocean Circulation Explorer) gelanceerd. GOCE, een satelliet met een grote inbreng van de TU Delft, gaat de aardse zwaartekracht extreem nauwkeurig onderzoeken. De verdeling van massa in de aarde veroorzaakt variaties in de zwaartekracht. Die variaties gaat GOCE in kaart brengen met metingen die meer dan honderd keer nauwkeuriger zijn dan voorgaande satellieten. Met de gegevens van GOCE kunnen wetenschappers een zeer nauwkeurig model maken van de 'ideale zeespiegel', het vlak waarop het water tot rust zou komen als er geen wind en getijden waren. Dit theoretische watervlak, dat net als het land bergen en dalen vertoont, is van groot belang voor onderzoek aan oceaanstromen, variaties in de zeespiegel en de verandering van het klimaat. De TU Delft is al sinds begin jaren tachtig bij de GOCE-missie betrokken, omdat ze veel expertise heeft in het heel nauwkeurig berekenen van satellietbanen en in het bepalen van het aardse zwaartekrachtsveld. Als de satelliet straks operationeel is, doet de TU een deel van de controles die moeten uitwijzen of alle meetinstrumenten goed werken. Ook levert de universiteit gegevens over de satellietbaan die nodig zijn om de stroom van wetenschappelijke data te verwerken tot leesbare gegevens.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
GOCE
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

11 maart 2009
NASA's planeetverkenner Mars Odyssey is met succes ge-reboot. De boordcomputers van de ruimtesonde zijn volledig uit- en vervolgens weer aangezet. Mars Odyssey draait sinds 2001 in een baan om Mars en doet onder andere onderzoek aan de mineralogische samenstelling van het oppervlak. De reboot was nodig om kleine geheugenfouten in de boordcomputers te herstellen. Tevens is door de reboot een probleem verholpen met een onderdeel van de backup-elektronica van Mars Odyssey. Vluchtleiders verwachten dat de wetenschappelijke waarnemingen van de Marsverkenner volgende week weer van start gaan.
Meer informatie:
Spacecraft Reboots Successfully
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl;

9 maart 2009
Het oppervlak van het kleine Marsmaantje Deimos (ca. 15 x 12 x 10 kilometer) vertoont subtiele kleurvariaties, zoals blijkt uit deze opname van de Amerikaanse ruimtesonde Mars Reconnaissance Orbiter. Deimos werd op 21 februari 2009 gefotografeerd door de HiRISE-camera van de Marsverkenner. De kleuren op de opname zijn kunstmatig versterkt, waardoor te zien is dat het oppervlak op sommige plaatsen iets roder is dan op andere plaatsen. Die rodere kleur wordt waarschijnlijk veroorzaakt door 'space weathering' - de verwerende invloed van kosmische straling op ruimtestof. De kleinste details die op deze foto zichtbaar zijn hebben afmetingen van ongeveer 60 meter.
Fotorelease van de Universiteit van Arizona
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

5 maart 2009
Los zand dat zich aan de noordkant van een kleine 'hoogvlakte' heeft opgehoopt, weerhoudt het Marswagentje Spirit ervan om de kortste route te nemen naar zijn volgende bestemming. Het Marswagentje bevindt zich al sinds 2008 aan de noordzijde van Home Plate ('thuishonk'), een anderhalf meter hoog plateau van vulkanische as ter grootte van een basketbalveld. Het is de bedoeling dat hij zijn weg in zuidelijke richting vervolgt en de kortste weg leidt over Home Plate. Maar pogingen om het plateau op te rijden zijn mislukt, deels doordat Spirit sinds 2006 maar vijf van zijn zes wielen kan gebruiken. Het wagentje zal nu een stukje onderlangs het plateau rijden, in een poging om een minder steile klim naar boven te vinden. Ondertussen begint elders op Mars ook het wagentje Opportunity slijtage aan een van zijn wielen te vertonen. Opportunity is twaalf kilometer verwijdert van zijn bestemming: de Marskrater Endeavour.
Meer informatie:
NASA’s Mars Rover Spirit Faces Circuitous Route

5 maart 2009
Er is geen 'Piek van eeuwig licht' op de maan. Dat blijkt uit precisiemetingen van de Japanse maanverkenner Kaguya. Het bestaan van zo'n bergpiek, die continu door de zon zou worden beschenen, is altijd gezien als een belangrijk gegeven voor een toekomstige bemande maanbasis. Zonnecollectoren op de piek zouden continu energie kunnen leveren. De draaiingsas van de maan staat vrijwel exact loodrecht op de verbindingslijn tussen maan en zon. Daardoor zijn er in de buurt van de polen van de maan enkele diepe kraters waar nooit zonlicht in valt. Op basis van oude foto's en metingen concludeerden maanonderzoekers dat zich in de buurt van de polen ook bergpieken bevinden die altijd door de zon worden beschenen, onder andere op de randen van de kraters Shackleton en Malapert, dicht bij de zuidpool van de maan. De nauwkeurige hoogtemetingen van Kaguya rekenen echter af met dat idee. In de directe omgeving van de noordpool is een punt dat 89 procent van de tijd door de zon wordt beschenen (324 dagen per jaar); in de buurt van de zuidpool zijn enkele punten die 86 procent van de tijd zonlicht vangen (314 dagen per jaar). Overigens blijven die locaties zeer interessant voor de bouw van toekomstige maanbases.
Persbericht NASA's Lunar Science Institute
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

5 maart 2009
NASA heeft besloten om volgende week de boordcomputer te herstarten van de succesvolle ruimtesonde Mars Odyssey, die sinds 2001 om de planeet Mars draait. Dat is is niet geheel zonder risico, maar de vrees bestaat dat de computer anders vanzelf wel een keer uitvalt. De ruimtesonde, waarvan de boordcomputer als sinds 2003 niet meer is gereset, staat voortdurend bloot aan kosmische straling en dat veroorzaakt onvoorspelbare fouten in het computergeheugen. Een herstart heeft als gunstig neveneffect dat nu ook het backupsysteem van de Mars Odyssey kan worden getest. De ruimtesonde heeft zijn reserve-onderdelen, waaronder duplicaten van boordcomputer, navigatiesysteem en radiozender, nog nooit nodig gehad. Maar in maart 2007 is wel een storing ontstaan in de stroomvoorziening van dat backupsysteem. Volgens technici zou de herstart van de boordcomputer ook die storing kunnen verhelpen.
Meer informatie:
Flight Team To Check Status Of Backup System

3 maart 2009
Geologen van Rice University achten het mogelijk dat er onder de grote Marsvulkaan Olympus Mons vloeibaar water zit (Geology, februari). Ze baseren zich op een computermodel van de ontstaanswijze van de 25 kilometer hoge vulkaan. Uit de modelberekeningen blijkt dat de asymmetrische vorm van Olympus Mons alleen goed kan worden verklaard als er op het moment van het ontstaan van de vulkaan ter plaatse dikke lagen kleisediment aanwezig waren. Als je nu in de noordwestflank van de vulkaan zou gaan graven, zou je uiteindelijk weer op die oude kleilagen moeten stuiten. En in de poriën tussen de kleideeltjes zou nog vloeibaar water kunnen zitten: diep in de Marsbodem is het warm genoeg daarvoor. Theoretisch zouden omstandigheden zelfs geschikt zijn voor het in stand houden van primitieve organismen.
Meer informatie:
Mountain on Mars may answer big question;

3 maart 2009
De Mars Reconnaissance Orbiter is weer helemaal hersteld van de onverwachte computerstoring die hem vorige week trof. Het wetenschappelijke onderzoeksprogramma is hervat. Uit analyse blijkt dat de computer de sonde in 'veilige modus' schakelde nadat een afwijkende elektrische spanning was geconstateerd. Mogelijk is die afwijking veroorzaakt door een treffer van een kosmisch stralingsdeeltje.
Meer informatie:
Orbiter Resumes Normal Science Operations

2 maart 2009
Planetair geologen van Brown University hebben een geulenstelsel op Mars ontdekt dat jonger moet zijn dan 1 miljoen jaar. Het stelsel zou zijn ontstaan door het omlaag stromen van smeltwater van nabijgelegen sneeuw- en ijsafzettingen (Geology, maart 2009). Op Mars zijn wel meer van die geulenstelsels te zien, maar in de meeste gevallen is weinig bekend over het moment waarop deze gevormd zijn. Maar nu is met de Mars Reconnaissance Orbiter een geulenstelsel ontdekt aan de binnenwand van een jonge inslagkrater waarvan de ouderdom redelijk goed geschat kan worden. De ontdekking bevestigt dat er in het geologisch recente verleden van Mars een ijstijd is geweest, waarbij het poolijs zich in de richting van de evenaar uitbreidde. Het geulenstelsel zou aan het eind van die koude periode - ongeveer een half miljoen jaar geleden - zijn ontstaan.
Meer informatie:
Gullies on Mars show tantalizing signs of recent water activity

1 maart 2009
De Chang'e 1, de eerste maansonde van China, is zondagochtend neergestort op de maan. Daarmee kwam een (gepland) einde aan een missie die 16 maanden heeft geduurd. De Chang'e 1, die de hele maan in kaart heeft gebracht en allerlei baanmanoeuvres heeft uitgevoerd, was de eerste stap in een uitgebreid Chinees maanonderzoeksprogramma. Het is de bedoeling dat uiterlijk in 2011 de Chang'e 2 wordt gelanceerd, het reserve-exemplaar van de Chang'e 1 dat uiteindelijk een zachte landing op de maan moet maken. Omstreeks 2012 zou dan een kleine mobiele robot naar de maan moeten worden gestuurd. En vijf jaar later is een maanwagentje aan de beurt dat niet alleen onderzoek zal doen op de maan, maar ook bodemmonsters zal verzamelen en naar de aarde moet terugbrengen.
Meer informatie:
China's lunar probe Chang'e-1 impacts moon
Overzicht van toekomstige maanmissies

25 februari 2009
NASA's Mars Reconnaissance Orbiter (MRO), een grote ruitmesonde die sinds 2006 in een baan rond de rode planeet draait, is sinds maandag 23 februari buiten bedrijf. Om 13.25 uur Nederlandse tijd schakelde de boordcomputer zichzelf uit, om vervolgens in 'safe mode' te herstarten. Als gevolg daarvan worden momenteel geen wetenschappelijke metingen uitgevoerd of nieuwe foto's gemaakt. NASA maakte het probleem woensdag bekend. Sinds de lancering in 2005 heeft MRO zichzelf al vijf maal eerder in 'safe mode' gezet, maar volgens technici is de aard van het probleem nu anders dan in voorgaande gevallen. Er wordt ernstig rekening mee gehouden dat de reboot veroorzaakt is door kosmische straling - hoogenergetische deeltjes uit het heelal die verstoringen en beschadigingen kunnen veroorzaken in elektronica.
Meer informatie:
Orbiter Puts Itself into Precautionary Mode
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

24 februari 2009
De Europese planeetverkenner Venus Express heeft op het nachtelijk halfrond van de planeet Venus een zwakke infrarode gloed waargenomen die afkomstig is van stikstofoxidemoleculen (NO) op 110-120 kilometer hoogte. Het is voor het eerst dat dit zwakke schijnsel in een planeetdampkring is gezien. Eerder heeft Venus Express wel de infrarode gloed van hydroxyl- en zuurstofmoleculen waargenomen (OH en O2); die ontstaat ongeveer twintig kilometer lager in de Venusdampkring. De zwakke gloed wordt geproduceerd wanneer moleculen ontbonden worden in afzonderlijke atomen door de inwerking van ultraviolet zonlicht, en die atomen zich later weer aaneenvoegen tot verschillende moleculen en radicalen. De waarnemingen zijn verricht met de VIRTIS-infraroodspectrometer van Venus Express. Ze bieden informatie over temperatuur, windsnelheid, samenstelling en scheikundige activiteit van de hoge lagen in de atmosfeer.
Meer informatie:
Watching Venus glow in the dark
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

18 februari 2009
Op 10 februari heeft de Japanse maansonde Kaguya een spectaculair filmpje gemaakt van een zonsverduistering. Wij kennen dat als een hemelverschijnsel waarbij de maan voor de zon schuift, maar in dit geval was het de aarde die de verduistering veroorzaakte. Op de beelden is alleen het einde van de eclips te zien: vanuit Kaguya gezien speelde het verschijnsel zich af rond zonsopkomst. Op de beelden vertoont de aarde zich als een donkere schijf, omgeven door een dunne ring van licht. Die ring is niets anders dan de aardatmosfeer, die het licht van de achter onze planeet verscholen zon verstrooit.
Meer informatie:
'KAGUYA' successfully captured Earth's diamond ring
Filmpje op YouTube

18 februari 2009
De inmiddels onklaar geraakte Amerikaanse Marslander Phoenix heeft misschien als eerste foto's gemaakt van vloeibaar water op Mars. Het zou gaan om druppels die tijdens de landing op 25 maart 2008 op een van de landingspoten zijn gespat. Op de foto's is een plek te zien die in de loop van de weken steeds groter werd. Over de aard van die uitlopende plek wordt al meer dan een jaar gesteggeld. Maar volgens sommige onderzoekers zou het gaan om water dat vermengd is met een zout (perchloraat) dat het water ook bij de zeer lage temperaturen op Mars vloeibaar kan laten zijn. Er zou zelfs voldoende van dit 'antivries' in de bodem kunnen zitten om ervoor te zorgen dat op tal van plaatsen vlak onder het Marsoppervlak vloeibaar water aanwezig is. Dat water moet dan wel erg zout zijn. Het is overigens ook denkbaar dat de plek op het landingsgestel gewoon uit ijs heeft bestaan dat uiteindelijk is verdampt.
Meer informatie:
First liquid water may have been spotted on Mars

17 februari 2009
De nieuwe Amerikaanse maansonde LCROSS (Lunar Crater Observation and Sensing Satellite) is op weg naar het Kennedy Space Center in Florida. Daar wordt de sonde voorbereid op zijn lancering in april of mei van dit jaar. Hoofddoel van de maanmissie is het zoeken naar bevroren water in de eeuwig donkere kraters aan de polen van de maan. LCROSS zal samen met een andere maansonde, de Lunar Reconnaissance Orbiter, worden gelanceerd. Het is de bedoeling dat LCROSS met de bovenste trap van de lanceerraket in een baan om de maan komt. Vervolgens zal de rakettrap worden losgekoppeld en in een maankrater neerstorten. Vier minuten later moet LCROSS dan door de wolk opstuivend puin vliegen om metingen te doen aan de samenstelling ervan. Kort daarna zal ook de kleine maansonde neerstorten en een tweede puinwolk veroorzaken. De Lunar Reconnaissance Orbiter zal de maan vanaf veilige hoogte gedurende minimaal een jaar gaan onderzoeken.
Meer informatie:
NASA Mission To Seek Water Ice On Moon Heads To Florida For Launch

13 februari 2009
De achterzijde van de maan is langer vulkanisch actief geweest dan tot nu toe was aangenomen. Dat blijkt uit metingen van de Japanse maanverkenner Kaguya die vandaag gepubliceerd zijn in het Amerikaanse weekblad Science. Kaguya draait al ruim een jaar in een baan om de maan, waarbij metingen worden verricht aan de topografie en het zwaartekrachtsveld van de maan. Met radarinstrumenten is tevens een gedetailleerde hoogtekaart gemaakt, en is onderzoek gedaan naar de opbouw van de maankorst. Uit kratertellingen blijkt dat er 2,5 miljard jaar geleden nog vulkanische activiteit voorkwam op de achterkant van de maan. Rond die tijd moet onder andere de opvallend donkere Mare Moscoviense (de Moskou-zee) zijn ontstaan. Tot nu toe werd aangenomen dat de maan al minstens drie miljard jaar geen vulkanische activiteit meer vertoont. Metingen aan het zwaartekrachtsveld van de maan, verricht met behulp van de kleine hulpsatelliet Okina, wijzen uit dat de lithosfeer (de buitenste gesteentenlaag) van de maan aan de achterzijde veel stijver en dikker is dan aan de voorzijde. Radarmetingen van Kaguya doen vermoeden dat de basaltlagen in de maanzeeën op de voorzijde hooguit enkele honderden meters dik zijn. En hoogtemetingen hebben het hoogste en het laagste punt op de maan aan het licht gebracht. Het hoogste punt bevindt zich aan de zuidrand van het oude Dirichlet-Jackson-inslagbekken op de achterzijde van de maan; het laagstgelegen punt is de bodem van de 143 kilometer grote krater Antoniadi, die zich in het South Pole Aitken-bekken bevindt, eveneens op de achterzijde. Het hoogteverschil tussen het hoogste en laagste punt op de maan blijkt 19,81 kilometer te bedragen.
Meer informatie:
KAGUYA (SELENE) special edition research reports published in Science Magazine
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

11 februari 2009
De Amerikaanse Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) is onderweg naar het Kennedy Space Center in Florida. De maanverkenner is gebouwd en getest bij NASA's Goddard Space Flight Center in Maryland, even buiten Washington. De lancering staat gepland voor 24 april. LRO gaat vanuit een lage, polaire baan rond de maan onderzoek doen aan topografie en samenstelling van het maanoppervlak. Op basis van de nieuwe waarnemingen worden potentiële landingsplaatsen geselecteerd voor toekomstige bemande maanvluchten, mogelijk in de poolgebieden van de maan. De Amerikaanse maansatelliet heeft zeven wetenschappelijke instrumenten aan boord. Hij wordt gelanceerd samen met de LCROSS-kunstmaan, ontwikkeld door NASA's Ames Research Center. LCROSS (Lunar Crater Observation and Sensing Satellite) gaat een geplande inslag uitvoeren in een permanent beschaduwde krater in een van de poolgebieden van de maan, om te speuren naar ijs dat daar mogelijk aanwezig is. De Lunar Reconnaissance Orbiter wordt de vierde actieve maanverkenner: Japan, China en India hebben de afgelopen jaren ook ruimtesondes in een baan om de maan gebracht.
Meer informatie:
NASA Lunar Spacecraft Ships South In Preparation For Launch
Lunar Reconnaissance Orbiter
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl;

10 februari 2009
De succesvolle Europese planeetverkenner Mars Express mag nog ruim een half jaar in bedrijf blijven. De ruimtesonde werd in juni 2003 gelanceerd en kwam in december 2003 aan in een baan rond Mars. Met gevoelige camera's, spectroscopen en een radarinstrument wordt onderzoek gedaan aan topografie en samenstelling van het oppervlak, en naar de aanwezigheid van ondergronds ijs. De Mars Express-missie is tweemaal eerder verlengd, de laatste keer tot mei 2009. Enkele dagen geleden besloot de Europese ruimtevaartorganisatie ESA tot een derde verlenging, tot december 2009. Ook Venus Express, gelanceerd in november 2005, kan tot eind dit jaar in bedrijf blijven. De ruimtesonde doet sinds april 2006 onderzoek aan de dampkring en het klimaat van Venus; de missie werd één maal eerder verlengd, tot mei 2009. Tot slot heeft ESA besloten ook de Cluster-missie tot december 2009 te verlengen. Cluster bestaat uit vier identieke satellieten die de wisselwerking tussen de zonnewind en het magnetisch veld van de aarde bestuderen. Cluster werd gelanceerd in de zomer van het jaar 2000; het project is twee maal eerder verlengd, de laatste keer tot juni 2009. De operationele levensduur van succesvolle ruimtesondes wordt vaak verlengd, waarbij steeds opnieuw een afweging gemaakt moet worden tussen de te verwachten wetenschappelijke opbrengst en de kosten - met name personeelskosten van wetenschappelijke teams en vluchtleiders.
Meer informatie:
ESA extends missions studying Mars, Venus and Earth’s magnetosphere
Mars Express
Venus Express
Cluster
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

5 februari 2009
Wetenschappers van het Planetary Science Institute in Arizona hebben opnieuw aanwijzingen gevonden dat vloeibaar water een grote rol heeft gespeeld bij de vorming van het landschap op Mars. De planeet zou afwisselend verscheidene 'natte' en koude klimaatperioden hebben doorlopen. En met name in kraters lijken de tijdelijke waterstromen hun sporen te hebben achtergelaten. Een en ander blijkt uit onderzoek van een honderdtal kraters, groter dan 20 kilometer, die door verschillende Marssondes zijn gefotografeerd. Daarbij is specifiek gelet op structuren die door stromend water of ijsgletsjers veroorzaakt kunnen zijn. Gebleken is dat de waargenomen geulen en andere erosiekenmerken vooral te zien zijn aan dié kanten van kraters, die in het warme seizoen de meeste zonnewarmte ontvangen.
Meer informatie:
Geologic Features In Martian Craters Suggest Deposition And Flow Of Water And/Or Ice

4 februari 2009
De lancering van de GOCE-satelliet staat gepland voor 16 maart 2009. Afgelopen oktober werd een lanceerpoging afgebroken na een afwijking in de lanceerraket van Eurockot Launch Services. Een team van specialisten van ESTEC gaat de nieuwe lanceerpoging intensief begeleiden. GOCE (Gravity field and steady-state Ocean Circulation Explorer) is de eerste in een reeks aardobservatiesatellieten met de naam Earth Explorers. De satelliet is ontworpen om in een baan van slechts 250 kilometer boven het aardoppervlak te draaien - de ongewone aerodynamische vorm snijdt dwars door de restjes atmosfeer heen. GOCE is de eerste missie die in de ruimte gebruik maakt van 'gradiometrie'. Bij dit concept wordt het versnellingsverschil op korte afstanden gemeten. Dat gebeurt met behulp van een stel proefmassa's in het ruimtevaartuig. Die reageren op minieme verschillen in de 'aantrekkingskracht' van de aarde terwijl de satelliet zijn baan doorloopt. Hierdoor kan de GOCE-missie het zwaartekrachtveld van de aarde met ongeëvenaarde nauwkeurigheid in kaart brengen.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig);

2 februari 2009
Afgelopen zaterdag is het Marswagentje Spirit weer in beweging gekomen. De dag daarvoor waren technici tot de conclusie gekomen dat het oriëntatievermogen van de mobiele onderzoeksrobot niet is aangetast. Daarover was enige twijfel ontstaan, nadat een week eerder een grote storing was opgetreden, waarbij Spirit nogal warrig op diverse commando's had gereageerd. Waardoor die storing is veroorzaakt is nog steeds onduidelijk, maar het lijkt vooralsnog een tijdelijk probleem te zijn geweest. De rit die zaterdag werd hervat was overigens van korte duur: na 30 centimeter te hebben afgelegd, kwam Spirit (tijdelijk) tot stilstand tegen een steen.
Meer informatie:
Spirit Resumes Driving

28 januari 2009
De Amerikaanse Marswagen Spirit, die inmiddels ruim vijf jaar actief is op de rode planeet, begint kuren te vertonen. Op zondag 25 januari ontdekten vluchtleiders op aarde dat Spirit geen gegevens had opgeslagen van de dagelijkse activiteiten. Ook een commando om in beweging te komen werd niet uitgevoerd. Om de juiste oriëntatie van het robotwagentje te achterhalen, werd op 26 januari de opdracht gegeven om de zon aan de hemel te lokaliseren, maar ook dat lukte niet. Technici tasten in het duister met betrekking tot de mogelijke oorzaak van het afwijkende gedrag. Misschien is een deel van de elektronica van de Marswagen onklaar geraakt door energierijke kosmische straling. Voorlopig maken de vluchtleiders zich nog een grote zorgen; vandaag kon er weer gewoon met Spirit worden gecommuniceerd.
Meer informatie:
Mars Exploration Rover Mission Status Report
Spirit en Opportunity
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

26 januari 2009
Volgens onderzoekers van de Universiteit van Bristol is de aarde 12.900 jaar geleden niet getroffen door een kosmisch projectiel, zoals enkele weken geleden werd beweerd door wetenschappers in een publicatie in het Amerikaanse weekblad Science. Sandy Harrison en haar collega's onderzochten houtskool- en stuifmeelsporen uit de periode tussen 15.000 en 10.000 jaar geleden, en ontdekten een verband tussen de frequentie van grote bosbranden en klimaatschommelingen. Tijdens periodes waarin de gemiddelde temperatuur op aarde relatief snel toenam, traden veel vaker grote bosbranden op. Dat was onder andere het geval aan het einde van het Jonge Dryas-tijdperk. De enorme branden die ca. 12.900 jaar geleden in Noord-Amerika woedden zijn volgens de Britse onderzoekers dan ook niet het gevolg van de inslag van een komeet of planetoïde. Harrison en haar collega's publiceren de resultaten van hun onderzoek vandaag in de Proceedings of the National Academy of Science.
Meer informatie:
Comet impact theory disproved
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

23 januari 2009
De Indiase maanverkenner Chandrayaan-1 heeft voor het eerst röntgenstraling van het maanoppervlak gedetecteerd. Chandrayaan-1 werd op 22 oktober 2008 gelanceerd en kwam op 8 november aan in een baan om de maan op slechts 100 kilometer hoogte. Met behulp van elf wetenschappelijke instrumenten wordt onderzoek gedaan aan topografie en samenstelling van het maanoppervlak. Het C1XS-instrument (Chandrayaan-1 imaging X-ray Spectrometer), ontworpen door de Indiase ruimtevaartorganisatie ISRO en het Britse Rutherford Appleton Laboratory, detecteert energierijke röntgenstraling die wordt opgewekt door zonnevlammen. Elektrisch geladen deeltjes van de zon komen met hoge snelheid op het maanoppervlak terecht, waardoor atomen in het maanstof op röntgengolflengten beginnen te fluoresceren. Door de energieverdeling van die röntgenfluorescentie te meten, kan de samenstelling van de maanbodem worden bepaald. De röntgenwaarnemingen werden gedaan op 12 december 2008, enige tijd na een zwakke zonnevlam. Naar verwachting zal de zonneactiviteit de komende jaren toenemen, zodat er meer en krachtiger zonnevlammen optreden. De röntgenmetingen van Chandrayaan-1 zullen dan veel gedetailleerdere informatie opleveren over de samenstelling van het maanoppervlak.
Meer informatie:
C1XS Catches First Glimpse of X-rays from the Moon
Chandrayaan-1
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

21 januari 2009
Britse wetenschappers hebben ontdekt dat een deeltjesdetector in een diepe mijnschacht in de VS kan worden gebruikt om weersveranderingen in de stratosfeer te detecteren. Dat is gebleken na analyse van gegevens die over een periode van vier jaar zijn verzameld. Daarbij is vastgesteld dat er een nauw verband bestaat tussen de waargenomen intensiteit van de kosmische straling - de aanhoudende stroom energierijke deeltjes uit de ruimte - en de temperatuur van de stratosfeer. Dat kwam niet onverwacht: als de luchttemperatuur hoger is, zwelt de atmosfeer op en wordt de lucht ijler, zodat er minder kans is op botsingen tussen kosmische stralingsdeeltjes en luchtmoleculen. Bij hogere temperaturen worden dus meer deeltjes uit de ruimte waargenomen. Verrassend was echter dat tijdens de wintermaanden kortstondige toenames in de kosmische straling zijn gemeten. Deze bleken het gevolg te zijn van plotselinge temperatuurstijgingen in de stratosfeer, die kunnen oplopen tot 40 °C. Na vergelijking met andere weerkundige gegevens bleek dat deze stijgingen samenvielen met een bijzonder weerverschijnsel van de hoge atmosfeer dat 'plotselinge stratosferische opwarming' wordt genoemd. Dit verschijnsel gedraagt zich nogal onvoorspelbaar en treedt ongeveer eens in de twee jaar op. Tot nog toe waren weerkundigen voor hun onderzoek van deze opwarmingen afhankelijk van weerballonnen en satellietgegevens. Maar ze kunnen nu dus ook gebruik maken van de gegevens over de kosmische straling die al vijftig jaar worden verzameld. De snelle opwarming van de stratosfeer kan een grote uitwerking hebben op onze wintertemperatuur en op de hoeveelheid ozon boven de polen.
Meer informatie:
Cosmic rays detected deep underground reveal secrets of the upper atmosphere

21 januari 2009
Mogelijk is de maan miljarden jaren geleden een halve slag gedraaid. Dat schrijven Mark Wieczorek en Matthieu Le Feuvre van het Parijse Instituut voor Geofysica in het tijdschrift Icarus. De Franse onderzoekers baseren hun theorie op een onderzoek van inslagkraters op de maan. Theoretisch zou het westelijke halfrond van de maan ongeveer dertig procent meer kraters moeten vertonen dan het oostelijk halfrond. Dat komt doordat de maan in westelijke richting om de aarde draait en daarbij steeds dezelfde kant naar de aarde gericht houdt. Hierdoor fungeert zijn westkant als het ware als de voorruit van een auto die door de regen rijdt: die wordt vaker door regendruppels getroffen dan de achterruit. Uit het krateronderzoek blijkt dat heel vroeger juist de oostkant van de maan veel vaker is getroffen dan de westkant. De meest eenvoudige verklaring is dat één van de planetoïden die 4 miljard jaar geleden insloegen de rotatiesnelheid van de maan heeft veranderd. Daardoor zou hij vanaf de aarde gezien gedurende enkele tienduizenden jaren langzaam om zijn as hebben gedraaid, en uiteindelijk in de huidige stand zijn geëindigd.
Meer informatie:
Did the Moon's far side once face Earth?

16 januari 2009
Met behulp van een door NASA geleverd radarinstrument heeft de Indiase maansonde Chandrayaan-1 een 'kijkje' genomen in twee van de koudste en donkerste kraters op de maan. Wetenschappers gebruiken dit instrument om erachter te komen wat zich op de bodem van deze kraters bevindt. De ene krater, Haworth geheten, bevindt zich nabij de zuidpool van de maan; de andere, Seares, bij de noordpool. Door de lage stand van de zon zijn de bodems van beide kraters permanent in duisternis gehuld. Daardoor is het er ook erg koud (-170°) en bestaat er een (kleine) kans dat zich hier in de loop van de miljarden jaren ijs, afkomstig van meteorieten, heeft verzameld. Binnen enkele maanden zal hier mogelijk uitsluitsel over worden gekregen.
Meer informatie:
NASA Radar Provides First Look Inside Moon's Shadowed Craters
Website Chandrayaan-1

15 januari 2009
Marsonderzoekers hebben ontdekt dat de uitstoot van methaangas op bepaalde plaatsen op Mars seizoensvariaties vertoont. De aanwezigheid van het methaan wijst er op dat er actieve geologische, en misschien zelfs biologische, processen in het spel zijn (Science Express, 15 januari). De waarnemingen zijn in de loop van de afgelopen zeven jaar verricht vanaf de Mauna Kea (Hawaï), grotendeels met de Infrared Telescope Facility van NASA. Daarbij zijn in 2003 op het noordelijk halfrond van de planeet, waar het toen zomer was, 'pluimen' van methaangas ontdekt die van specifieke locaties leken te komen. Op een gegeven moment bevatte de belangrijkste pluim 19.000 ton gas, vergelijkbaar met de uitstoot van grote natuurlijke bronnen van koolwaterstoffen op aarde. Waar de methaanbronnen op Mars zich precies bevinden en wat hun oorzaak is, zal uit verder onderzoek moeten blijken.
Meer informatie:
Martian Methane Reveals the Red Planet is not a Dead Planet

15 januari 2009
De verzameling stenen die de Apollo-astronauten van de maan meebrachten, bevatten een raadsel: ze vertoonden sporen van een magnetisch veld. Maar waar kwam dat veld vandaan? De maan heeft geen magnetisch veld zoals de aarde. Een nieuwe, nauwkeurige analyse van maangesteente, uitgevoerd door wetenschappers van het Massachusetts Institute of Technology, heeft het raadsel opgelost. Alles wijst er op dat de maan 4,2 miljard jaar geleden - net als de aarde - een vloeibare kern had, waarin stromingen een dynamo-effect veroorzaakten. Hierdoor zou de maan een magnetisch veld hebben gehad dat ongeveer 50 keer zo zwak was als het huidige magnetische veld van de aarde (Science, 16 januari). De gedachte dat ook de maan ooit een vloeibare kern heeft gehad is niet nieuw, maar het harde bewijs ontbrak tot nog toe. Veel wetenschappers waren ervan overtuigd dat de maan in relatief koude toestand is geboren en altijd koud is gebleven. Hij zou nooit voldoende gesmolten zijn geweest om een vloeibare kern te vormen.
Meer informatie:
Ancient rock's magnetic field shows that moon once had a dynamo in its core

9 januari 2009
De Universiteit van Colorado in Boulder gaat een belangrijke rol spelen in het toekomstige Amerikaanse onbemande maanonderzoek. Het Laboratory for Atmospheric and Space Physics van de universiteit heeft zes miljoen dollar van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA ontvangen voor de ontwikkeling en bouw van LDEX (Lunar Dust Experiment) - een instrument dat onderzoek gaat doen aan maanstof. LDEX gaat deel uitmaken van de Lunar Atmosphere and Dust Experiment Explorer (LADEE) - een onbemande ruimtesonde die in 2011 gelanceerd moet worden en vanuit een baan om de maan metingen gaat verrichten aan maanstof en aan de extreem ijle 'dampkring' van de maan. LDEX wordt getest en gekalibreerd door het Colorado Center for Lunar Dust and Atmospheric Studies (CCLDAS), een nieuw onderzoekscentrum aan de universiteit dat eveneens tot stand komt dankzij NASA-subsidie. CCLDAS is een van de zeven initatieven die door NASA zijn geselecteerd voor het (virtuele) Lunar Science Institute dat in april 2008 van start is gegaan. Een van de andere zes is LUNAR (Lunar University Node for Astrophysical Research), eveneens voorgesteld door onderzoekers van de Universiteit van Colorado. LUNAR gaat zich richten op de ontwikkeling van diverse wetenschappelijke instrumenten op de maan, waaronder experimenten op het terrein van de zwaartekracht en de relativiteitstheorie, instrumenten voor onderzoek aan de zon en aan het verre heelal, en een netwerk van radio-ontvangers voor lage frequenties op de achterzijde van de maan.
Meer informatie:
NASA Selects CU-Boulder to Build $6 Million Lunar Dust Detector to Orbit Moon in 2012
Lunar Science Institute
Persbericht van het Lunar Science Institute (Engelstalig)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

8 januari 2009
Onderzoek door wetenschappers van de universiteit van Arizona laat zien dat kleine stenen op het Marsoppervlak voortdurend in beweging zijn. Ze worden voortgedreven door de wind en vormen daarbij min of meer regelmatige patronen. Deze conclusie is in strijd met de heersende gedachte dat de stenen in een ver verleden zijn verspreid, door winden die veel krachtiger waren dan nu, en sinds die tijd zijn blijven liggen. De winden op Mars zijn nu inderdaad zwak - te zwak ook om kleine stenen te verplaatsen. Maar volgens de onderzoekers hoeft dat ook niet. De wind blaast het zand aan de voorkant van een steen weg, waardoor een kuiltje ontstaat. In de luwte aan de achterkant hoopt zich juist zand op, waardoor de steen vanzelf in het kuiltje rolt (tegen de wind in dus!). Een soortgelijk proces speelt zich ook af bij dicht bij elkaar liggende verzamelingen van stenen, alleen schermen de stenen aan de windkant de achterliggende stenen dan af. Hierdoor gaat zo'n verzameling stenen zich verspreiden. Computermodellen laten zien dat dit inderdaad tot een regelmatige verdeling van stenen kan leiden.
Meer informatie:
How Martian winds make rocks walk

7 januari 2009
Bij NASA's Marshall Space Flight Center loopt momenteel een bijzonder project. Medewerkers zijn in de staat Montana met mokers in de weer om grote brokken gesteente in stukjes te hakken. Het doel? Het maken van iets dat veel op maanstof lijkt. De brokken worden met grote vrachtwagens naar de US Geological Survey (USGS)in Denver vervoert. En daar worden ze tot 'maanstof' vermalen. Dat lijkt omslachtig, maar volgens de NASA is dat de beste manier om je voor te bereiden op de stoffige omstandigheden op de maan. Er is weliswaar ook echt maanstof op aarde, verzameld door de astronauten van de Apollo-missies, maar dat zijn minuscule hoeveelheden. Met het nagemaakte maanstof kunnen ook grootschalige experimenten worden gedaan, zoals het aanmaken van een soort beton met behulp van epoxyhars. Zulk beton komt goed van pas als er straks permanente verblijven op de maan gebouwd moeten worden. Ook zal onderzocht worden hoe je zuurstof en waterstof aan het stof kunt onttrekken. Deze belangrijke elementen kunnen immers worden gebruikt als bron van lucht, om water van te maken, elektriciteit te genereren en zelfs dienst doen als raketbrandstof. Aangenomen wordt dat het gesteente van de bergen in Montana veel weg heeft van het gesteente in de zuidelijke hooglanden van de maan.
Meer informatie:
Sixteen Tons of Moondust

1 januari 2009
Onderzoek van 12.900 jaar oude bodemlagen in Noord-Amerika wijst er sterk op dat de aarde destijds is getroffen door een zwerm van koolstofhoudende kometen of meteorieten (Science, 2 januari 2009). In die bodemlagen zijn namelijk talrijke minuscule diamantjes aangetroffen. Zulke 'nanodiamanten' ontstaan alleen onder invloed van zeer hoge temperaturen en druk, zoals die optreden bij explosieve verschijnselen. De betreffende bodemlagen werden niet op goed geluk onderzocht. Er bestonden al aanwijzingen dat er rond die tijd een 1300 jaar durende koude periode is opgetreden, die grote gevolgen had voor de prehistorische bewoners van Noord-Amerika (de zogeheten Clovis-cultuur). Veel grote zoogdieren, waaronder de mammoets, zijn toen uitgestorven. De inslag(en), die mogelijk ergens in Canada hebben plaatsgevonden, zou(den) vergelijkbaar zijn geweest met de Toengoeska-inslag van 1908, maar dan vele malen groter in omvang en uitwerking. In grote delen van Noord-Amerika zouden bosbranden hebben gewoed. En veel van de mensen en dieren die de eigenlijke inslag en de daaropvolgende branden overleefden, zijn later bezweken aan kou en voedselgebrek.
Meer informatie:
6 North American sites hold 12,900-year-old nanodiamond-rich soil

 

Vervolg archief aardse planeten