In deze rubriek is alles opgenomen wat niet goed in een van de andere rubrieken past: (geo)fysische onderwerpen, diverse (bemande) ruimtevaartzaken, personalia en al het andere waar ik zo gauw geen raad mee wist. :o)=

26 augustus 2010
Het derde European Sand Sculptures Festival in Noordwijk heeft dit jaar het thema âSpace Sculpturesâ. Het Noordwijkse technologiecentrum ESTEC van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA is vertegenwoordigd met de infraroodsatelliet Herschel en de Ariane 5-raket. Eén van de carvers die aan de Herschel-sculptuur werkt eindigde vorig jaar op de tweede plaats. Herschel werd samen met Planck in 2009 gelanceerd met een Ariane 5-raket vanuit Kourou in Frans Guyana. Herschel werd uitvoerig gestest in het technisch onderzoekscentrum ESTEC.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
European Sand Sculptures Festival
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

16 augustus 2010
Het populaire Amerikaanse sterrenkundemaandblad Sky & Telescope biedt het complete archief - vanaf het eerste nummer in november 1941 tot en met de jaargang 2009 - aan op DVD-ROM. Het gaat om 818 nummers, met in totaal 69.792 pagina's. Het archief is gemakkelijk doorzoekbaar, en in elk nummer kan eenvoudig gebladerd worden als in een gewoon papieren tijdschrift. Het digitale archief bestaat uit 10 DVD's en een CD met een volledige index. De standaard verkoopprijs bedraagt $ 299,- (ca. 232 euro); abonnees wordt een korting van $ 50,- aangeboden. Sky & Telescope is een van de meest toonaangevende tijdschriften op het gebied van (amateur)-astronomie.
Meer informatie:
Seven decades of astronomy at your fingertips
Bestel het digitale Sky & Telescope archief
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

16 augustus 2010
Promovendus Luuk van Barneveld van de TU Delft ontving vorige week deCOSPAR outstanding paper award for young scientists. Het comité voor ruimteonderzoek gaf de aanmoedigingsprijs voor Van Barnevelds onderzoek naar de baanbepaling van satellieten die in formatie vliegen, zoals de Amerikaanse GRACE-satellieten die het zwaartekrachtsveld van de aarde in kaart brengen. Van Barneveld maakt bij zijn beenbepalingsmethode onder andere gebruik van GPS-satellieten in een nog veel hogere baan. De 38e vergadering van de wetenschappelijke commissie voor ruimteonderzoek (COSPAR) vond plaats in Bremen, Duitsland van 18 tot 25 juli. Het is het grootste interdisciplinaire conferentie over ruimtewetenschap wereldwijd.
Meer informatie:
Interview met Luuk van Barneveld
GRACE
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

11 juli 2010
Ook in de Andes was gisteravond een oranje ondergang te zien. Van de verduisterde zon welteverstaan. Ongeveer op het moment dat in Johannesburg de finale van het WK-voetbal werd gespeeld, was in het zuidelijke deel van de Atlantische Oceaan en in delen van Zuid-Amerika een totale zonsverduistering te zien. De mooiste waarnemingsplek was het het afgelegen Paaseiland, waar zich duizenden 'eclipstoeristen' hadden verzameld. Zij hadden meer geluk dan de Oranjesupporters in Johannesburg: de verduistering was in volle glorie waarneembaar. Ook vanaf cruiseschepen was het spectaculaire hemelverschijnsel goed zichtbaar. En zelfs in de Andes, waar de eclips zich tegen zonsondergang afspeelde, bleef de hemel tot het eind toe helder. Dat gaf de stralenkrans of corona van de verduisterde zon een spookachtig oranje tint. Symbolischer kan bijna niet.
Meer informatie:
Eclipstoeristen winnen op Paaseiland
Total Solar Eclipse Wows Skywatchers In South Pacific
Zonsverduistering.nl

7 juni 2010
De Leidse sterrenkundige prof. dr. M. (Marijn) Franx is één van de vier Spinoza-premiewinnaars die NWO vandaag bekendmaakte. Franx is hoogleraar astronomie aan de Leidse Sterrewacht en onderzoekt de vorming en evolutie van sterrenstelsels. De Spinozapremie is de hoogste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap. Iedere laureaat ontvangt een subsidie van tweeënhalf miljoen euro. De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) kent de Spinozapremie jaarlijks toe aan Nederlandse onderzoekers die tot de absolute (internationale) top behoren. Het is de vierde keer dat een Nederlandse astronoom de Spinozapremie krijgt. Marijn Franx bedrijft 'archeologie' van de kosmos. Hij bestudeert sterrenstelsels op grote afstand. Het licht van deze sterrenstelsels is zo lang onderweg geweest, dat het laat zien hoe deze stelsels eruitzagen op veel jongere leeftijd. Op die manier kan Franx bestuderen hoe sterrenstelsels en het heelal veranderen in de loop der tijd.Het licht van de verste sterrenstelsels heeft er 13 miljard jaar over gedaan om de aarde te bereiken, zodat astronomen melkwegstelsels kunnen zien uit de periode dat het heelal minder dan 1 miljard jaar oud was.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)

27 mei 2010
NASA-technici zijn er in geslaagd om de verre ruimtesonde Voyager 2, die drie weken geleden onbegrijpelijke berichten naar de aarde begon te zenden, te herstarten. De oorzaak van het probleem bleek in het 33 jaar oude computergeheugen te liggen: één enkel bitje was spontaan van 0 naar 1 gesprongen. De storing begon op 22 april, toen Voyager 2 bijna 14 miljard kilometer van de aarde verwijderd was. Van het ene moment op het andere lieten de wetenschappelijke gegevens die de ruimtesonde naar de aarde zond zich niet meer ontcijferen. Daarom werd drie weken geleden beschoten om Voyager 2 in 'spaarstand' te zetten. Inmiddels is de boordcomputer van de ruimtesonde gereset, en lijkt de ruimtesonde weer naar behoren te werken. Dat betekent dat er nu weer zinvolle gegevens over de randzone van ons zonnestelsel binnenkomen. Ook zustersonde Voyager 1, die nog iets verder de kosmische diepte in is gedoken, is nog in goede gezondheid.
Meer informatie:
NASA Revives Voyager 2 Probe at Solar System's Edge
Engineers Diagnosing Voyager 2 Data System

22 mei 2010
De Poolse sterrenkundige Nicolaus Copernicus is herbegraven in een tombe van de kathedraal van Frombork. De eervolle ceremonie stond in schril contrast met de kritische houding die de katholieke kerk eeuwenlang ten opzichte van hem innam. Copernicus leefde van 1473 tot 1543 en was in zijn tijd bepaald geen beroemd sterrenkundige. Dat kwam ongetwijfeld doordat zijn revolutionaire model van het zonnestelsel - dat niet langer de aarde, maar de zon als middelpunt had - pas in het jaar van zijn overlijden in druk verscheen. Hij kreeg een anoniem graf ergens onder de vloer van de kathedraal. In 2004 werd, na een lange zoektocht, alsnog de rustplaats van Copernicus gevonden. Uit een reconstructie van zijn gezicht en DNA-onderzoek bleek dat het inderdaad om de inmiddels zeer beroemd geworden geleerde ging. Hij is op dezelfde plek herbegraven, maar nu is het graf voorzien van een zwart-granieten steen die met een afbeelding van het zonnestelsel is versierd.
Meer informatie:
Astronomer Copernicus reburied as hero

17 mei 2010
Tijdens de Nederlandse Astronomen Conferentie te Cuijk (19-21 mei 2010) zal de Pastoor Schmeitsprijs voor Sterrenkunde worden uitgereikt aan prof. dr. Amina Helmi, verbonden aan het Kapteyn Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen, en aan dr. Joop Schaye, verbonden aan de Sterrewacht van de Universiteit Leiden. De prijs wordt eens in de drie jaar toegekend aan een Nederlandse astronoom, jonger dan 40, die in de voorafgaande drie jaar een wetenschappelijke bijdrage van uitzonderlijk belang heeft geleverd. Amina Helmi (1970), geboren in Argentinië met zowel de Argentijnse als de Nederlandse nationaliteit, houdt zich bezig met het ontstaan en de ontwikkeling van sterrenstelsels, met de nadruk op ons eigen Melkwegstelsel. Joop Schaye (1973), die zowel de Nederlandse als de Amerikaanse nationaliteit heeft, onderzoekt het ontstaan van sterrenstelsels en het intergalactische medium.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)

17 mei 2010
De Willem de Graaffprijs 2010 is toegekend aan prof. dr. Vincent Icke, hoogleraar theoretische sterrenkunde aan de Universiteit Leiden en bijzonder hoogleraar kosmologie aan de Universiteit van Amsterdam. Deze prijs is primair bedoeld voor iemand die beroepsmatig werkzaam is in sterrenkunde en/of ruimte-onderzoek, en die daarnaast in bijzondere mate bijdraagt aan de popularisering van deze wetenschapsterreinen. De prijs ter grootte van 1500 euro wordt eenmaal in de drie jaar uitgereikt door Stichting 'De Koepel'. Naast zijn wetenschappelijk werk is Icke actief betrokken bij de wetenschapspopularisatie. Hij schrijft regelmatig in zowel dag-, week- en maandbladen en geeft ook publiekslezingen. Daarnaast verschenen van zijn hand diverse populair-wetenschappelijke boeken, zoals The Force of Symmetry, Krachten en recent De ruimte van Christiaan Huygens. Icke werkte mee aan tal van radio- en tv-programma's, waaronder HobbySkoop, TeleKids, De Vrolijke Wetenschap, Noorderlicht, NOVA, Teleac, Klokhuis, Jota!, de Nationale Wetenschapsquiz en De Wereld Draait Door. Hij is tevens beeldend kunstenaar en grafisch ontwerper.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)

6 mei 2010
Er is een communicatieprobleem ontstaan met de ruimtesonde Voyager 2, die bezig is ons zonnestelsel te verlaten. Daarom heeft NASA de sonde de opdracht gegeven om voorlopig alleen korte statusberichten naar de aarde te zenden. De 33 jaar oude Voyager 2, die zich nu op een afstand van bijna 14 miljard kilometer bevindt, werkt volgens zijn eigen gegevens blijkbaar nog goed. Maar blijkbaar is er een eind april een probleem ontstaan in het systeem dat de door de sonde verzamelde wetenschappelijke gegevens voorbereidt voor verzending naar de aarde. Hierdoor laten de signalen die uiteindelijk hier aankomen zich niet meer decoderen. Het is nog onduidelijk of en hoe de storing verholpen kan worden. Gemakkelijk wordt dat hoe dan ook niet, want de commando's die van de aarde naar de Voyager 2 worden gezonden (en vice versa) doen er 13 uur over om de grote afstand te overbruggen.
Meer informatie:
Problem Detected with Voyager 2 Spacecraft at Edge of Solar System

6 mei 2010
Wetenschappers van het Max Planck Instituut voor Astrofysica in Garching (Duitsland) zijn er voor het eerst in geslaagd om een driedimensionaal computermodel te maken van een ontploffende zware ster. Het model volgt het verloop van de supernova-explosie van het prille begin tot enkele uren later (Astrophysical Journal, 10 mei 2010). Zware sterren eindigen hun bestaan met een explosie die ervoor zorgt dat de ster gedurende korte tijd evenveel energie uitzendt als een compleet stelsel van miljarden sterren. Al decennialang worden er computermodellen van deze extreme gebeurtenissen gemaakt, maar deze lieten om praktische redenen het verloop van de explosie slechts in één of twee dimensies zien. Maar nu is het dus gelukt om een compleet ruimtelijk model van een supernova te maken. Onderzoek laat zien dat de resultaten van het 3D-model duidelijk afwijken van die van de eerdere 'platte' modellen, die in feite maar een dunne uitsnede van de ontploffende ster nabootsten. Zo blijkt dat de reusachtige klonten metaalrijke materie die tijdens de explosie uit het diepe inwendige van de ster komen aanzienlijk grotere snelheden kunnen bereiken dan tot nog toe werd gedacht. Daarmee is het nieuwe model beter in overeenstemming met waarnemingen van echte supernova-explosies dan zijn voorgangers.
Meer informatie:
Wie Supernovae in Form kommen
Filmpje van het verloop van de explosie

27 april 2010
De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) heeft vier topwetenschappers, onder wie de Amsterdamse astronoom Michiel van der Klis, benoemd tot Akademiehoogleraar. De hoogleraren ontvangen elk een bedrag van één miljoen euro zodat zij zich volledig kunnen wijden aan innovatief onderzoek en de begeleiding van jonge onderzoekers. De benoeming geldt voor een periode van vijf jaar. Gedurende deze periode zijn Akademiehoogleraren door hun universiteit vrijgesteld van bestuurlijke verplichtingen. De universiteit herinvesteert minimaal devrijvallende salarislasten van de Akademiehoogleraar door jonge onderzoeksleiders te benoemen. Prof. Michiel van der Klis (UvA) is benoemd vanwege zijn revolutionaire onderzoek naar de röntgenstraling van dubbelsterren. Hij is een absolute wereldleider op het gebied van röntgenstraling van compacte objecten en heeft een intrigerend verband gelegd tussen zwarte gaten en neutronensterren - de twee meest extreme objecten in het heelal. Ook ontdekte hij met zijn groep de eerste röntgenster die vierhonderd maal per seconde om zijn as draait, een zogeheten millisecondepulsar.
Meer informatie:
KNAW benoemt Michiel van der Klis tot Akademiehoogleraar

9 april 2010
De Utrechtse astronome Selma de Mink is één van de 17 nieuwe postdocs binnen het prestigieuze Hubble Fellowship Programma. Met deze beurs gaat De Mink aan NASA's Space Telescope Science Institute (STScI) in Baltimore, VS, onderzoek doen aan de zwaarste sterren. De Mink promoveert maandag aan de Universiteit Utrecht op een proefschrift over dubbelsterren, getiteld 'Stellar evolution at low metallicity under the influence of binary interaction and rotation'. Hoewel zware sterren vrij zeldzaam zijn, hebben ze een enorme impact op hun omgeving. Ze worden soms beschreven als 'engines of the cosmos'. Met hun grote lichtkracht en temperatuur verhitten ze omringende gaswolken, waarin lichtere sterren en hun planeten nog aan het vormen zijn. Met hun sterke sterrenwinden en tijdens de explosie aan het eind van hun leven blazen ze de buitenlagen van zich af, waarbij ze het omringende gas verrijken met elementen als zuurstof en ijzer. Hubble fellowships gaan meestal naar observationeel onderzoek, maar De Mink gaat de samensmeltende zware sterren benaderen vanuit een theoretische kant. Huidige studies van samensmeltende sterren kijken meestal naar individuele gevallen. De Mink gaat kijken naar de effecten op grote schaal. 'Alleen op die manier kunnen we een grote stap maken in het begrijpen van zware sterren, en hun rol in de evolutie van het universum', aldus De Mink.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Het promotieonderzoek van Selma de Mink
Homepage Selma de Mink

1 april 2010
Ter gelegenheid van de twintigste verjaardag van de Hubble Space Telescope, die op 20 april 1990 werd gelanceerd, heeft de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA een eigen fotoboek over de succesvolle ruimtetelescoop geproduceerd. Hubble - A Journey Through Space and Time is geschreven door Ed Weiler, een van de topmensen binnen NASA's wetenschapsprogramma, en uitgegeven door uitgeverij Abrams Books.
Meer informatie:
NASA Releases Stunning Hubble Telescope 20th Anniversary Book
Informatie over het boek op de website van de uitgever
Bestelpagina bij Amazon.com
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

30 maart 2010
Om zes minuten over één dinsdagmiddag zijn de eerste botsingen waargenomen tussen extreem energierijke deeltjes - sterk versnelde kernen van waterstofatomen - in de Large Hadron Collider (LHC), de grote nieuwe deeltjesversneller van het Europese onderzoekslaboratorium CERN bij Genève. Daarmee is, na aanvankelijke opstartproblemen, eindelijk het wetenschappelijk onderzoeksprogramma van de LHC van start gegaan. Nooit eerder zijn deeltjesbotsingen met zulke hoge energieën (7 tera-elektronvolt) gerealiseerd. Verschillende grote detectoren, waaronder het ATLAS-experiment waaraan Nederland een belangrijke bijdrage levert, zullen de komende weken, maanden en jaren enorme hoeveelheden meetgegevens opleveren, waaruit natuurkundigen informatie hopen te verkrijgen over de fundamentele aard van alle materie in het heelal. De hoop is dat de LHC-metingen ook nieuw licht werpen op het raadsel van de donkere materie, op het ontbreken van antimaterie in het heelal, en op de oorsprong van de massa van bekende deeltjes. Revolutionaire resultaten worden echter pas op z'n vroegst over enkele jaren verwacht.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Persbericht CERN (Engelstalig)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

16 maart 2010
De geboorte van de allerzwaarste sterren - sterren die tien tot honderd keer zo zwaar zijn als onze zon - stelt sterrenkundigen al decennialang voor een raadsel. Sterren ontstaan als een grote gaswolk in de ruimte onder zijn eigen gewicht samentrekt. Zodra de dichtheid en temperatuur in het centrum van de gaswolk hoog genoeg zijn, begint waterstof tot helium te fuseren, en gaat de ster stralen. De zwaarste sterren ontbranden echter al terwijl de gaswolk nog aan het samentrekken is. De intense ultraviolette straling die daarbij vrijkomt zou het omringende gas moeten wegblazen, waardoor de verdere aangroei van de ster wordt voorkomen. Maar dat laatste gebeurt klaarblijkelijk niet. Computersimulaties door Duitse, Amerikaanse en Mexicaanse wetenschappers geven daar een verklaring voor. In de gaswolk waarin een zware ster geboren wordt, ontstaan onder invloed van de zwaartekracht draderige structuren waar de gasdichtheid hoger is dan elders. Steeds als de ster door zo'n filament heen trekt, schermt deze het gas in de omgeving af tegen de intense straling van de ster-in-wording. En daardoor kan de groei van de ster nog doorgaan terwijl hij al ontvlamd is.
Meer informatie:
Simulations solve a 20-year-old riddle about why nebulae around masssive stars don't disappear

28 februari 2010
De zeer zware aardbeving die in de nacht van 26 op zaterdag 27 februari plaatsvond in Chili heeft geen grote gevolgen gehad voor de verschillende locaties van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht. Wel viel op de locatie La Silla de stroom uit, waardoor de waarnemingen moesten worden afgebroken. De berg Paranal, waar de Very Large Telescope staat, en de Chajnantor-hoogvlakte, waar de ALMA-radiotelescoop verrijst, ondervonden helemaal geen hinder. Voor wie de kaart van Chili een beetje kent, zal dit niet als een verrassing komen. La Silla ligt ruwweg duizend kilometer ten noorden van het epicentrum van de aardbeving, en Paranal en Chajnantor nog aanzienlijk noordelijker. De aardbeving in Chili was de op zes na zwaarste aardbeving die ooit is geregistreerd.
Meer informatie:
No Damage to ESO Observatories

19 februari 2010
Met First Light presenteert fotografiemuseum Huis Marseille in Amsterdam voor het eerst een grote tentoonstelling over fotografie en astronomie, waarin bijzondere historische foto's worden gecombineerd met de meest spectaculaire beelden van bekende telescopen op aarde en in de ruimte. In samenwerking met de Stichting Academisch Erfgoed (SAE) en de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) heeft Huis Marseille de afgelopen jaren een inventarisatie gemaakt van het fotografisch astronomisch erfgoed in Nederlandse universitaire en museale collecties. Hierin zijn vrijwel alle internationale topstukken op dit gebied terug te vinden. Deze indrukwekkende en soms ontroerende foto's zijn tegenwoordig alleen nog bekend bij een handjevol liefhebbers. Toch is hun invloed op de wetenschappelijke ontwikkeling en promotie van het vak niet te onderschatten. De indeling van de tentoonstelling volgt de structuur van het heelal. Te beginnen dichtbij, met foto's van de zon en de maan, om vervolgens via ons zonnestelsel, de Melkweg en andere sterrenstelsels ver weg te eindigen met kosmologie en de beelden die dichtbij de oerknal liggen. Op deze manier maakt de bezoeker niet alleen losjes een reis door de geschiedenis van de fotografie van verleden naar heden (want de eerste foto's werden van de maan en de zon gemaakt), maar ook in tegenovergestelde richting door de tijd (want hoe verder weg hoe langer geleden). Daardoor wordt de relatie tussen ruimte en tijd eveneens visueel inzichtelijk gemaakt.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Website van Huis Marseille

17 februari 2010
Experimenten in vliegtuigen en raketten hadden al aangetoond dat de zwaartekracht klokken langzamer doet tikken - precies zoals de algemene relativiteitstheorie van Einstein dat voorspelt. Een nieuw experiment met een atoominterferometer van de universiteit van Californië in Berkeley heeft dit nog eens bevestigd, en wel met een nauwkeurigheid die 10.000 keer zo groot is als bij eerdere tests (Nature, 18 januari). Bij het experiment is gebruik gemaakt van een kwantummechanisch principe, namelijk dat atomen gelijktijdig eigenschappen van zowel deeltjes als golven vertonen. De cesiumatomen die bij het experiment zijn gebruikt, kunnen worden voorgesteld als golven die 30 miljoen miljard miljard keer per seconde op- en neergaan (oscilleren). Als zo'n atoom/golfpakketje met een flits laserlicht wordt bestookt, zijn er twee mogelijkheden. In het ene geval wordt het atoom een tiende millimeter omhoog geduwd, waardoor het een heel klein beetje minder aantrekkingskracht van de aarde ondervindt. In het andere geval blijft het op zijn plek, dichter bij de aarde dus, waar de tijd een heel klein beetje minder snel verstrijkt. De Californische onderzoekers hebben gemeten wat dit kleine verschil betekent voor de oscillaties van de cesiumatomen. En het resultaat komt tot op ongeveer acht plaatsen achter de komma overeen met de voorspelling van Einsteins theorie.
Meer informatie:
Most precise test yet of Einstein's gravitational redshift

12 februari 2010
De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie gaat dit jaar met een reizend planetarium haar activiteiten in het voortgezet onderwijs uitbreiden. Het planetarium is een onderdeel van NOVA-lab, een serie sterrenkunde-practicum-boekjes voor zowel de onder- als bovenbouw van het HAVO/VWO, die in de loop van 2010 verschijnt. Het Kapteyn Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen heeft eenzelfde planetarium aangeschaft. De RuG gaat de drie noordelijke provincies 'bedienen'. Het planetarium bestaat uit een opblaasbare koepel met een hoogte van 3,5 meter en een doorsnede van 6 meter. Er wordt gebruik gemaakt van digitale planetarium-software, waarmee tijdens live-shows de sterrenhemel 'full dome' in HD-kwaliteit op de koepel kan worden geprojecteerd. Er kan worden ingezoomd op bijzondere objecten in het heelal, zoals planeten uit het zonnestelsel en exotische bronnen als supernova's en zwarte gaten. Doordat de projectie over de gehele koepel plaatsvindt, krijgen de bezoekers het idee zelf door het heelal te reizen. Daarnaast worden speciale documentaires en films gedraaid. Een aantal is door NOVA aangepast voor de Nederlandse markt.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)

2 februari 2010
De regering van de VS heeft een streep gezet door de bestaande plannen voor de vervanging van de spaceshuttle en de terugkeer van de mens naar de maan. Hoewel deze beslissing nog door de Amerikaanse volksvertegenwoordiging moet worden goedgekeurd, lijkt daarmee een einde te zijn gekomen aan het zogeheten Constellation-programma. De belangrijkste elementen van dat programma waren de nieuwe ruimtecapsule Orion, de draagraketten Ares 1 en 5 en de maanlander Altair. In het licht van het 1,26 biljoen dollar grote begrotingstekort dat voor 2011 wordt verwacht, acht president Obama het ongepast om door te gaan met de peperdure plannen voor bemande vluchten naar de maan, om nog maar te zwijgen van Mars. Afgaande op de reactie van NASA-topman Charlie Bolden krijg je niet de indruk dat het Amerikaanse ruimteagentschap erg rouwig is over deze beslissing. De ambitieuze maanplannen van de regering Bush legden een zware druk op alle overige NASA-activiteiten, en de ontwikkeling van de Ares-raketten verliep - op z'n zachtst gezegd - toch al niet vlekkeloos. Bolden omschrijft de opgelegde koersverandering dan ook slechts als een 'grote uitdaging'. In de nieuwe Amerikaanse ruimteplannen is een belangrijke rol weggelegd voor aardgericht ruimteonderzoek en het internationale ruimtestation ISS, dat minimaal tot 2020 in bedrijf moet worden gehouden. Omdat nog dit jaar de laatste vlucht met een spaceshuttle plaatsvindt, betekent dit dat NASA bij het transport van mensen en goederen naar het ruimtestation voorlopig afhankelijk zal zijn van anderen. Aanvankelijk zullen dat vooral Russische Sojoez-capsules zijn, maar daarnaast zullen in samenwerking met commerciële partijen nieuwe transportmiddelen worden ontwikkeld, die de kosten van de bevoorrading en uitbreiding van het ISS moeten drukken. Het geld dat vrijkomt door het schrappen van de maanplannen zal deels worden gebruikt om het Amerikaanse ruimtevaartprogramma drastisch de moderniseren. Zo zal onder meer onderzocht worden hoe de planeet Mars sneller bereikt kan worden, en of er ook minder kostbare bemande vluchten naar de maan, planetoïden en Mars mogelijk zijn. Daarbij zal nadrukkelijk naar internationale samenwerking en financiering worden gestreefd.
Meer informatie:
A New Era of Innovation and Discovery

28 januari 2010
Op 26 januari is in Californië de markante Britse sterrenkundige Geoffrey Burbidge overleden. Burbidge, die veel samenwerkte met zijn vrouw Margaret, heeft cruciale bijdragen geleverd aan het onderzoek naar de vorming van zware chemische elementen in sterren. Maar de laatste decennia maakte hij vooral naam met zijn bijzondere denkbeelden over zogeheten actieve sterrenstelsels en de evolutie van het heelal. Samen met collega Fred Hoyle en anderen hing hij de zogeheten steady state-theorie aan, die zegt dat het heelal niet uitdijt, maar stationair is. Volgens Burbidge zijn quasars veel minder ver van ons verwijderd dan de meeste sterrenkundigen denken. Het zouden niet de extreem heldere kernen zijn van verre sterrenstelsels die zich - ten gevolge van de uitdijing van het heelal - met grote snelheid van ons verwijderen, maar objecten bestaande uit nieuwe materie, die door betrekkelijk nabije sterrenstelsels zijn uitgestoten. Deze laatste theorie heeft nooit veel aanhang gekregen. Maar Burbidge wordt alom geroemd als een bekwaam waarnemer en theoreticus.
Meer informatie:
Renowned UC San Diego Astrophysicist and Astronomer Dies at 84

21 januari 2010
De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en de Chinese Academy of Science (CAS) ondertekenden op 20 januari 2010 een overeenkomst om hun samenwerking op het gebied van de astronomie verder uit te breiden. Dit zorgt voor een nauwere band tussen een van de grootste sterrenwachten van China, de Shanghai Astronomical Observatory (ShAO), en het JIVE-instituut in Dwingeloo, dat data van radiotelescopen wereldwijd combineert tot één grote virtuele telescoop. Veel stafleden van ShAO, waaronder ook de huidige directeur, professor Xiaoyu Hong, volgden al eerder een training bij JIVE. Gezamenlijk gaan ze werken aan de verdere ontwikkeling van correlatoren: supercomputers die rekenkracht leveren om data van verschillende radiotelescopen te combineren en analyseren. Deze techniek, een van de specialiteiten van de Chinese wetenschappers, levert beelden met een hoge resolutie en groter bereik, waarmee astronomen de hemel beter in kaart kunnen brengen.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Engelstalig)
Website Shanghai Observatory

7 januari 2010
Sterrenkundigen van het Max Planck Instituut voor Astrofysica in Garching (Duitsland) hebben aangetoond dat er meer dan één manier is om een supernova-explosie van type Ia te verkrijgen. Ook botsingen tussen twee witte dwergsterren van ruwweg gelijke massa blijken dit soort ontploffingen te kunnen veroorzaken (Nature, 7 januari). Doorgaans wordt gesteld dat supernovae van type Ia ontstaan als een witte dwergster een kritieke hoeveelheid materie van een begeleidende normale ster heeft opgeslokt. Maar sommige onderzoekers twijfelen aan dit standaardscenario en zijn op zoek naar alternatieve verklaringen. Eén daarvan is de botsing tussen twee om elkaar draaiende witte dwergsterren die elkaar steeds dichter zijn genaderd. Computersimulaties van zo'n botsing gaven tot nog toe echter niet het gewenste resultaat te zien. Uit de nieuwe Duitse computersimulatie is nu gebleken dat er wél een supernova-explosie optreedt als beide witte dwergen ongeveer even zwaar zijn. Volgens de onderzoekers is het echter niet waarschijnlijk dat dit alternatieve scenario álle supernovae van type Ia kan verklaren.
Meer informatie:
Violent explosions in space

4 januari 2010
Met ingang van 4 januari is John Grunsfeld adjunct-directeur van het Space Telescope Science Institute (STScI) in Baltimore. Het STScI is het instituut dat de wetenschappelijke activiteiten rondom de Hubble-ruimtetelescoop en de toekomstige James Webb-ruimtetelescoop regelt. Grunsfeld heeft in zijn carrière als astronaut vijf ruimtevluchten gemaakt, waaronder drie onderhoudsmissies naar de Hubble-ruimtetelescoop (in 1999, 2002 en 2009). Hij is alles bij elkaar 835 uur in de ruimte geweest.
Meer informatie:
Astronaut John Grunsfeld Appointed STSCI Deputy Director

21 december 2009
De Universiteit Utrecht en SRON Netherlands Institute for Space Research hebben een samenwerkingsovereenkomst gesloten. Beide instituten werken al jarenlang samen, maar hebben nu concrete afspraken gemaakt over gezamenlijke onderzoeksprogramma's op het gebied van astrofysica, aardgericht onderzoek en planeetonderzoek. SRON zal ook bijdragen leveren aan het onderwijs van de faculteit Bètawetenschappen van de Universiteit Utrecht. Door intensiever samen te werken willen SRON en de Universiteit Utrecht hun slagkracht in het wetenschappelijk onderzoek vergroten, meer externe financiering binnenhalen en het onderwijs in Utrecht verder versterken. SRON, met vestigingen op de universiteitsterreinen van de Universiteit Utrecht en de Rijksuniversiteit Groningen, heeft een sterke internationale reputatie op het terrein van het astrofysisch ruimteonderzoek, het aardgericht onderzoek vanuit de ruimte, de ontwikkeling en bouw van ruimte-instrumenten en het verzamelen en verwerken van unieke gegevens. De Universiteit Utrecht heeft veel fundamenteel wetenschappelijke kennis en ervaring.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)

17 december 2009
President Obama zal het Amerikaanse congres volgend jaar vragen om geld uit te trekken voor een nieuwe draagraket, waarmee mensen naar de maan, planetoïden en de manen van Mars kunnen worden gebracht. Dat is besloten tijdens een bijeenkomst tussen de Amerikaanse president en NASA-topman Charles Bolden. De NASA zal in 2011 1 miljard dollar extra krijgen voor de ontwikkeling van de draagraket en de verbetering van het contingent aardobservatiesatellieten. Het huidige NASA-plan voor de bemande verkenning van de ruimte draait om het 3,5 miljard dollar kostende Constellation-programma. Maar de draagraket die voor dat programma is ontwikkeld, de Ares 1, kampt met zo veel technische en financiële problemen, dat de inzet ervan steeds meer op losse schroeven kwam te staan. Een adviescommissie drong eerder dit jaar dan ook aan op een forse koerswijziging van NASA, en een vergroting van het budget met 3 miljard dollar. Zoveel geld krijgt NASA dus niet, maar gezien de slechte economische situatie mag het besluit van Obama toch opmerkelijk worden genoemd. Volgens insiders is het Witte Huis ervan overtuigd dat de schaarse NASA-gelden beter besteed kunnen worden aan een lichtere draagraket dan de Ares 1, die al in 2018 inzetbaar zou kunnen zijn. Ondertussen zouden Europese landen, Japan en Canada dan kunnen worden gevraagd om te werken aan een maanlander en modules voor een maanbasis, wat de VS enkele miljarden dollars zou besparen. Commerciële partijen zouden de bevoorrading van het internationale ruimtestation ISS voor hun rekening moeten nemen. Het staat nog niet vast wanneer het nieuwe Amerikaanse ruimtevaartbeleid officieel zal worden aangekondigd. De verwachting is dat dit uiterlijk 1 februari 2010 het geval zal zijn.
Meer informatie:
Obama Backs New Launcher and Bigger NASA Budget

17 december 2009
Ter gelegenheid van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde is een website gestart waarop amateur- en vakastronomen melding kunnen maken van hemelverschijnselen waar zo gauw geen verklaring voor te vinden is. Doel van de website - die ook tal van voorbeelden geeft van vreemde, maar verklaarbare fenomenen - is om meer inzicht te krijgen in alle kortstondige verschijnselen in de aardatmosfeer. De officiële term voor zulke verschijnselen is UAP, wat staat voor Unidentified Aerospace Phenomena, het grote publiek kent ze waarschijnlijk beter als UFO's (Unidentified Flying Objects). Op de UAP-website staan formulieren (Engels- en Franstalig) die na het zien van zo'n verschijnsel kunnen worden ingevuld. Daarop moeten gegevens worden ingevuld over onder meer de plaats, tijd, snelheid en afstand van de UAP. Samen met de ingevulde formulieren kunnen ook foto's en video-opnamen worden ingezonden.
Meer informatie:
The Unidentified Aerospace Phenomena (UAP) 2009 Observations Reporting Scheme

16 december 2009
Binnen tien jaar zullen wetenschappers jaarlijks mogelijk tientallen paren van zwarte gaten ontdekken. Dat schrijven sterrenkundigen van de universiteit van Bonn (Duitsland) in het vaktijdschrift Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Zij baseren hun conclusie op modelberekeningen van het gedrag van sterren in sterrenhopen. Sterrenhopen zijn verzamelingen van tientallen tot miljoenen sterren. De zwaarste daarvan raken heel snel door hun waterstofvoorraad heen en eindigen hun bestaan al enkele miljoenen jaren na hun ontstaan met een supernova-explosie. Het restant van zo'n supernova is een neutronenster of een zwart gat. Ook in sterrenhopen zijn nabije ontmoetingen tussen sterren schaars, maar door het grote aantal sterren kunnen ze toch met enige regelmaat plaatsvinden. En in sommige gevallen zullen ook twee zwarte gaten elkaar tegenkomen en een bizarre 'dubbelster' gaan vormen. De algemene relativiteitstheorie voorspelt dat zo'n tweetal om elkaar draaiende kolossen golven veroorzaken in het weefsel van ruimte en tijd: zogeheten zwaartekrachtsgolven. Hoe kleiner hun onderlinge afstand, des te groter de golven, zeker als het uiteindelijk ook nog eens tot een samensmelting komt. Volgens de Bonner sterrenkundigen zal de volgende generatie van zwaartekrachtsgolfdetectoren in staat zijn om zulke gebeurtenissen tot op afstanden van enkele miljarden lichtjaren waar te nemen. De eerste van deze detectoren, de Advanced Laser Interferometer Gravitational-wave Observatory, komt in 2015 in bedrijf.
Meer informatie:
Black Holes In Star Clusters Stir Up Time And Space

14 december 2009
Volgens natuurkundigen van drie Amerikaanse onderzoeksinstituten leidt het instorten van een zware ster niet per definitie tot de vorming van een zwart gat. In veel gevallen zou de collaps blijven steken in een voorstadium dat een 'elektrozwakke ster' wordt genoemd. Een gewone ster bestaat bij de gratie van de fusiereacties die zich in zijn kern afspelen. Bij deze reacties worden lichte elementen zoals waterstof en helium omgezet in zwaardere. Maar zodra de kernbrandstof opraakt, gaat het mis: bij gebrek aan tegendruk stort het hart van de ster onder zijn eigen gewicht ineen. Middelzware sterren eindigen dan als compacte neutronensterren. En zware sterren zouden nóg verder ineenstorten: tot zwarte gaten. Volgens de natuurkundigen is het echter denkbaar dat zware sterren op het laatste moment nog een nieuwe energiebron aanspreken. Daarbij zouden quarks, de deeltjes waaruit de protonen en neutronen in normale atoomkernen bestaan, worden omgezet in veel lichtere deeltjes zoals elektronen en (vooral) neutrino's. De energie die daarbij vrijkomt, kan voldoende zijn om het instorten van de ster tot staan te brengen. De zogeheten elektrozwakke ster die zo ontstaat, kan zelfs zoveel massa in energie omzetten, dat hij nooit tot een zwart gat ineenstort. Dat lot zou alleen voorbehouden zijn aan de allerzwaarste sterren.
Meer informatie:
Theorists propose a new way to shine - and a new kind of star

30 november 2009
De grootste deeltjesversneller ter wereld, de Large Hadron Collider (LHC), heeft een nieuw record gevestigd. Sinds gisteravond (zondag 29 november) produceert de LHC deeltjes met een hogere energie dan welke andere deeltjesversneller op aarde dan ook. De tegengesteld gerichte protonenbundels in de versneller bereikten vandaag een relatieve energie van 1,18 TeV (tera-elektronvolt oftewel biljoen elektronvolt). Daarmee werd het vorige record van 0,98 TeV, dat sinds 2001 in handen was van de Amerikaanse Tevatron-versneller, ruimschoots overschreden. De LHC is overigens nog lang niet op volle sterkte. Voor het wetenschappelijke onderzoek dat het eerste kwartaal van 2010 van start zou moeten gaan, is een energie van 7 TeV gewenst.
Meer informatie:
LHC Sets New World Record

30 november 2009
Kort geleden zijn in Zweden twee miniatuur tafelglobes van Willem Janszoon. Blaeu ontdekt. De nietsvermoedende particuliere inbrenger rekende op een minimale opbrengst van zevenduizend euro. Het bleek slechts een fractie van de uiteindelijke opbrengst. De hoogste bieder, Bert Degenaar, verzamelaar en antiquair op de Spiegelgracht te Amsterdam, wist de globes in zijn bezit te krijgen. De nieuwe eigenaar heeft besloten deze globes voor enkele maanden in bruikleen te geven aan het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium in Franeker. Het paar globes (aard- en hemelbol) is gemaakt in 1606 en verkeert in goede staat. Met een diameter van 13,5 cm behoren de globes tot de kleinste die door Blaeu zijn vervaardigd.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)

23 november 2009
Al sinds een jaar of twintig worstelen wetenschappers met een raadsel dat maar niet opgelost wil worden. Als een ruimtesonde een scheervlucht langs de aarde maakt om van koers en snelheid te veranderen, treden er soms uiterst kleine, maar meetbare afwijkingen op. De snelheid die de sonde krijgt kan iets groter zijn dan verwacht of kleiner. Maar soms is er ook helemaal geen afwijking, zoals bij de scheervlucht van de Europese ruimtesonde Rosetta, op 13 november jl. Merkwaardig genoeg vertoonde diezelfde Rosetta bij een eerdere scheervlucht (in 2005) wél een snelheidsanomalie. Het is moeilijk om een patroon in de afwijkingen te vinden, en dat maakt het verklaren ervan uitermate lastig. Sommige wetenschappers achten het zelfs mogelijk dat de complete zwaartekrachtstheorie op de schop moet. Maar de meesten zoeken de oorzaak elders: bij getijwerking, afremming door de verste uitlopers van de aardatmosfeer en stralingsdruk van het zonlicht dat de aarde weerkaatst. Helaas kan geen van deze mogelijkheden verklaren waarom het effect soms wél optreedt, maar vaak ook niet. Voorlopig zal de scheervluchtanomalie dus wel een mysterie blijven.
Meer informatie:
Mystery remains: Rosetta fails to observe swingby anomaly
Vreemde gedragingen van ruimtevaartuigen (pdf);

23 november 2009
Voor het eerst zijn er deeltjes gebotst in de grootste deeltjesversneller ter wereld, de Large Hadron Collider (LHC). Dat gebeurde toen CERN-technici twee in tegengestelde richting bewegende bundels protonen elkaars pad lieten kruisen. Deze ontwikkelingen komen slechts drie dagen nadat de LHC voor het eerst in meer dan een jaar weer was opgestart. Vorig jaar september ging het mis bij de voorbereidingen voor de eerste botsingen in de LHC. Door een probleem met de supergeleidende magneten van de versneller lekte er helium in de tunnel, waardoor flinke schade ontstond. Het zal overigens nog wel enkele maanden gaan duren voordat de LHC op volle kracht draait.
Meer informatie:
Two Circulating Beams Bring First Collisions In The Lhc
Voortgang LHC op Twitter

18 november 2009
Twee sleutelinstrumenten van de Hubble-ruimtetelescoop hebben een nieuw thuis gekregen in het Nationale Lucht- en Ruimtevaartmuseum in Washington. De beide instrumenten, de Wide Field and Planetary Camera 2 (WFPC-2) en de Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement (COSTAR), zijn bij de laatste onderhoudsmissie in mei uit de ruimtetelescoop gehaald. De WFPC-2-camera wordt beschouwd als het instrument dat Hubble tot een succes heeft gemaakt. In de loop van vijftien jaar heeft de camera meer dan 135.000 opname gemaakt, waaronder er vele in kranten, tijdschriften en boeken en op posters hebben gestaan.
Meer informatie:
NASA Provides Venerable Hubble Hardware To Smithsonian

9 november 2009
Bijna een jaar is er gewerkt aan het realiseren van een bijzonder product: een draaibare sterrenkaart met geheel Friestalige opdruk en gebruiksaanwijzing. De uitgever, Rob Walrecht uit Amersfoort, is geen onbekende: tal van sterrenkundige instituten en volkssterrenwachten maken gebruik van zijn sterrenkaarten, boeken en andere producten. Hij had al planisferen in elf talen, waaronder Deens, Noors, Zweeds, Fins en Groenlands (Inuit). En nu dus ook een Friestalige, die na overleg met de Volkssterrenwacht te Burgum tot stand is gekomen. Het eerste exemplaar wordt op zaterdag 14 november aangeboden aan wethouder Haukje Rypstra van Tytsjerksteradiel (de eerste gemeente, die de Friese taal in het officiële verkeer invoerde). Een draaibare sterrenkaart is een complete sterrenatlas in zakformaat: je kunt er op elk willekeurig moment van de avond of de nacht op aflezen welke sterren, sterrenbeelden en andere hemelobjecten er aan de plaatselijke hemel zichtbaar zijn.
Meer informatie:
Rob Walrecht Planispheres

3 november 2009
Drie astronomen hebben van NWO een Veni-subsidie toegekend gekregen: Jorrit Leenaarts (Universiteit Utrecht), Alessandro Patruno (Universiteit van Amsterdam) en Anders Johansen (Sterrewacht Leiden). Met deze subsidie van 250.000 euro per persoon kunnen zij gedurende drie jaar ideeën ontwikkelen en onderzoek doen.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Persbericht NWO
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

2 november 2009
Masten Space Systems uit Mojave, Californië, en Armadillo Aerospace uit Rockwall, Texas, hebben de eerste en tweede prijs gewonnen in NASA's Lunar Lander Challenge. De twee prijzen, ten bedrage van één miljoen en vijfhonderdduizend dollar, worden op 5 november uitgereikt. Doel van de competitie was het ontwerpen en demonstreren van een ruimtevaartuig dat volledig automatisch verticaal opstijgt, opzij beweegt, een zachte landing uitvoert, en kort daarna opnieuw terugvliegt naar het oorspronkelijke vertrekpunt. Zulke technieken zijn in de toekomst nodig bij het uitvoeren van onbemande landingen op de maan. Masten Space Systems demonstreerde zijn Xoie-ruimteschip op 30 oktober; Armadillo Aerospace voerde de proefvlucht met de Scorpius-raket uit op 12 september. De Lunar Lander Challenge is gemodelleerd naar de beroemde X Prize, die enkele jaren geleden werd uitgeloofd voor het eerste commerciële ruimtevaartbedrijf dat met één toestel in korte tijd twee keer achter elkaar een vlucht kon uitvoeren naar een hoogte van honderd kilometer.
Meer informatie:
NASA and X Prize Announce Winners of Lunar Lander Challenge
NASA's Centennial Challenges
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

2 november 2009
De Australische radioastronoom John O'Sullivan heeft een belangrijke Australische wetenschapsprijs gewonnen voor zijn baanbrekende bijdrage aan het verbeteren van draadloze netwerktechnologie. O'Sullivan deed onderzoek aan de zwakke radiostraling van exploderende zwarte gaten, en ontwikkelde eind jaren zeventig een techniek om verstoringen in die signalen weg te filteren. Begin jaren negentig realiseerde hij zich dat dezelfde technologie het mogelijk maakt om storingsvrije en betrouwbare draadloze netwerkverbindingen tot stand te brengen. O'Sullivans techniek wordt momenteel wereldwijd toegepast in alle draadloze WIFI-netwerken. Voor deze bijdrage heeft O'Sullivan de 2009 Australian Prime Minister Prize for Science gewonnen, ten bedrage van 300.000 dollar.
Australian Prime Minister Prize for Science
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

28 oktober 2009
De lichtsnelheid is echt voor elk foton gelijk. Dat concluderen onderzoekers van NASA op basis van waarnemingen aan een verre gammaflits. De lichtsnelheid bedraagt ongeveer 300.000 kilometer per seconde. Volgens Einsteins relativiteitstheorie is het de hoogst mogelijke snelheid in de natuur. Elk foton (lichtdeeltje) zou zich in een vacuüm met deze snelheid voortbewegen, ongeacht de energie van het foton. Volgens sommige speculatieve theorieën bestaat de structuur van het vacuüm op de allerkleinste schaal echter uit een soort 'ruimtetijdschuim'. Daardoor zouden fotonen met hogere energie een héél klein beetje trager bewegen dan fotonen met lagere energie. De Fermi Gamma-ray Space Telescope, die een jaar geleden werd gelanceerd, heeft op 10 mei 2009 echter een korte gammaflits waargenomen in een sterrenstelsel op 7,3 miljard lichtjaar afstand. Binnen één seconde werden fotonen van de flits ontvangen over een enorm energiebereik. Ondanks het energieverschil (een factor van één miljoen) kwamen deze fotonen toch vrijwel exact gelijktijdig aan, na een reistijd van meer dan zeven miljard jaar. Daaruit blijkt dat de lichtsnelheid voor al die energieën gelijk is, met een nauwkeurigheid van bijna één op een triljoen.
Meer informatie:
Fermi Telescope Caps First Year With Glimpse of Space-Time
Fermi
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

28 oktober 2009
SRON Netherlands Institute for Space Research en het Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA) zijn het eens geworden over samenwerking in het ruimte-onderzoek. Eerste stap in de samenwerking is de deelname van SRON aan de ASTRO-H-missie, de Japanse röntgenmissie die grootschalige structuren in het universum gaat bestuderen, evenals extreme omstandigheden nabij zwarte gaten, de versnelling van kosmische deeltjes tot hoge energieën en donkere materie. SRON draagt op diverse fronten bij aan de röntgenspectrometer van ASTRO-H, die voor het eerst tegelijkertijd kaarten én uiterst nauwkeurige spectra kan maken van clusters van sterrenstelsels en overblijfselen van supernova's. SRON leidt ook de voorbereidingen voor SAFARI, de Europese ver-infrarood-spectrometer die in beeld is voor de Japanse ruimtetelescoop SPICA. De overeenkomst tussen SRON en ruimtereus JAXA is ondertekend op woensdag 28 oktober 2009, op de Nederlandse ambassade in Tokio.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

28 oktober 2009
De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie heeft vandaag om 16.30 uur Nederlandse tijd met succes een testmodel van de toekomstige draagraket Ares 1 gelanceerd. De testvlucht (Ares 1-X) duurde in totaal zes minuten en was bedoeld om het gedrag van de nieuwe, 100 meter hoge raket te bestuderen. De lancering was oorspronkelijk gepland voor 27 oktober, maar moest vanwege de weersomstandigheden worden uitgesteld. Ares 1 zou in de toekomst de opvolger van de spaceshuttle kunnen worden, voor wat betreft het in de ruimte brengen van Amerikaanse astronauten. De raket maakt deel uit van het Constellation-programma, waarmee NASA in de toekomst weer opnieuw bemande reizen naar de maan en misschien zelfs naar Mars hoopt uit te voeren. Of Ares 1 ook daadwerkelijk in productie wordt genomen, is onzeker. Een onderzoekscommissie onder leiding van Norman Augustine heeft de Amerikaanse overheid aanbevolen om commerciële draagraketten te gebruiken voor het in een baan om de aarde brengen van astronauten.
Meer informatie:
Ares 1-X testvlucht
Ares 1
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

27 oktober 2009
Autonome robots zullen in de toekomst een steeds belangrijker rol spelen in het onbemande planeetonderzoek. Dat stelt Wolfgang Fink van de Universiteit van Arizona en het California Institute of Technology. Fink en zijn collega's ontwikkelen hardware en software waarmee toekomstige robots met elkaar communiceren, elkaar opdrachten geven en zelf beslissingen nemen. Volgens Fink staan we aan de vooravond van een paradigmaverschuiving in het planeetonderzoek. Tot nu toe worden ruimtesondes vanaf de aarde bestuurd en bediend, met weinig flexibiliteit. In de toekomst is het bijvoorbeeld mogelijk dat een ruimtesonde in een baan rond de Saturnusmaan Titan in contact staat met een ballon in de dampkring van de planeetmaan, met landers op het oppervlak, en met boten in de methaanmeren van Titan. In onderling overleg bepalen ze zelf de beste onderzoeksstrategie.
Meer informatie:
Robot Armada Might Scale New Worlds
Website van Finks team
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

22 oktober 2009
Terwijl de eerste Ares-raket op het lanceerplatform staat te wachten op vertrek, heeft de Augustine-commissie een flinke knuppel in het NASA-hoenderhok gegooid. Hoewel de commissie, die gisteren haar eindverslag publiceerde, geen specifieke aanbevelingen doet voor het bemande ruimtevaartprogramma van de VS, pleit zij wel voor een flexibelere invulling van dat programma. De huidige koers is gericht op een terugkeer naar de maan, het vestigen van een permanente maanbasis en - uiteindelijk - een bemande landing op Mars. Volgens de NASA-commissie zou er de komende tien jaar nog eens 30 miljard dollar nodig zijn om die ambitieuze plannen te realiseren.Omdat de Ares-raket verre van gereed is, en de laatste vlucht van de spaceshuttle voor 2010 op het programma staat, zouden er zelfs zeven jaar lang geen bemande Amerikaanse ruimtevluchten kunnen plaatsvinden - ook niet naar het internationale ruimtestation ISS. De commissie vindt dat verloren tijd en presenteert een aantal alternatieve scenario's. In alle scenario's wordt het shuttle-programma met minimaal een jaar verlengd. Bovendien wordt de suggestie gedaan om de pendelvluchten naar het ISS over te laten aan commerciële partijen. Ondertussen zou dan kunnen worden gewerkt aan een ruimtevaartprogramma dat minder op landingen op de maan en Mars is gefocusseerd. Gedacht kan worden aan missies in een baan om de maan of Mars, of een landing op een nabije planetoïde of zelfs een van de manen van Mars.
Meer informatie:
Seeking A Human Spaceflight Program Worthy Of A Great Nation (pdf)

16 oktober 2009
Op internet circuleren al jarenlang 'voorspellingen' over het einde van de wereld op 21 december 2012. De aardas zou kantelen, er zou een mysterieuze 'Planeet X' op kleine afstand langs de aarde vliegen, er zouden gigantische vloedgolven ontstaan, enzovoort. Al dat onheil zou al zijn voorspeld door de Maya-beschaving: de zogeheten lange telling van hun ingewikkelde kalendersysteem eindigt op 21 december 2012. De doomsday-voorspellingen hebben ook Hollywood bereikt: dit najaar gaat een rampenfilm over het jaar 2012 in première. Twee astronomen hebben nu hun (geruststellende) visie op al deze onheilsprofetieën gegeven. Edwin Krupp van het Griffith Observatory in Los Angeles schreef een artikel in het Amerikaanse maandblad Sky & Telescope ; zonnestelseldeskundige David Morrison van NASA's Ames Research Center schreef over 2012 in Astronomy Beat , een publicatie van de Astronomical Society of the Pacific. Verplichte kost voor wie wil weten wat er waar is (en vooral wat er allemaal níet waar is) van de 2012-hype.
2012-artikel van Edwin Krupp in Sky & Telescope
2012-artikel van David Morrison in Astronomy Beat
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

6 oktober 2009
De prestigieuze Gerard P. Kuiper-prijs voor zonnestelselonderzoek, uitgereikt door de Division of Planetary Sciences (DPS) van de American Astronomical Society, gaat dit jaar naar planeetonderzoeker Tobias Owen van de Universiteit van Hawaii voor zijn vele bijdragen aan een beter begrip van oorsprong en evolutie van ons zonnestelsel. Owen was een student van de Nederlands-Amerikaanse astronoom Gerard Kuiper, die beschouwd wordt als de vader van het Amerikaanse planeetonderzoek. Owen ontdekte o.a. de ijle stofring van Jupiter, en edelgassen en deuterium in de Marsdampkring. Zijn onderzoek aan deuterium (zwaar waterstof) in het zonnestelsel heeft tot nieuwe inzichten in de geschiedenis van het zonnestelsel geleid.
Meer informatie:
Tobias Owen Receives Planetary Astronomy Prize
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

6 oktober 2009
De Nobelprijs Natuurkunde 2009 is toegekend aan Charles Kao voor zijn werk aan de ontwikkeling van glasvezeltechnologie en aan Willard Boyle en George Smith voor hun uitvinding van de charge coupled device (CCD), de lichtgevoelige chip die in moderne consumentencamera's wordt gebruikt. Dat is bekendgemaakt door de Koninklijke Zweedse Akademie van Wetenschappen. Beide technologieën (die overigens weinig met elkaar gemeen hebben) spelen een belangrijke rol in de moderne astronomie. Zonder de CCD-technologie zouden de schitterende opnamen van de Hubble Space Telescope en de verschillende ruimtesondes in ons zonnestelsel niet mogelijk zijn, terwijl optische datatransmissie via glasvezelnetwerken een niet meer weg te denken rol speelt in onder andere de very long baseline interferometry - een techniek die het mogelijk maakt om radiotelescopen onderling te koppelen.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Nobelprijscomité
Overzicht van winnaars Nobelprijs Natuurkunde
Aankondiging Koninklijke Zweedse Akademie van Wetenschappen
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

5 oktober 2009
De Amerikaanse planeetonderzoeker Steve Squyres van de Cornell-universiteit in Ithaca, New York, is de winnaar van de Carl Sagan-medaille voor 2009. Deze onderscheiding van de American Astronomical Society wordt uitgereikt aan astronomen die zich bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt voor de popularisering van hun vakgebied. Hij is genoemd naar de Cornell-astronoom Carl Sagan (1934-1996), die onder andere beroemd werd met zijn tv-serie Cosmos. Squyres is wetenschappelijk projectleider van de zeer succesvolle Marswagentjes Spirit en Opportunity die sinds januari 2004 rondrijden op Mars. De medaille wordt deze week uitgereikt tijdens de 41e bijeenkomst van de Division of Planetary Sciences (DPS) van de American Astronomical Society in Fajardo, Puerto Rico.
Meer informatie:
Squyres wins Carl Sagan Medal for public outreach
41e DPS-bijeenkomst
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

5 oktober 2009
De Amerikaanse wetenschapsjournalist Kelly Beatty heeft de eerste Jonathan Eberhart Prize van de Division of Planetary Sciences van de American Astronomical Society gewonnen. De prijs, genoemd naar de vermaarde wetenschapsjournalist Jonathan Eberhart (1942-2003), wordt voortaan jaarlijks uitgereikt voor het beste Engelstalige artikel op het gebied van planeetonderzoek. Beatty kreeg de prijs voor zijn artikel over het onderzoek aan de planeet Mercurius door de Amerikaanse ruimtesonde Messenger, dat in mei 2008 verscheen in het Amerikaanse maandblad Sky & Telescope. Kelly Beatty is lange tijd senior editor van Sky & Telescope geweest. Hij is ook co-auteur van het boek The New Solar System , waarvan inmiddels de vierde, ingrijpend herziene druk is verschenen.
Division of Planetary Sciences
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

28 september 2009
ESA-astronaut André Kuipers lanceert op 30 september samen met de minister van Economische Zaken Maria van der Hoeven en ESA-directeur generaal Jean-Jacques Dordain de nieuwe Nederlandse ruimtevaartorganisatie Netherlands Space Office (NSO). Op 30 september wordt samen met vier astronauten uit het ruimtevaartproject voor 4 VWO van het Northgo-college uit Noordwijk een 'go for launch' gegeven. De lancering in Den Haag is het slotstuk van een middag die in het teken staat van de toekomst van de Nederlandse ruimtevaart. Op het programma staat onder meer een discussie tussen experts over het belang van ruimtevaart voor wetenschap en samenleving. Nu en in de toekomst. Verschillende concrete voorbeelden van Nederlandse bijdragen aan de ruimtevaart, of Nederlandse toepassingen van ruimtevaart worden getoond en gedemonstreerd.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)

15 september 2009
Edwin Mathlener is per 1 december 2009 de nieuwe directeur van Stichting 'De Koepel' in Utrecht, de grootste organisatie in Nederland voor de bevordering van (amateur-)sterrenkunde. Mathlener volgt Mat Drummen op, die met pensioen gaat. Drummen heeft ruim vierendertig jaar leiding gegeven aan het bureau van de stichting, dat gehuisvest is in de historische sterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht. Edwin Mathlener is afgestudeerd sterrenkundige, is zeer actief geweest in de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (KNVWS) en de Jongerenwerkgroep (JWG) voor sterrenkunde, was enkele jaren hoofdredacteur van het door Stichting 'De Koepel' uitgegeven maandblad Zenit, en verzorgt astronomische lezingen, cursussen en websites.
Stichting 'De Koepel'
Website van Edwin Mathlener
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

11 september 2009
De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft een rapport gepubliceerd waarin de wetenschappelijke betekenis van het internationale ruimtestation ISS tegen het licht wordt gehouden. Tijdens vijftien ISS-missies in de afgelopen acht jaar zijn 22 technologie-experimenten uitgevoerd, 33 natuurkunde-experimenten, 27 biologische onderzoeken en 32 studies naar het gedrag van het menselijk lichaam onder gewichtloosheid. Volgens het rapport zijn belangrijke doorbraken behaald op uiteenlopende gebieden, zoals de bestrijding van voedselvergiftiging, de behandeling van kanker, en de ontwikkeling van nieuwe materialen die in de toekomst van toepassing kunnen zijn in de ruimtevaart. Het ISS moet in 2010 voltooid zijn. Onduidelijk is nog hoe lang de Amerikaanse overheid het ruimtestation wil blijven gebruiken voor wetenschappelijk onderzoek.
Meer informatie:
NASA Publishes Report about International Space Station Science
Online-versie van het rapport
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

7 september 2009
Rijke verzamelaars opgelet: Uitgeverij van Wijnen in Franeker brengt een facsimile-uitgave op de markt van het boek De Revolutionibus Orbium Coelestium ('Over de omwentelingen van de hemellichamen') van de Poolse astronoom Nicolaus Copernicus. Het origineel verscheen in 1543 en ontketende een omwenteling in het astronomisch denken, doordat Copernicus de zon in het middelpunt van het heelal plaatste. Het boek stond geruime tijd op de Index van verboden boeken. De Revolutionibus is in het Latijn geschreven, en staat vol wiskundige afleidingen en ingewikkelde diagrammen. Van de facsimile-uitgave zijn slechts 100 exemplaren gedrukt, waarvan inmiddels ongeveer de helft is verkocht. De uitgave bevat overigens ook de Poeticon Astronomicon van Gaius Julius Hyginus en de Almagest van Claudius Ptolemaeus. De verkoopprijs bedraagt 2000 euro.
Informatiepagina over de facsimile-uitgave.
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

1 september 2009
Sterrenkundigen hebben met behulp van een Noord-Amerikaans netwerk van radiotelescopen een zeer nauwkeurige meting gedaan van de kromming van de ruimte door de zon. Deze kromming, die het gevolg is van de zwaartekracht van de zon, werd in 1916 voorspeld door Albert Einstein en in 1919 voor het eerst gemeten. Het effect komt tot uiting in kleine positieverschuivingen van hemelobjecten die vlak naast de zon aan de hemel staan. Getalsmatig wordt het effect uitgedrukt in een parameter die gamma wordt genoemd. Einstein voorspelde dat gamma gelijk is aan 1,0. De nieuwe metingen, gebaseerd op positiebepalingen van vier zogeheten quasars, komen uit op 0,9998 met een foutenmarge van 0,0003.
Meer informatie:
Precise Radio-Telescope Measurements Advance Frontier Gravitational Physics

30 augustus 2009
Afgelopen woensdag is brand uitgebroken in het natuurgebied rond de Mount Wilson (Californië). De omvang van de natuurbrand is sindsdien flink toegenomen en vormt een directe bedreiging voor de historische sterrenwacht die op de berg staat. Het laatste personeel heeft de sterrenwacht zaterdag moeten verlaten en het is nu hopen op een goede afloop. Ook NASA's Jet Propulsion Laboratory ligt in de gevarenzone. De Mount Wilson-sterrenwacht, die op een hoogte van ruim 1700 meter ligt, is in 1904 opgericht. De grootste telescoop van de sterrenwacht is de 2,5-meter Hooker-telescoop, die van 1917 tot 1948 de grootste ter wereld was. Met dit historische instrument zijn onder meer de waarnemingen verricht die tot de ontdekking van de uitdijing van het heelal hebben geleid.
Meer informatie:
Station Fire Threatens Mount Wilson
Status van de brand

26 augustus 2009
Het stukje steen dat in 1969 door de Amerikaanse ambassadeur in Nederland, William Middendorf, aan voormalig premier Willem Drees werd geschonken, is geen maansteen. Over de ware aard van de 'maansteen', die door de nabestaanden van Drees aan het Rijksmuseum is geschonken, bestonden al langer twijfels, omdat hij sterk afwijkt van andere maanstenen. Onderzoekers van de Vrije Universiteit van Amsterdam hebben die twijfel bevestigd: het blijkt een stukje versteend hout van onbekende oorsprong te zijn. Waarom de VS onze voormalige premier opzadelde met een nepsteen, zal wel altijd een raadsel blijven. De enige echte Nederlandse maansteentjes zijn te vinden in Museum Boerhaave in Leiden: een klein steentje van de Apollo 17, en een paar gruisdeeltjes van Apollo 11, ingegoten in perspex en bevestigd op houten paneeltjes met een Nederlands vlaggetje.
Meer informatie:
Maansteen blijkt versteend hout
Maanstenen in Nederland

13 augustus 2009
De Internationale Astronomische Unie (IAU), met 145 aangesloten landen en ruim tienduizend leden de grootste sterrenkundige organisatie ter wereld, gaat zich de komende jaren onder andere richten op de ontwikkeling van sterrenkunde-activiteiten in de Derde Wereld. Dat is een van de resoluties die donderdag zijn aangenomen tijdens de slotceremonie van de zevenentwintigste algemene vergadering die de afgelopen twee weken is gehouden in Rio de Janeiro, Brazilië. Het nieuwe programma, onder leiding van vice-president George Miley, wordt gezien als een vervolg van het succesvolle Internationaal Jaar van de Sterrenkunde. Robert Williams, voormalig directeur van het Space Telescope Science Institute, neemt de komende drie jaar het presidentschap van de IAU over van Catherine Cesarksy. Ian Corbett volgt de Nederlandse astronoom Karel van der Hucht op als secretaris-generaal. De achtentwintigste algemene vergadering van de IAU wordt in de zomer van 2012 gehouden in Beijing.
Meer informatie:
IAU General Assembly finishes with the launch of successor to the International Year of Astronomy
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

12 augustus 2009
Nieuwe computersimulaties van exploderende sterren bieden sterrenkundigen een beter inzicht in de uitdijingsgeschiedenis van het heelal. Supernova-explosies van het type Ia ontstaan wanneer een witte dwergster materie van een begeleider opzuigt en daardoor boven een bepaalde kritische massa uitkomt, waarna hij op catastrofale wijze uiteenspat. Je zou dan ook verwachten dat Ia-supernova's allemaal dezelfde lichtkracht hebben, zodat hun waargenomen schijnbare helderheid een directe maat is voor hun afstand. Om die reden worden Ia-supernova's gebruikt als kosmische kilometerpaaltjes, waarmee je de uitdijingsgeschiedenis van het heelal kunt achterhalen. Gedetailleerde simulaties, uitgevoerd met krachtige supercomputers en deze week gepubliceerd in Nature , maken echter duidelijk dat de werkelijke lichtkracht van een supernova mede bepaald wordt door de asymmetrie van de explosie, door de manier waarop we vanaf de aarde tegen die asymmetrische explosie aankijken, en door de precieze chemische samenstelling van de ontploffende ster. Met een deel van die intrinsieke helderheidsverschillen wordt bij het waarnemen van Ia-supernova's al rekening gehouden: een supernova die lichtsterker is dan gemiddeld vertoont ook een trager helderheidsverloop, zodat er voor het helderheidsverschil gecorrigeerd kan worden. De nieuwe simulaties bieden nu echter voor het eerst een verklaring voor die helderheidsverschillen, en maken het mogelijk om in de toekomst veel nauwkeuriger te corrigeren voor allerlei effecten. Dat kan van groot belang zijn bij de interpretatie van de metingen, en mogelijk leiden tot veel nauwkeuriger conclusies over de uitdijingsgeschiedenis van het heelal.
Meer informatie:
Variability of type 1a supernovae has implications for dark energy studies
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

5 augustus 2009
Planeetdeskundige, schrijver en space artist William K. Hartmann, oprichter van het Planetary Science Institute in Tucson, Arizona, ontvangt de 2010 Barringer Medal van de Meteoritical Society. De onderscheiding wordt jaarlijks uitgereikt aan een wetenschapper die zich heeft onderscheiden op het gebied van kosmische inslagen. Hartmann ontwikkelde in de jaren zestig van de vorige eeuw een methode om de leeftijden van planeetoppervlakken af te leiden uit kratertellingen. Al vóór de Apollo-landingen wist hij op die manier de leeftijd van de donkere 'maanzeeën' te bepalen op 3,5 miljard jaar. Zijn artikelen en schilderijen hebben bovendien een belangrijke bijdrage geleverd aan de publiciteit rond het thema kosmische inslagen. Hartmann ontvangt de Barringer Medal volgend jaar tijdens de jaarvergadering van de Meteoritical Society.
Meer informatie:
PSI Founder William K. Hartmann Named 2010 Barringer Medal Winner
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

5 augustus 2009
De Nederlandse astronaut André Kuipers (1958) maakt over ruim twee jaar zijn tweede ruimtevlucht. Kuipers wordt daarmee de eerste Nederlander die meer dan één ruimtevlucht maakt. In april 2004 vloog hij al naar het internationale ruimtestation ISS voor een verblijf van ruim een week in het kader van de Delta-missie. De Telegraaf meldde vanmorgen dat Kuipers in december 2011 opnieuw naar het ISS zal reizen, maar dit keer voor een verblijf van een half jaar. Het bericht is inmiddels door het Ministerie van Economische Zaken bevestigd; de Amerikaanse NASA zal naar verwachting later deze week met een bevestiging komen. Net als in 2004 zal Kuipers met een Russische Sojoez naar het ISS vliegen; NASA neemt naar verwachting in 2010 de spaceshuttle uit de vaart.
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl;

19 juli 2009
Bij de maanlanding van de Apollo 11 veertig jaar geleden speelden radiotelescopen een cruciale rol in de communicatie tussen de astronauten en de thuisbasis. In het kader van 'Echoes of Apollo' - een wereldwijde herdenking van de maanlanding van de Apollo 11 veertig jaar geleden - heeft de radiotelescoop in Dwingeloo een radiotoespraak naar de maan gestuurd.De uizending vanuit Dwingeloo werd verzorgd door radioamateur Jan van Muijlwijk, een van de tientallen vrijwilligers die meehelpen de radiotelescoop in Dwingeloo te restaureren. Onder de roepnaam PI9CAM eerde hij alle astronauten die op de maan zijn geweest door hun namen voor te lezen. Zijn toespraak werd door de radiotelescoop in een radioboodschap naar de maan uitgezonden. De maan kaatste een deel van de uitgezonden radiogolven terug naar de aarde. In dat deel van de wereld dat naar de maan was gekeerd kon men zijn teruggekaatste toespraak beluisteren.
Meer informatie:
CAMRAS
Echoes of Apollo

15 juli 2009
De benoeming van ex-astronaut Charles Bolden (62) als nieuwe topman van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA is bekrachtigd door de Amerikaanse Senaat. Bolden werd enkele weken geleden voorgedragen door president Obama. Bolden maakte tussen 1986 en 1994 vier maal een ruimtevlucht aan boord van de spaceshuttle. Hij maakte onder andere deel uit van de shuttlebemanning die in 1990 de Hubble Space Telescope voor het eerst in een baan om de aarde bracht. Lori Garver (48) is aangesteld als Boldens adjunct.
Meer informatie:
Bolden and Garver Confirmed by U.S. Senate
Biografie Charles Bolden
Biografie Lori Garver
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

14 juli 2009
Het zwaarst bekende scheikundige element, met atoomgetal 112, wordt naar alle waarschijnlijkheid 'copernicum' genoemd, naar de beroemde Poolse astronoom Nicolaus Copernicus (1473-1543), die met zijn ideeën over de centrale plaats van de zon in het zonnestelsel een revolutie in de wetenschap ontketende. Element 112 (met 112 protonen en 165 neutronen in de kern) werd in 1996 voor het eerst geproduceerd door een onderzoeksteam uit Darmstadt onder leiding van Sigurd Hofmann. Het heeft echter een zeer korte levensduur: in een fractie van een seconde vallen de extreem zware atoomkernen weer uiteen. Pas enkele weken geleden kon de ontdekking van Hofmanns team door een andere onderzoeksgroep worden bevestigd. Het bestaan van element 112 wordt nu officieel erkend door de International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC), en binnen een half jaar zal het een definitieve naam krijgen. De groep uit Darmstadt stelt unaniem de naam 'copernicum' voor (met symbool Cp); het is zeer onwaarschijnlijk dat dit voorstel niet wordt overgenomen door de IUPAC. Eerder vernoemde het Duitse team al elementen naar de natuurkundigen Bohr, Meitner en Röntgen.
Meer informatie:
Persbericht GSI Helmholtzzentrum für Schwerionenforschung
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

2 juli 2009
De astronomen Prof. dr. Amina Helmi (Rijksuniversiteit Groningen) en Dr. Andrey Baryshev (SRON) hebben van de European Research Council (ERC) een Starting Grant toegekend gekregen van resp. 1,6 en 0,9 miljoen euro. De ERC is in 2007 door de Europese Unie opgericht voor de financiering van baanbrekend onderzoek. De Starting Grant is bedoeld voor onderzoekers die twee tot negen jaar geleden zijn gepromoveerd en zich willen vestigen als onafhankelijk onderzoeksleider.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

29 juni 2009
Minister Maria van der Hoeven tekent op 2 juli in Den Haag een overeenkomst met de Europese ruimtevaartorganisatie ESA voor de bouw van een nieuwe grotendeels Nederlandse satelliet. Onder gezamenlijke leiding van ESA en de nieuwe Nederlandse ruimtevaartorganisatie Netherlands Space Office (NSO) ontwikkelen Nederlandse bedrijven en instituten het ruimte-instrument TROPOMI (Tropospheric Ozone-Monitoring Instrument). ESA zorgt voor de bouw van de rest van de satelliet. TROPOMI gaat na de lancering in 2014 vanuit de ruimte de mondiale verspreiding van luchtvervuiling en broeikasgassen in kaart brengen. Groen licht voor de bouw van TROPOMI kwam feitelijk tijdens de ESA-conferentie voor ruimtevaartministers in november vorig jaar in Den Haag. Daar besloten de ministers tot de bouw van de satelliet. Eerder had de Nederlandse overheid al 78 miljoen Euro beschikbaar gesteld voor de bouw van het TROPOMI-instrument en de verwerking van de gegevens. TROPOMI is een samenwerking tussen KNMI, SRON, TNO en Dutch Space, in opdracht van het NSO. De wetenschappelijke leiding is in handen van het KNMI. Dutch Space is hoofdaannemer voor de bouw van het instrument. TROPOMI wordt gefinancierd door de ministeries van Economische Zaken, van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van Verkeer en Waterstaat en van Volkshuisvesting,Ruimtelijke Ordening en Milieu.
TROPOMI
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

29 juni 2009
Uit 3500 sollocitaties heeft de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA negen kandidaten geselecteerd voor de astronautenopleiding in 2009. In augustus beginnen ze met hun training in het Johnson Space Center in Houston, Texas. In de toekomst zullen ze onder andere vluchten uitvoeren naar het internationale ruimtestation ISS. Onlangs selecteerde ook de Europese ESA zes nieuwe astronauten voor toekomstige ISS-missies. Mochten NASA en ESA ooit gaan samenwerken aan nieuwe bemande maanvluchten, dan zullen sommige Amerikaanse en Europese astronauten van de nieuwe selecties elkaar wellicht ooit vergezellen op het maanoppervlak. De negen nieuwe Amerikaanse astronauten zijn Serena Aunon, Jeanette Epps, Jack Fischer, Michael Hopkins, Kjell Lindgren, Kate Rubins, Scott Tingle, Mark Vande Hei en Reid Wiseman.
Meer informatie:
NASA Selects New Astronauts for Future Space Exploration
Informatie over de selectie en training van NASA-astronauten
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

26 juni 2009
Het internationale ruimtestation ISS zal in juli uitzonderlijk helder in ons land te zien zijn. Om mensen te laten weten wanneer ze precies omhoog moeten kijken, heeft journalist Jaap Meijers, met medewerking van sterrenkundejournalist Govert Schilling, een nieuwe online service opgezet: Twisst. Iedereen kan met het blote oog af en toe het internationale ruimtestation ISS voorbij zien komen. Het is een mooi gezicht om het ruimtestation als zeer heldere 'ster' langs de hemel te zien trekken. Mensen die gebruik maken van Twitter kunnen nu een aankondiging krijgen wanneer ISS overkomt op de locatie in hun Twitter-profiel. Het enige dat ze hoeven doen, is Twitter-account @twisst volgen: www.twitter.com/twisst. De service werkte al een tijdje in testfase. Deze week wordt de achterliggende website twisst.nl gepubliceerd, met veel extra informatie zoals een handleiding 'ISS spotten'.
Meer informatie:
Hoe het werkt
Voorbeeld van hoe een melding van een overkomst er op de site uitziet
Meer informatie over ISS en wanneer het te zien is

17 juni 2009
De Italiaans-Russisch-Britse röntgentelescoop JET-X, geassembleerd in het Space Research Centre van de Universiteit van Leicester, wordt komende maandag getransporteerd naar het beroemde Science Museum in Londen. De telescoop is de grootste ruimtetelescoop die ooit in het Verenigd Koninkrijk is gebouwd. Het 450 kilogram zware instrument heeft een middellijn van een meter en is vijf meter lang; de brandpuntsafstand van JET-X bedraagt 3,5 meter. JET-X (Joint European X-ray Telescope) was bedoeld voor de Russische Spectrum X-Gamma satelliet, die oorspronkelijk begin jaren negentig al gelanceerd zou worden. Na vele jaren uitstel is het project uiteindelijk afgeblazen. De technologieën die voor JET-X zijn ontwikkeld, hebben later wel hun weg gevonden in de Europese röntgenkunstmaan XMM-Newton en in de Amerikaanse Swift-satelliet.
JET-X
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

16 juni 2009
Theoretisch astrofysicus Frank H. Shu van de Universiteit van Californië in San Diego krijgt de Shaw-prijs Astronomie 2009. De prijs, waaraan een geldbedrag van één miljoen dollar is gekoppeld, wordt uitgereikt door de Shaw Prize Foundation in Hong Kong en wordt wel de 'oosterse Nobelprijs' genoemd. Shu heeft de afgelopen dertig jaar naam gemaakt met zijn baanbrekende theoretische inzichten in het ontstaan van de spiraalstructuur van sterrenstelsels, de vorming van sterren, en de geboorte van planetenstelsels. De prijs wordt op 7 oktober uitgereikt.
Meer informatie:
UC San Diego Astrophysicist
http://www.shawprize.org/en/shawprize2009/announcement/announcement.html
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

12 juni 2009
Vrijdagmiddag heeft prof. dr. Adriaan Blaauw in Groningen de hoofdprijs van de Nederlandse Sterrenkunde Olympiade 2009 uitgereikt. De prijs, een jaar collegegeld en een waarneemreis naar de Mercatortelescoop op La Palma, ging naar de 18-jarige VWO-leerling Daniel Verschueren uit Nijmegen. Hij haalde de hoogste score op een schriftelijke toets aan het einde van een week intensieve sterrenkunde-masterclasses op het Kapteyn Instituuut van de Rijksuniversiteit Groningen. De tweede prijs, een jaar collegegeld, is gewonnen door de 18-jarige Leon Houben uit Blerick. De andere laureaten waren Jorrit Hagen, Jana Huisman, Anne Leijsen en Pim Overgaauw. De Sterrenkunde Olympiade is een jaarlijks terugkerend evenement dat beurtelings door een Nederlands sterrenkundig instituut wordt georganiseerd. In 2009, het Internationale Jaar van de Sterrenkunde, was dat Groningen.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)

9 juni 2009
In het kader van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde 2009 is het startschot gegeven voor het 'Galileo Teacher Training Program'. Doel van dit onderwijsprogramma is om leerkrachten over de hele wereld van bruikbaar sterrenkundig onderwijsmateriaal te voorzien en hen ook een goede opleiding te geven. In verscheidene landen, waaronder ook Nederland, worden workshops voor leerkrachten georganiseerd, die er uiteindelijk toe moeten leiden dat er in 2012 drie- tot zesduizend gecertificeerde 'Galileo-leerkrachten' zijn. De hoop is dat deze sterrenkundig onderlegde leerkrachten ook na afloop van het Jaar van de Sterrenkunde hun educatieve activiteiten zullen voortzetten.
Meer informatie:
The Galileo Teacher Training Program brings astronomy into the classroom
Galileo Teacher Training Program website

4 juni 2009
Aan de Universitat Autònoma de Barcelona is vandaag een proefproject van start gegaan om aan te tonen dat het mogelijk is om voedsel, water en zuurstof te winnen uit organische afvalstoffen. Een dergelijke vorm van hergebruik kan in de toekomst een belangrijke rol gaan spelen in de bemande ruimtevaart. Het MELiSSA-project (Micro-Ecological Life Support System Alternative) wordt geleid en gefinancierd door de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. In een van de buitenwereld afgesloten systeem moeten de komende twee jaar veertig ratten in leven worden gehouden, dus zonder extra toevoer van water, zuurstof en voedingsstoffen. Het zuurstofverbruik van veertig ratten komt ongeveer overeen met dat van één mens. De MELiSSA-'fabriek' wint zuurstof uit kooldioxide (CO2), en water en voedsel uit urine en faeces. Vergelijkbare technieken zouden in de toekomst ook gebruikt kunnen worden tijdens lange bemande ruimtereizen naar Mars.
MELiSSA-project
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

2 juni 2009
Op vrijdag 5 juni vindt de finale van de TU Delft CanSat competitie plaats. Zes scholierenteams lanceren die dag hun CanSat vanaf het militaire oefenterrein bij 't Harde. Een CanSat is een 'satelliet' ter grootte van een frisdrankblikje waar de scholieren zelf een experimentele satellietmissie voor hebben bedacht. Per raket worden twee CanSats gelanceerd. De raket brengt de satellietjes naar een hoogte van duizend meter, waarna ze aan een daalvlucht beginnen met een door de scholieren zelf gemaakte parachute. Tijdens de daalvlucht en de landing voeren de CanSats hun missie uit. In totaal deden twintig scholen mee aan de CanSat competitie, intensief gesteund door experts van de TU Delft.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

20 mei 2009
De Europese ruimtevaartorganisatie ESA heeft vandaag zes nieuwe Europese astronauten gepresenteerd. Vanaf 2013 zullen ze ruimtevluchten kunnen gaan maken; voornamelijk naar het internationale ruimtestation ISS, maar in de toekomst heel misschien ook naar de maan, als er ooit een gezamenlijk Europees-Amerikaans bemand maanprogramma van de grond komt. De zes nieuwe astronauten zijn Samantha Cristoforetti (Italië), Alexander Gerst (Duitsland), Andreas Mogensen (Denemarken), Luca Parmitano (Italië), Timothy Peake (Verenigd Koninkrijk) en Thomas Pesquet (Frankrijk). De selectie van de Brit Peake is opmerkelijk, omdat het Verenigd Koninkrijk weliswaar ESA-lidstaat is maar geen financiële bijdrage levert aan het Europese bemande-ruimtevaartprogramma.
Meer informatie:
ESA prepares for the next generation of human spaceflight and exploration by recruiting a new class of European astronauts
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

11 mei 2009
Afgelopen Koninginnedag is, op 90-jarige leeftijd, Venetia Phair-Burney overleden. Hoewel zij zelf geen sterrenkundige was, zal haar meisjesnaam altijd in de sterrenkundige archieven terug te vinden zijn. Venetia Burney was namelijk degene die, als 11-jarig meisje, in 1930 de naam bedacht voor het hemellichaam dat toen nog gold als de negende planeet van ons zonnestelsel. Ze ontleende die naam aan de Romeinse god van de onderwereld: Pluto. Het toeval wilde dat ze die suggestie bij het ontbijt deelde met haar grootvader, die connecties had met een professor in de sterrenkunde aan de universiteit van Oxford. En die gaf het weer door aan de ontdekker van de planeet, Clyde Tombaugh. Indirect was Venetia daarmee ook de naamgeefster van de beroemde hond uit de tekenfilms van Disney. Want die is op zijn beurt weer naar dat verre, inmiddels tot dwergplaneet gedegradeerde hemellichaam genoemd. Als volwassene studeerde Venetia wiskunde aan de Cambridge-universiteit, waarna ze docente economie en wiskunde werd.
Meer informatie:
Venetia Phair dies at 90; as a girl, she named Pluto

7 mei 2009
Bij de verkenning van de buitenste planeten van ons zonnestelsel maken ruimtesondes gebruik van een nucleaire generator. Deze zet de warmte die vrijkomt bij het verval van het radioactieve element plutonium-238 om in elektriciteit. Dat plutonium is in feite een overblijfsel van de nucleaire wapenwedloop ten tijde van de Koude Oorlog. En nu deze wedloop vooralsnog ten einde lijkt gekomen, raakt de plutoniumvoorraad op: rond 2018 zullen de laatste beetjes verbruikt zijn. Dat zou wel eens een probleem kunnen worden voor NASA en ESA, omdat er nog geen goed alternatief voorhanden is. Op grote afstand van de zon is het zonlicht nu eenmaal te zwak om gebruik te kunnen maken van zonnepanelen. Bestaande kernreactors zijn in principe in staat om plutonium-238 te produceren, maar daar is dan wel aanvullende apparatuur voor nodig. De Amerikaanse National Research Council adviseert dan ook om vanaf 2010 geld te reserveren voor de aanmaak van het nogal cruciale radioactieve element.
Meer informatie:
Nuclear fuel for spacecraft set to run out in 2018

6 mei 2009
Uit theoretisch onderzoek van natuurkundige Charles Horowitz van Indiana University blijkt dat het materiaal van de buitenste laag van een neutronenster 10 miljard keer zo ster is als staal (Physical Review Letters, 8 mei). Neutronensterren zijn de ingestorte kernen van zware sterren die als supernova zijn ontploft. Ze zijn slechts een kilometer of tien groot en tollen enorm snel om hun as: in sommige gevallen honderden keren per seconde. Ondanks de sterke zwaartekracht aan zijn oppervlak, zal de buitenkant van een neutronenster niet zo glad zijn als een biljartbal: door interne spanningen in de korst kunnen 'bergjes' ontstaan. En hoe hoger de bergjes, des te groter zijn de verstoringen die de rondtollende neutronenster in het weefsel van ruimte en tijd veroorzaakt - zogeheten gravitatiegolven. Uit de computersimulaties van Horowitz volgt dat het korstmateriaal sterk genoeg is om bergjes van redelijke omvang in stand te houden. De verwachting is dan ook dat de gravitatiegolven van neutronensterren uiteindelijk waarneembaar zullen zijn met instrumenten op aarde.
Meer informatie:
Star crust 10 billion times stronger than steel

1 mei 2009
De Astronomical Society of the Pacific heeft de Bruce Gold Medal - een prestigieuze sterrenkundige onderscheiding die sinds 1898 jaarlijks wordt uitgereikt - toegekend aan Frank Shu. Deze Chinees-Amerikaanse astronoom is vermaard om zijn theoretische bijdragen aan het onderzoek van spiraalvorming in sterrenstelsels en de evolutie van sterren. Daarnaast heeft hij ook bijgedragen aan het onderzoek van meteorieten (chondrieten) en van het gedrag van het planeetringen. Shu heeft vele boeken en artikelen op zijn naam staan, waaronder The Physical Universe: An Introduction to Astronomy, dat al meer dan 25 jaar een standaardwerk is. De uitreiking van de medaille vindt plaats op 15 september.
Meer informatie:
Astronomical Society Of The Pacific Announces 2009 Winner Of The Catherine Wolfe Bruce Gold Medal
Informatie over Frank Shu

8 april 2009
Een team van astronomen onder leiding van de Chinese sterrenkundige Bo Wang heeft een verklaring gevonden voor de onverwacht geringe leeftijd van veel kosmische supernova-explosies. Supernova's van het type Ia ontstaan wanneer materie van een reuzenster op een begeleidende witte dwergster terechtkomt. Na verloop van tijd is de witte dwerg te zwaar en te compact, en stort hij onder zijn eigen gewicht ineen, wat resulteert in een catastrofale explosie. Volgens standaardmodellen kunnen Ia-supernova's optreden wanneer de betreffende sterren leeftijden hebben van minstens een miljard jaar. De afgelopen jaren is echter ontdekt dat ongeveer de helft van alle Ia-supernova's optreedt in sterrenstelsels waar de stervormingspiek minder dan honderd miljoen jaar eerder plaatsvond. Wang en zijn collega's hebben nu computersimulaties uitgevoerd waaruit blijkt dat zulke 'jonge' supernova's verklaard kunnen worden door aan te nemen dat de massa-donerende ster een zogeheten heliumster is. Toekomstige waarnemingen aan supernova's van het type Ia moeten uitwijzen of deze theorie inderdaad klopt. De resultaten van de computersimulaties zijn gepubliceerd in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
Meer informatie:
Youthful supernovae explained?
Vakpublicatie over het onderzoek
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

7 april 2009
Als machinist en bestuurder van een mobiele kraan heeft minister Ronald Plasterk van OC&W maandag 6 april de grote koepel van de zogenoemde 10-duims kijker van het dak van de Leidse Sterrewacht naar beneden getakeld. Dekoepel kan nu ter restauratie naar de werkplaats worden gereden. De stadsbeeldbepalende Sterrewacht aan de Leidse Witte Singel kwam gereed in 1868, en heeft sterk bijgedragen aan de grote bloei van het Leidse sterrenkundig onderzoek. Sinds 1971 worden de telescopen niet meer door de Leidse astronomen gebruikt - die zijn actief in de wereldwijde ontwikkeling van ultramoderne telescopen - maar nog volop door amateurs. Met de restauratie van de Sterrewacht wordt eind van de winter 2009/2010 begonnen. Een van de belangrijkste elementen ervan is het herstel van de telescoopkoepels. Het loopwerk van de koepels, die elektrisch draaibaar en te openen zijn, dient volledig te worden gereviseerd. Daartoe wordt op straatniveau een werkplaats ingericht.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

7 april 2009
Door met hun eigen telescoop de manen van Jupiter waar te nemen zijn de scholieren Twan Schmittz en Stan Jakobs uit Horn erin geslaagd de massa van Jupiter te bepalen. Met dit project hebben ze de eerste prijs gewonnen in een wedstrijd voor het beste sterrenkundige profielwerkstuk. Die was in het kader van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde georganiseerd door de Universiteit Utrecht. De hoofdprijs is een reis naar La Palma, naar het observatorium Rocque de los Muchachos, waar zij met een professionele telescoop zullen mogen waarnemen. De tweede prijs ging naar vier leerlingen van het Werenfridus College in Hoorn die onder begeleiding van het NIKHEF een detector bouwden om kosmische straling te detecteren. Lotte van Boxtel uit Maastricht is derde geworden met haar profielwerkstuk 'Het geheim van zwarte gaten', en een eervolle vermelding was er voor Carmen Spronk en Manon Luinenburg uit Elburg die een lespakket inclusief interactieve website ontwikkelden over de planeet Mars. De winnaars werden bekendgemaakt tijdens de landelijke publieksmanifestatie 'Laat je verleiden door de sterren' in science center NEMO in Amsterdam, die het afgelopen weekeinde meer dan 7500 bezoekers trok.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl;

5 april 2009
Maar liefst 7570 geïnteresseerden in sterrenkunde brachten dit weekend een bezoek aan science center NEMO in Amsterdam. In het kader van het Museumweekend en het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde werd het evenement 'Laat je verleiden door de sterren' gehouden. Het hele weekend was NEMO gratis toegankelijk en kon jong en oud genieten van een hemels programma. Astronomen gaven lezingen voor kinderen en volwassenen over onder andere verre sterrenstelsels en de zoektocht naar buitenaards leven. In verschillende workshops maakten kinderen een zelfgebouwde nevelkamer of pulsar. Op zondag stonden diverse telescopen op het dak van NEMO om de zon eens goed te bestuderen. De radiotelescoop in Westerbork werd bediend vanuit NEMO en gericht op snel rondtollende sterren, zogeheten pulsars, die met animaties en geluid te zien en te horen waren op grote schermen. Met muziek, gedichten en films werd het heelal dichter bij de aarde gebracht. De fototentoonstelling van grote astronomische afbeeldingen blijft nog een tijdje staan op het dak van NEMO. 'Laat je verleiden door de sterren' werd georganiseerd door de astronomenvereniging NAC, NWO-Exacte Wetenschappen, de KNVWS, NOVA en NEMO. Deze samenwerking was ontstaan in het kader van de viering van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde.
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

5 april 2009
Tijdens de 'Avond van de Sterren' op 4 april in science center NEMO Amsterdam heeft Minister Ronald Plasterk de eerste Europapostzegels 2009 in ontvangst genomen uit handen van Linda van Zomeren, Directeur Marketing & Sales bij TNT Post. Op het velletje staat de lens van Christiaan Huygens waarmee hij Titan, de grootste maan van de planeet Saturnus, heeft ontdekt. De andere postzegel gaat over het Nederlandse initiatief voor de bouw van LOFAR, de grootste radiotelescoop ter wereld. Joost Grootens heeft de Europazegels ontworpen. De postzegels zijn vanaf 7 april te koop.
Achtergrondinformatie over de nieuwe Europazagels.
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

27 maart 2009
Op woensdag 1 april aanstaande krijgen achttien vrijwilligers van de stichting CAMRAS een prestigieuze beloning van het zogenoemde Veder Fonds, de stichting Wetenschappelijk Radiofonds Veder. De vrijwilligers van CAMRAS (Stichting C.A. Muller radio Astronomie Station) hebben in hun vrije tijd de Dwingeloo-radiotelescoop van ASTRON weer operationeel gemaakt. Het Veder Fonds reikt deze beloning uit voor de zeer enthousiaste wijze waarop zij dit hebben gedaan. De telescoop kan nu door amateurs en onderwijs gebruikt worden. De uitreiking op 1 april wordt geopend door Prof. Michael Garrett, algemeen directeur van ASTRON.
CAMRAS
Veder Fonds
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

25 maart 2009
Met een bedrag oplopend tot een half miljoen euro per jaar financiert NWO Exacte Wetenschappen (EW) de komende vijf jaar de expertisegroep Allegro. Deze groep ondersteunt astronomen bij de voorbereiding en verwerking van gegevens uit waarnemingen op de telescopen van de Atacama Large Milimeter/submilimeter Array (ALMA) in Chili. Allegro biedt de Nederlandse wetenschap de kans zoveel mogelijk resultaat te halen uit de activiteiten op ALMA. De experts ondersteunen onder andere onderzoek naar het ontstaan en de evolutie van exoplaneten (planeten die op de aarde lijken). De nieuw op te richten Nederlandse groep experts wordt gevestigd aan de Sterrenwacht in Leiden.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
ALMA
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl;

25 maart 2009
RadioNet, het Europese programma voor radiosterrenkunde, ontvangt een subsidie van 10 miljoen euro van de Europese Commissie in het kader van het Seventh European Framework Programme (FP7). RadioNet is een internationaal samenwerkingsverband van 26 instituten in 13 landen, onder voorzitterschap van Michael Garrett, directeur van de stichting ASTRON in Dwingeloo. Doel van het nieuwe programma is: het bevorderen van internationale samenwerking binnen de Europese radioastronomie (zoals dat onder andere al gebeurt binnen het European VLBI Network), en het voorbereiden van de Europese deelname aan internationale projecten zoals de Square Kilometer Array (SKA).
Meer informatie:
10 Million Euro for RadioNet FP7!
RadioNet
Persbericht Max-Planck-Institut für Radioastronomie
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

24 maart 2009
Meetgegevens van de grootste radioschotel ter wereld kunnen binnenkort geanalyseerd worden door een wereldwijd netwerk van thuiscomputers. Op die manier hopen sterrenkundigen nieuwe pulsars op het spoor te komen, en uiteindelijk directe aanwijzingen te vinden voor het bestaan van zwaartekrachtgolven. Einstein@Home, een van de grootste 'distributed network'-programma's ter wereld, maakt gebruik van de gezamenlijke kracht van honderdduizenden thuiscomputers om radiowaarnemingen door te spitten op zoek naar pulsars - compacte, snel rondtollende neutronensterren. Door nu ook de metingen van de 300-meter Arecibo-radiotelescoop op Puerto Rico beschikbaar te stellen via Einstein@Home, moet het mogelijk zijn om nieuwe pulsars in dubbelstersystemen te vinden, waaronder exemplaren met een omlooptijd van hooguit enkele tientallen minuten. Zulke compacte dubbelstersystemen zenden volgens Einsteins relativiteitstheorie zwaartekrachtgolven uit - verstoringen in de ruimtetijd die in principe waarneembaar moeten zijn met gevoelige detectoren op aarde.
Meer informatie:
New Einstein@Home effort launched: home computers to search Arecibo data for new pulsars
Einstein@Home
Arecibo-radiotelescoop
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

24 maart 2009
Op 25 maart is het veertig jaar geleden dat het Europese observatorium op Cerro La Silla in Chili officieel in gebruik werd genomen. De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) werd op 5 oktober 1962 opgericht door België, Duitsland, Frankrijk, Nederland en Zweden, op initiatief van de Nederlandse astronoom Jan Oort. Een jaar later werd Chili gekozen als locatie voor het nieuw te bouwen observatorium, en in oktober 1964 werd de bergtop La Silla ('het zadel') aangekocht. De eerste telescoop werd in 1966 in gebruik genomen, en nadat enkele andere telescopen volgden, vond de inauguratie van de sterrenwacht plaats op 25 maart 1969. Later werden op La Silla onder andere de grote 3,6-meter telescoop en de 3,5-meter New Technology Telescope in gebruik genomen. Tijdens de hoogtijdagen van de sterrenwacht waren er vijftien afzonderlijke telescopen in bedrijf. Inmiddels heeft de meeste ESO-activiteit zich verplaatst naar Cerro Paranal, waar de Very Large Telescope is gebouwd. Op La Silla wordt echter nog steeds belangrijk astronomisch werk verricht, onder andere op het gebied van exoplaneten.
Meer informatie:
ESO’s First Observatory Celebrates 40th Anniversary
Historie ESO
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

24 februari 2009
De lancering van het Amerikaanse Orbiting Carbon Observatory (OCO) is mislukt. De lancering, met behulp van een Taurus XL-raket vanaf de luchtmachtbasis Vandenberg in Californië, vond om vijf minuten voor elf Nederlandse tijd plaats. Naar het zich laat aanzien is het afstoten van de neuskegel van de raket niet gelukt. De satelliet is zo goed als zeker in de oceaan terechtgekomen, in de buurt van Antarctica. Het Orbiting Carbon Observatory zou vanuit een baan om de aarde gedetailleerd onderzoek gaan doen aan de kooldioxide-huishouding van de aardse dampkring. Op 23 januari werd met succes een Japanse kunstmaan gelanceerd met een vergelijkbaar instrumentarium aan boord.
Laatste OCO-nieuws op spaceflightnow.com
Orbiting Carbon Observatory
Persbericht Jet Propulsion Laboratory
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

19 februari 2009
Astronomen vieren dit jaar het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde. Directe aanleiding zijn de eerste (gepubliceerde) hemelwaarnemingen door de Italiaanse geleerde Galileo Galilei, precies 400 jaar geleden. Zijn ontdekkingen, waaronder de vier grote manen van Jupiter, waren van grote betekenis voor ons wereldbeeld, waarin tot dan toe de aarde centraal stond. Maar wat is daarvan blijven hangen bij het grote publiek? Om daar achter te komen, hebben drie grote Britse wetenschappelijke instituten een enquête gehouden. Daaruit blijkt dat bijna een derde van de Britten de naam Galileo Galilei net zo gemakkelijk in verband brengen met wijn, mode of een beroemd schip als met de sterrenkunde. Bovendien heeft driekwart van de ondervraagden het (onjuiste) vermoeden dat Galilei de ontdekker is van de planeet Neptunus of het zwarte gat in het centrum van ons Melkwegstelsel, of gewoon geen idee.
Meer informatie:
What Did Galileo Actually Do?;

12 februari 2009
Bij de botsing van twee communicatiesatellieten, afgelopen dinsdag, is een gigantische hoeveelheid ruimteschroot geproduceerd. De kleine en grote brokstukken vormen mogelijk een bedreiging voor andere satellieten, en misschien zelfs voor het internationale ruimtestation ISS. De botsing van de Amerikaanse Iridium 33-satelliet en de inactieve Russische Cosmos 2251-kunstmaan vond op 10 februari om 17.55 uur Nederlandse tijd plaats, op 790 kilometer hoogte boven Siberië. Waarom niemand de botsing heeft zien aankomen is momenteel nog onduidelijk; het Amerikaanse Strategic Space Command houdt met radar de banen en bewegingen van 18.000 satellieten en brokstukken groter dan 10 centimeter in de gaten. De twee satellieten, met massa's van respectievelijk ruim 500 en ruim 900 kilogram, knalden met een onderlinge snelheid van tienduizenden kilometers per uur op elkaar. Tot nu toe zijn al meer dan 600 brokstukken van de botsing gedetecteerd. De banen daarvan zullen de komende dagen zo nauwkeurig mogelijk worden vastgelegd. Het is voor het eerst dat twee intacte kunstmanen met elkaar in botsing zijn gekomen.
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl;

4 februari 2009
Op 31 januari is de Nederlandse Sterrenkunde Olympiade 2009 van start gegaan. Nederlandse middelbare scholieren kunnen tot 11 april in een eerste ronde de opgaven maken en inzenden die te vinden zijn op de website www.sterrenkundeolympiade.nl. De twintig beste deelnemers zullen worden uitgenodigd voor de vervolgronde: een masterclass aan de Rijksuniversiteit Groningen, die in juni zal plaatsvinden. Deze week wordt afgesloten met een finale. De hoofdprijs is een reis naar La Palma (Canarische Eilanden), waar de winnaar zelf waarnemingen gaat doen met een professionele telescoop. De scholieren worden met de opgaven uitgedaagd hun kennis van de natuur- en wiskunde te gebruiken in vraagstukken over bijvoorbeeld ons eigen zonnestelsel, de structuur van de Melkweg, de oerknal en planeten buiten ons zonnestelsel. De olympiade is bedoeld om leerlingen enthousiast te maken voor de sterrenkunde.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Nederlandse Sterrenkunde Olympiade 2009

2 februari 2009
Het programma Google Earth heeft er een nieuwe optie bij. Iedereen kan nu beschikken over een gedetailleerde, driedimensionale voorstelling van de planeet Mars: Google Mars 3D. In de nieuwe modus kan de rode planeet op soortgelijke wijze worden verkend als de aarde. Het is bijvoorbeeld mogelijk om virtuele vluchten door de enorme ravijnen op Mars te vliegen en de reusachtige schildvulkanen te verkennen. Ook kan Mars worden bekeken door de 'ogen' van de Marswagentjes Spirit en Opportunity. De nieuwe versie van Google Earth kent overigens nóg een belangrijke toevoeging: ook de oceaanbodem van de aarde kan nu worden verkend.
Meer informatie:
NASA and Google Launch Virtual Exploration Of Mars
Google Earth

2 februari 2009
Astrofysicus Neil Gehrels van het Goddard Space Flight Center (GSFC) van NASA krijgt de Henry Draper Medal van de National Academy of Sciences (NAS). De NAS eert jaarlijks een aantal wetenschappers voor hun verdiensten in hun eigen vakgebied. Gehrels krijgt de medaille (plus een geldbedrag van 15.000 dollar) voor zijn pionierswerk op het gebied van de gammasterrenkunde. Hij was/is nauw betrokken bij het Compton Gamma Ray Observatory, de gammasatelliet Swift en de in juni 2008 gelanceerde Fermi Gamma-ray Space Telescope. GSFC-collega Peter Serlemitsos heeft een andere prijs gekregen: de Joseph Weber Award van de American Astronomical Society. Deze prijs is toegekend voor Serlemitsos' belangrijke bijdragen aan de ontwikkeling van röntgendetectors, zoals die al sinds de jaren zestig bij allerlei ballon- en ruimtemissies zijn gebruikt.
Meer informatie:
National Academy of Sciences Honors NASA's Neil Gehrels for Science Contributions
NASA Goddard Astrophysicist Peter Serlemitsos Wins Joseph Weber Award;

30 januari 2009
Per 1 februari verlaat algemeen directeur prof. ir. Karel Wakker het Nederlands ruimteonderzoeksinstituut SRON wegens het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. De huidige adjunct-directeur dr. Roel Gathier treedt vanaf die datum op als waarnemend algemeen directeur, tot aan de benoeming van een nieuwe algemeen directeur. Wakker had de leiding over SRON vanaf oktober 2003. Wakker loodste SRON met succes door een aantal voor het instituut en voor de Nederlandse ruimtevaart cruciale jaren. Onder zijn leiding legde SRON de laatste hand aan het ruimte-instrument HIFI, het meest geavanceerde ruimte-instrument van Nederlandse bodem ooit. SRON leverde HIFI op tijd en perfect werkend af aan de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Dit voorjaar staat de lancering gepland van HIFI aan boord van de ESA-ruimtetelescoop Herschel. Ook zette SRON onder Wakkers leiding de eerste stappen op het gebied van instrumentontwikkeling ten behoeve van planeetonderzoek.
Meer informatie:
Origineel persbericht (Nederlandstalig)
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

29 januari 2009
De Amerikaanse astronomen Charles Bailyn (Yale University), Jeffrey McClintock (Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics) en Ronald Remillard (Massachusetts Institute of Technology) hebben gezamenlijk de 2009 Bruno Rossi-prijs gewonnen. Die prijs wordt uitgereikt door de High Energy Astrophysics Division van de American Astronomical Society. Hij is genoemd naar de Italiaanse natuurkundige en kosmische-stralingsexpert Bruno Rossi. Bailyn, McClitock en Remillard krijgen de prijs voor hun werk aan de massabepaling van stellaire zwarte gaten in dubbelstersystemen in het Melkwegstelsel. Dankzij die precieze massabepalingen kwam onomstotelijk vast te staan dat de compacte objecten in de (röntgen-)dubbelstersystemen in veel gevallen geen neutronensterren kunnen zijn, maar dat er ook vaak sprake is van zwarte gaten, ontstaan bij de terminale explosie van zware reuzensterren die aan het eind van hun leven zijn gekomen.
High Energy Astrophysics Division
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

29 januari 2009
Zuid-Korea wordt een van de 'founding members' van de Giant Magellan Telescope. Het Korea Astronomy & Space science Institute (KASI) zal daartoe op 6 februari een overeenkomst ondertekenen met het Carnegie Institution for Science. De Giant Magellan Telescope wordt een reuzentelescoop met zeven 8,4-meter spiegels (één in het midden en zes eromheen) die samen de gevoeligheid en de beeldscherpte opleveren van een 25-meter telescoop. De telescoop komt te staan op Cerro Las Campanas in het noorden van Chili; de bouw moet rond 2019 zijn voltooid. Behalve het Koreaanse instituut en het Carnegie-instituut wordt aan de bouw van de monstertelescoop ook deelgenomen en meebetaald door de Harvard-universiteit, het Smithsonian Astrophysical Observatory, Texas A&M University, de Universiteit van Arizona, de Universiteit van Texas in Austion, de Australian National University en Astronomy Australia Limited.
Giant Magellan Telescope
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

28 januari 2009
Ter gelegenheid van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde biedt het Space Telescope Science Institute iedereen de gelegenheid om te stemmen op een nieuw waarnemingsobject voor de succesvolle Hubble Space Telescope. Bezoekers van de speciale website kunnen uit tien waarnemingsobjecten kiezen die nooit eerder door de ruimtetelescoop zijn bekeken. Wie een stem uitbrengt, maakt automatisch kans op een van de honderd foto's van het winnende object die ter beschikking worden gesteld. Stemmen kan nog tot 1 maart; de resultaten worden begin april bekendgemaakt.
Meer informatie:
Hubble's Next Discovery, You Decide
Persbericht NASA
Breng je stem uit
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

26 januari 2009
De American Astronomical Society (AAS), een van de grootste verenigingen van beroepsastronomen ter wereld, heeft de prijswinnaars voor 2009 bekendgemaakt van de verschillende onderscheidingen die de vereniging jaarlijks toekent. George Preston van de Carnegie Observatories ontvangt de Henry Norris Russell-prijs voor zijn werk aan RR Lyrae-sterren en de chemie van het Melkwegstelsel; Joshua Bloom van de Universiteit van Californië in Berkeley krijgt de Newton Lacey Pierce-prijs voor zijn onderzoek aan gammaflitsen; Alicia Soderberg van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics heeft de Annie Jump Cannon-prijs gewonnen voor haar werk aan de relatie tussen gammaflitsen en supernova-explosies; Scott Gaudi van de Ohio State University ontvangt de Helen B. Warner-prijs voor zijn onderzoek aan exoplaneten via de microlenstechniek; Peter Serlemitsos van NASA's Goddard Space Flight Center krijgt de Joseph Weber-prijs voor de ontwikkeling van röntgendetectoren. Ook George Coyne van de Vaticaan-sterrenwacht, Mary Hemenway van de Universiteit van Texas, Steve Mandel van het Hidden Valley Observatory, en Linda Sparke en John Gallagher van de Universiteit van Wisconsin vielen in de prijzen. Len Cowie van de Universiteit van Hawaii krijgt de Dannie Heineman-prijs voor zijn kosmologisch onderzoek; deze prijs wordt gezamenlijk uitgereikt door de AAS en het American Institute of Physics.
Prijzenpagina van de American Astronomical Society
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

15 januari 2009
Theoretici vragen zich al heel lang af hoe zware sterren van soms meer dan honderd zonsmassa's kunnen ontstaan. Eigenlijk zou je verwachten dat ze, lang voor die omvang wordt bereikt, al het gas en stof uit hun omgeving weg blazen. Maar dat probleem lijkt minder groot dan het ooit leek. Amerikaanse sterrenkundigen hebben een oplossing bedacht, die tevens verklaart waarom zware sterren zo vaak deel uitmaken van meervoudige stersystemen. De vorming van stellaire begeleiders blijkt een neveneffect te zijn van de geboorte van superzware sterren (Science Express, 15 januari). De belangrijkste bevinding is echter dat de stralingsdruk de vorming van zware sterren niet verhindert. Stralingsdruk is de kracht die elektromagnetische straling uitoefent op de oppervlakken die zij treft. Sterren van enkele tientallen zonsmassa's produceren al zó veel straling, dat ze de gaswolk waar ze uit geboren worden helemaal aan flarden blazen. Toch zijn er ook sterren die veel zwaarder zijn dan dat. De nieuwe computersimulatie laat zien hoe dat mogelijk is. In de samentrekkende gaswolk ontwikkelen zich instabiliteiten, waardoor er 'gaten' in wolk ontstaan waarlangs een groot deel van de straling naar de ruimte ontsnapt. Elders blijft gas naar de ster-in-wording toe stromen.
Meer informatie:
New study resolves mystery of how massive stars form

15 januari 2009
Vandaag is in Parijs het officiële startschot gegeven voor het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde. Dat jaar 'markeert de 400ste verjaardag van Galileo Galilei's eerste astronomische waarneming met een telescoop', zoals het officieel heet. Maar Britse sterrenkundigen en historici willen daar toch een kanttekening bij plaatsen. Galilei was namelijk zeker niet de eerste die een telescoop omhoog - of beter gezegd: op de maan - richtte. De Engelse wiskundige Thomas Harriot (1560-1621) was hem enkele maanden vóór, maar anders dan Galilei publiceerde hij zijn waarnemingen niet. Dat is extra jammer, omdat zijn tekeningen veel beter waren. Net als Galilei maakte Harriot gebruik van een 'Hollandse kijker'.
Meer informatie:
Thomas Harriot: A telescopic astronomer before Galileo

9 januari 2009
De Britse Royal Astronomical Society heeft de winnaars bekendgemaakt van een groot aantal prijzen, medailles en onderscheidingen in de astronomie en de geofysica. De Gold Medal (genoemd naar astrofysicus Thomas Gold) is toegekend aan astrochemicus David Williams van University College London. De Eddington Medal (genoemd naar Arthur Eddington) gaat naar James Pringle van de Universiteit van Cambridge voor zijn werk aan accretieschijven in dubbelstersystemen. Sarah Bridle van University College London ontvangt de Fowler Prize (genoemd naar Willy Fowler) voor haar baanbrekende bijdragen aan de kosmologie. Andere Royal Astronomical Society-prijswinnaars op het gebied van de sterrenkunde zijn Peter Ade (University of Cardiff), Sir Arnold Wolfendale (University of Durham), en het SCUBA-team dat de Sub-millimetre Common User Bolometer Array (SCUBA) van de James Clerk Maxwell Telescope ontwikkelde en bouwde.
Meer informatie:
World's leading astronomers and geophysicists honoured by Royal Astronomical Society
Dit nieuwsbericht is toegevoegd door Govert Schilling - allesoversterrenkunde.nl

9 januari 2009
Precies 400 jaar geleden richtte Galileo Galilei voor het eerst een telescoop op de hemel. Hij ontdekte bergen en kraters op de maan, en manen bij Jupiter. Maar wat zág hij nou eigenlijk? In het kader van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde hebben sterrenkundigen en curatoren van de Arcetri-sterrenwacht en het museum voor wetenschapsgeschiedenis in Florence (Italië) één van de kijkertjes van Galilei gereconstrueerd (Physics World, 5 januari 2009). Om een vergelijkbaar telescoopje te verkrijgen, is een zo nauwkeurig mogelijke kopie gebouwd van de kijker die Galilei in 1610 aan zijn geldschieter, de groothertog van de Toscane, heeft geschonken. Het 93 cm lange instrument bestaat uit een bolle en een holle lens, en vergroot 20 keer. Reconstructie van het iets sterkere instrument waarmee Galilei zijn belangrijkste ontdekkingen deed, is helaas niet mogelijk: daarvan is alleen het objectief bewaard gebleven. Het team heeft al waarnemingen gedaan van de maan en Saturnus, en zal nog beelden vastleggen van de Jupitermanen en de schijngestalten van Venus. Het is de bedoeling dat de beelden, gemaakt met een moderne ccd-camera, uiteindelijk op een website te zien zullen zijn. Het is de grote wens van de onderzoekers om uiteindelijk ook beeldreconstructies te kunnen maken van hoe Galilei zélf de hemellichamen zag. Bekend is dat Galilei blind gestorven is, en de onderzoekers zouden graag de graftombe van de Italiaanse geleerde openen om DNA te verzamelen en de aard van zijn oogafwijking vast te stellen. De basiliek waarin de tombe staat geeft vooralsnog echter geen toestemming voor dit enigszins macabere project.
Meer informatie:
Let the global astronomy celebrations begin

7 januari 2009
Niet alleen de aarde, maar ook andere planeten, de zon en veel sterren hebben een magnetisch veld. De sterkten van deze velden lopen sterk uiteen. Waar het magneetveld van Jupiter al tien keer zo sterk is als dat van de aarde, zijn er sterren met een veld dat nog eens duizend keer sterker is. Een goede verklaring voor deze verschillen ontbrak tot nog toe. Bovendien werden de magnetische velden van planeten en sterren op verschillende manieren verklaard. Wetenschappers van het Max-Planck-Institut für Sonnensystemforschung en de universiteit van Göttingen hebben nu echter een theorie ontwikkeld die voor alle snel roterende hemellichamen geldt. Volgens deze theorie zijn slechts twee factoren bepalend voor de sterkte van een magneetveld: de hoeveelheid energie die het hemellichaam uitzendt en zijn dichtheid (Nature, 8 januari 2009). Daarnaast moet er in het inwendige van het hemellichaam uiteraard geleidende, gasvormige of vloeibare materie aanwezig zijn, om de benodigde dynamowerking op te wekken die het magnetische veld veroorzaakt. De rotatiesnelheid van het hemellichaam speelt een veel minder grote rol dan tot nog toe werd gedacht: bij één omwenteling per dag is de maximale veldsterkte al bereikt. Belangrijker is de hoeveelheid energie die in het inwendige wordt opgewekt (en dus ook wordt uitgezonden) en voor de opwekking van het magnetische veld beschikbaar is.
Meer informatie:
Wie stark ist das Magnetfeld bei Himmelskörpern?

 

vervolg archief diversen